Лобач (тау)

Лобач — Кама Тамагы бистәсеннән көньяк-көнчыгыштарак урнашкан калдык тау (рус. останец)^[2]. Абсолют биеклеге — 136 м^[3]. Кайбер чыганакларда Богородск тауларына кертелә. Тыюлыкның мәйданы — 241 га^[4].

Лобач тавы — ландшафт, тарихи һәм геологик һәйкәл. Иделгә караган текә кыяларда өске пермь чорының төп токымнары ачыла; алар арасында доломитлар һәм известьташлар, гипслашкан доломитлар, аргиллитлар һәм мергельләрне күрергә мөмкин. Лобач тавын көнчыгыштан һәм төньяктан уратып алган 3 чакрымлык яр буе сызыгының 2 чакрымнан артыгы шуучан (оползневый) участокларга туры килә. 1937 елда Лобач тавы янындагы сызада ике мамонт скелеты табыла. Биредә 13 археологик һәйкәл билгеле: палеолит дәвере һәм безнең эраның 1 меңьеллыгына караган борынгы кешеләр яшәгән урыннар^[5].

Тау янында тагын бер табигать тыюлыгы — Антоновка чокырлары урнашкан^[6], шулай ук биредә Юрьев мәгарәсе бар — ул Урта Идел буендагы иң озын мәгарә булып санала, Идел буендагы мәгарәләр арасында икенче урында^[7] тора.

Лобач тавы Идел буе калкулыгыннан көньяк-көнбатышта Иделгә кушылучы Карамалы елгасының үзәне белән аерылган. Төньяк-көнбатыштан калкулык Карамалының сул кушылдыгының күмелеп калган үзәне белән чикләнә; ул үзән неоген чорының күл-елга утырмаларыннан тора һәм рельефның түбәнәюен хасил итә^[3].

Тау башыннан Идел һәм Чулман елгаларының бергә кушылган урынында, диңгез дәрәҗәсеннән 100 м биеклектә урнашкан күзәтү мәйданчыгында Идел һәм Чулман елгаларына юнәлеш күрсәтүче уклы маяк формасындагы сәнгать объекты урнаштырылган^[8]. Таудан ерак түгел Идел елгасының шартлы географик уртасы урнашкан^[9].

Дала үсемлекләре өстенлек итә. Тау территориясендә Татарстан Республикасының Кызыл китабына кертелгән 40 тан артык үсемлек төре үсә, алар арасында шәмәхә татлы тамыр, известь мәкәсе, бүрәнкә чәчәк, нәфис сары мәтрүшкә бар^[10].

Хайваннарның сирәк төрләре теркәлгән: гади кара елан, ак койрыклы бөркет, карабаш шаркылдак, алтынсу корташар, тимгелле йомран^[11][3].

1870 елда тау тирәсендә Илья Репин «Бурлаки на Волге» картинасы өчен эскизлар әзерли^[12].

Гражданнар сугышы вакытында, 1918 елның көзендә, Идел һәм Чулман елгаларының Лобач тавы районындагы өлешендә бәрелешләр була; озак вакыт дәвамында тауда окоплар системасы саклана^[13].

1991 елда Лобач тавы дәүләт табигать тыюлыгы статусын ала ^[14][15].

2006 елдан башлап Лобач тавы Кама Тамагы районы флагында сурәтләнә^[16].