Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Мәүлит Ямалетдин

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Ямалетдинов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Мәүлит Ямалетдин(тулы исеме — Мәүлитбай Байгилде улы Ямалетдинов, (баш. Мәүлитбай Байгилде улы Ямалетдинов, рус. Мавлетба́й Байгильде́евич Ямалетди́нов, 5 март 1947, Аслай, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы — 8 ноябрь 2020, Учалы, Башкортстан) – совет һәм россия шагыйре, прозаик, журналист, мөхәррир, педагог, сценарист, курайчы, тәрҗемәче. Башкортстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе (1993). БАССР Язучылар берлеге әгъзасы (1983).

Тормыш юлы

1947 елның 5 мартында Башкорт АССРы Учалы районының Аслай авылында туган[3].

Казаккол сигезьеллык мәктәбендә, аннары Уфа музыка-педагогия училищесында укый. Музыкаль белем алганнан соң Баймак мәктәп-интернатында музыка укытучысы булып эшли. Совет Армиясе сафларында хезмәт итә[3].

Хезмәттән соң Урал аръягына кайта, Сибай шәһәренең мәктәп-интернатында музыка укыта. Аннары Иске Сибай балалар музыка мәктәбе директоры була. 1977—1984 елларда Учалы районы Уральск бистәсенең музыка мәктәбе директоры булып эшли[4].

1987 елда Мәскәүдә Югары әдәби курсларны, 2001 елда экстерн тәртибендә Башкорт дәүләт университетын тәмамлый. Журналистика өлкәсендә эшли: «Ватандаш» журналының баш мөхәррир урынбасары, «Агыйдел» журналы хезмәткәре була[4][5]. 1991 елдан — Учалы язучылар оешмасының җаваплы сәркатибе, 1997—2001 елларда — Башкортстан Республикасы Дәүләт Җыелышы — Корылтай Секретариатының бүлек мөдире[4].

Гомеренең соңгы елларын Учалы районының Буранчы авылында үткәрә, Учалы язучылар оешмасын һәм Урал аръягының «Көңгер буга» иҗат берләшмәсен җитәкләвен дәвам итә. 2020 елның 8 ноябрендә Учалы шәһәрендә COVID-19 китереп чыгарган өзлегүләрдән вафат була[3][5]. Буранчы авылы зиратында җирләнгән[6].

Иҗат

Мәүлет Ямалетдиновның «Ирәмәл» исемле беренче шигъри җыентыгы 1978 елда дөнья күрә. Аннан соңгы елларда аның егермедән артык шигырьләр, әкиятләр, повестьлар, эпослар китабы нәшер ителә. Алар арасында: «Айһылыу», «Таң йондоҙо» , «Һомай ҡош», «Талдар», «Һаумы, зәңгәр һауа!» һәм башкалар[4].

Аның иҗатында тарихи һәм эпик әсәрләр мөһим урын алып тора. Ул «Һуңғы Сартай нәҫеле» , «Күлтәгин» (Орхон-Енисей язма истәлекләре нигезендә иҗат ителгән) кебек эпос-дастаннар, «Йондоҙ күҙле» исемле эпос-поэма яза[4][5]. «Ҡотола алманым» исемле тарихи повесте башкорт халкы тарихының фаҗигале сәхифәләренә багышланган. «Ҡуласа» әсәрендә легендар Кобагыш сәсәннең тормышы тасвирлана[4][5]. Шулай ук «Һуңғы йот» повестендә 1921–1922 еллардагы ачлык темасына мөрәҗәгать итә[3].

Ямалетдинов фольклорга актив мөрәҗәгать итә, халык көйләрен язып ала һәм эшкәртә, «Курайчы репертуары» (1994) исемле җыентык төзи, анда курайчы Т. Х. Латыйповның ул нотага салган 20-гә якын әсәре кергән[4][5]. Курайчы буларак, республика сәсәннәр бәйгеләрендә катнаша, күп тапкырлар аларның җиңүчесе була. 2018 елда Бөтенроссия сәсәннәр фестиваленең Гран-приен яулый[3].

Тәрҗемәче буларак та чыгыш ясый: А. А. Әхмәтова, С. А. Есенин, В. М. Шукшинның аерым әсәрләрен башкорт теленә тәрҗемә итә[4]. 2002 һәм 2017 елларда аның Коръән сүрәләрен шигъри тәрҗемә итү һәм аңлатмалар бирүдән торган ике китабы чыга[7][5].

