Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Нур Баян

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Баянов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Нур Баян (чын исеме — Нур Галим улы Баянов; рус. Нур Галимович Баянов; 15 май 1905, Әнәк, Пучы вулысы, Минзәлә өязе, Уфа губернасы, Россия империясе — 23 апрель 1945, Австрия) — совет шагыйре, журналист һәм мөхәррир, Бөек Ватан сугышында катнашучы. 1930 елда Чаллы районы «Трактор» газетасының беренче мөхәррире була, сугыш елларында хәрәкәттәге армиядә хезмәт итә. 1945 елның 23 апрелендә Австриядә һәлак була[1][2].

Тәрҗемәи хәле

Нур Галим улы Баянов 1905 елның 15 маенда Уфа губернасы Минзәлә өязенең Әнәк авылында туган (хәзерге вакытта әлеге торак пункт Татарстан Республикасының Актаныш районында керә). Крестьян гаиләсендә туа[1]. Башлангыч белемне мәдрәсәдә ала[2].

1921 елда Пермьгә китә, анда кара эшче булып эшли. 1923 елда Казанга килә һәм Татар-башкорт хәрби мәктәбенә укырга керә. Әсәрләре 1925 елдан басыла башлый[1].

1928 елда «Кызыл Армия» газетасының әдәби хезмәткәре булып эшли. 1929–1930 елларда «Колхоз яшьләре» журналының җаваплы сәркатибе була[1]. 1930 елда Яр Чаллыда «Трактор» район газетасының беренче мөхәррире итеп билгеләнә[2].

1932–1938 елларда ТАССР Язучылар берлеге оештыру комитетының инструкторы һәм Татарстан китап нәшриятында өлкән мөхәррир булып эшли. 1938 елдан әдәби иҗат белән шөгыльләнә[1].

Хәрби хезмәте

Бөек Ватан сугышы башлану белән Нур Баян фронтка китә. Хәрәкәттәге армиядә полкның фирка оешмасын җитәкли, дивизия газетасы мөхәррире һәм полк командирының сәяси эшләр буенча урынбасары була[1].

1944 елның 16 октябрендә Венгриянең Береттьоуйфалу шәһәре өчен барган сугышларда катнаша. Сугыш вакытында роталарның хәрби сафларында була, сугышчыларны һөҗүмгә күтәрә һәм алдынгы бүлекчәләр белән бергә шәһәргә керә[3].

Нур Баян 1945 елның 23 апрелендә Австриядә һәлак була[1].

Иҗаты

Нур Баянның шигъри әсәрләре 1925 елдан басыла башлый. 1928 елда аның беренче «Уракчы кызлар» һәм «Җимерелгән окоплар» җыентыклары дөнья күрә[1].

1929–1930 елларда «Клеверлы кырлар» һәм «Яңгырлы төн» поэмаларын яза. Аның җыентыклары арасында — «Онытылмас яшьлек» (1934), «Ватан җыры» (1936) һәм «Туган авыл» (1941)[1].

Нур Баянның фронтта язылган әсәрләре үлгәннән соң нәшер ителгән «Сугыш ялкыны өтекләгән җан» (рус. «Душа, опалённая войной») җыентыгына кертелгән[2].

Бүләкләре

Хәтер

Нур Баян истәлегенә Казанда, Яр Чаллыда (Мәләкәс арягы микрорайонында) һәм Кукмарада урамнар аталган[2].

Әсәрләренең басмалары

  • Нур Баян. Сайланма әсәрләр [тат.]. — Казан: Татгосиздат, 1948. — 200 с.
  • Нур Баян. Гөләндәм [тат.]. — Казан: Татгосиздат, 1940. — 110 с.
  • Нур Баян. Туган авыл [тат.]. — Казан: Татгосиздат, 1941. — 248 с.
  • Нур Баян. Шигырьләр, поэмалар [тат.]. — Казан: Таткнигоиздат, 1954. — 339 с.
  • Нур Баян. Гөләндәм [тат.]. — Казан: Татарстан китап нәшрияты, 2005.
  • Нур Баян. Уракчы кызлар [тат.]. — Казан: Татарстан дәүләт нәшрияты, 1928. — 32 с.
  • Нур Баян. Җимерелгән окоплар [тат.]. — Казан: Татарстан дәүләт нәшрияты, 1928. — 16 с.
  • Нур Баян. Кырлар симфониясе [тат.]. — Казан: Татгосиздат, 1931. — 72 с.
  • Нур Баян. Роберт [тат.]. — Казан: Татгосиздат, 1933. — 24 с.
  • Нур Баян. Яшь сакчылар [тат.]. — Казан: Татгосиздат, 1933. — 27 с.
  • Нур Баян. Яңгырлы төн [тат.]. — Казан: Татиздат, 1933. — 111 с.
  • Нур Баян. Онытылмас яшьлек [тат.]. — Казан: Татгосиздат, 1934. — 158 с.
  • Нур Баян. Хәмит [тат.]. — Казан: Татгосиздат, 1935. — 13 с.
  • Нур Баян. Туп [тат.]. — Казан: Татгосиздат, 1935. — 10 с.
  • Нур Баян. Шигырьләр [тат.]. — Казан: Татгосиздат, 1935. — 26 с. — (Башлап укучы китапханәсе).
  • Нур Баян. Ватан җыры [тат.]. — Казан: Татгосиздат, 1936. — 44 с. — (Башлап укучылар китапханәсе).
  • Нур Баян. Беренче очрашу [тат.]. — Казан: Татгосиздат, 1936. — 35 с.
  • Нур Баян. Шигырьләр [тат.]. — Казан: Татгосиздат, 1938. — 150 с.
  • Нур Баян. Язгы төн [тат.]. — Казан: Татгосиздат, 1939. — 72 с.
  • Нур Баян. Карахмәт [тат.]. — Казан: Татгосиздат, 1941. — 39 с.
  • Нур Баян. Шат җырлар [тат.]. — Казан: Татгосиздат, 1941. — 112 с.
  • Нур Баян. Өч бөркет [тат.]. — Казан: Татгосиздат, 1942. — 60 с.

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Баян Нур Галимович (рус.). Татарская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Первый редактор челнинской газеты «Трактор» погиб в годы Великой Отечественной войны в Австрии (рус.). Челнинские известия (2 май 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  3. ↑ Поэт без страха и упрёка (рус.). Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.

Сылтамалар

Төркемнәр