Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Мотаһар Камалетдинев

Мотаһар Мирхәйдәр улы Камалетдинев (баш. Мотаһар Мирхәйҙәр улы Камалетдинов, рус. Мутагар Мирхайдарович Камалетдинов; 1875, Кешәнле, Уфа губернасы — 17 июль 1938, Уфа) — мөселман дин эшлеклесе, дин галиме, мәгърифәтче. Башкортстан АССР Мөселманнарының үзәк диния нәзарәте мөфтие (1936).

Тормыш юлы

Мотаһар Камалетдинев 1875 елда Россия империясе Уфа губернасы Сәрлек өязе Түбән Әҗетәр авылында туа. Хәзер — Башкортстан Республикасы Авыргазы районы Кшанны авылы[1].

Уфа губернасы Уфа өязе Иске Кыешкы авылындагы (хәзер — Башкортстан Республикасының Кырмаскалы районы) Кыешкы мәдрәсәсен тәмамлый.

1904 елда Иске Кыешкы авылы мәчете имам-хатыйбы итеп билгеләнә. Бер үк вакытта мөдәррис (укытучы) булып эшли һәм үз мәдрәсәсен ача. Шәкертләргә «Шура» журналын укуны тыя, бу җәдитчелек идеяләрен кабул итмәве аркасында алар белән низагка китерә[2].

Дини белем бирү һәм исламны модернизацияләү мәсьәләләрендә кадимчелек карашларын тота. Ризаэддин Фәхретдинов реформаларына, хатын-кызларның тигез хокуклылыгына һәм аларның Диния нәзарәтенә сайлануына каршы чыга. Гаяз Исхакый, Галимҗан Ибраһимов һәм Садри Максудины «ислам законын бозучылар» дип саный[2].

Хәйриячелек белән шөгыльләнә. Беренче бөтендөнья сугышы елларында иганә җыюда катнаша. 1917 елда волость җыены һәм Оештыру җыенының Уфа съезды делегаты була[2].

Россиядә Гражданнар сугышы вакытында монархия тарафдары була һәм Ак хәрәкәтне яклый. 1919 елда адмирал А. В. Колчак частьларын каршы алырга шәхсән үзе чыга[2].

1928 елның августында Камалетдиновта тентү үткәрелә. 1928 елның 12 декабрендә ОГПУның  [рус.] (тат. Көнчыгыш бүлеге гаепләү нәтиҗәсе чыгара. ОГПУ Коллегиясе каршындагы Махсус киңәшмә карары белән 1928 елның 21 декабрендә 3 елга Себергә сөрелә. Сөргөнне Көнчыгыш Себернең Братск районы Николаев заводында үткәрә[2].

1933 елда Камалетдиновка Уфага кайтырга рөхсәт ителә. Ул Башкортстан диния нәзарәте составына керә, анда аның фикердәшләре — кадимчелек юнәлешендәге дин әһелләре хезмәт итә. Мөфти Мотыйгулла Гатауллинның урынбасары булып эшли[2].

1936 елда Башкортстан АССР ЦДУМ мөфтие (рәисе) итеп билгеләнә[1].

1936 елның 22 октябрендә Мутагар Камалетдинов кулга алына (шул исәптән Япониягә эмиграцияләнгән дин эшлеклеләре белән язышуы өчен). 1938 елның 17 июлендә Уфада атып үтерелә[1].

1957 елда реабилитацияләнә[1].

Хезмәтләре

  • «Иске Кыешкы тарихы». Оренбург, 1911[1].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Юнусова А. Б. Камалетдинов Мутагар Мирхайдарович. Башкирская энциклопедия (10 октябрь 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 27 апрель 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Юнусова А. Б. Ислам в Башкортостане. — Уфа, 1999.

Төркемнәр