2004 елда режиссёр Айсыуак Йомагуловның «Төндә була» нәфис фильмында төп рольне башкара[4]. Җырчы А. А. Солтановка багышланган һәм «Башкортстан» киностудиясендә төшерелгән «Йыр йәнле» («Җанлы җыр», 2013) документаль фильмының сценарий авторы[4][5].

Иҗтимагый эшчәнлек

Мәүлет Ямалетдинов актив иҗтимагый эш алып бара. 1990–1991 елларда «Ирәмәл» Башкорт халык үзәге идарәсе рәисе була. Учалы музыка училищесында фольклор бүлеген оештыруда башлап йөри, курайчылар ансамбленә җитәкчелек итә. Күп еллар Учалы язучылар оешмасын җитәкли, «Коңгыр буга» Урал аръягы иҗат көчләре берләшмәсе рәисе була[4].

Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

  • Салават Юлаев ордены (2019)[5];
  • Башкортстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе (1993)[4];
  • «Башкортстан Республикасындагы фидакарь хезмәт өчен» аерымлык билгесе (2019)[8];
  • М. Мортазин исемендәге әдәби премия (1991)[5];
  • Ф. Кәрим исемендәге премия (2007);
  • Р. Хисаметдинова исемендәге премия (2009);
  • М. Бурангулов исемендәге премия (2017)[5];
  • Бөтенроссия сәсәннәр фестиваленең гран-прие (2018)[3];
  • «Ватандаш» журналы версиясе буенча «Ел авторы» (2014).

Әсәрләре

Китаплары

  • Ирәмәл: Шиғырҙар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1978.
  • Таң йондоҙо: Шиғырҙар. Поэма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1986.
  • Ай ҡыҙы: Шиғырҙар, әкиәттәр. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1981.
  • Һомай ҡош: Шиғырҙар, әкиәттәр. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1992.
  • Ыҙан. — Уфа, 2003;
  • Ҡот: балалар өчен. — Уфа, 1995
  • Һаумы, зәңгәр һауа!: шигырьләр. — Уфа, 1998.

Фильмография

  • 2004 — «Төнлә мөмкин» (реж. Айсыуак Юмагулов) — төп роль;
  • 2013 — «Күңел җыры» (реж. Айсыуак Юмагулов, «Башкортстан» студиясе) — сценарий авторы[5].

Гаиләсе

Атасы — Байгилде Ямалетдин улы, анасы — Нәсихә Газзали кызы. Хатыны — Мәрьям Зәйнетдин кызы. Балалары: уллары Илшат, Азамат, Айдар; кызы Зөбәрҗәт[9].

Искәрмәләр

  1. ↑ Башкирская энциклопедия (рус.) — Башкирская энциклопедия, 2005. — 4344 с. — ISBN 978-5-88185-053-1
  2. ↑ Башинформ / за ред. А. В. Валиев — 1992.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 В Башкирии ушёл из жизни писатель и журналист Мавлетбай Ямалетдинов. Башинформ (8 ноябрь 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 март 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Ямалетдинов Мавлетбай Байгильдеевич. Башкирская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 19 март 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Ямалетдин Маулит. Башкирская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 19 март 2026.
  6. ↑ В Уфе простились с писателем и журналистом Мавлетбаем Ямалетдиновым. Башинформ (9 ноябрь 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 март 2026.
  7. ↑ Вечер-портрет «Утренняя звезда». Объединение городских библиотек г. Магнитогорска (4 март 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 март 2026.
  8. ↑ Распоряжение Главы Республики Башкортостан от 14 марта 2019 года № РГ-60 «О награждении знаком отличия „За самоотверженный труд в Республике Башкортостан“». Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан. Мөрәҗәгать итү датасы: 19 март 2026.
  9. ↑ Ушел из жизни известный поэт Маулит Ямалетдин. БезФормата (8 ноябрь 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 март 2026.

Әдәбият

  • Шакур Р. Маулит Ямалетдин // Писатели земли башкирской: справочник. — Уфа: Китап, 2006. — С. 471—472.

Сылтамалар

Төркемнәр