Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Тенеки

Тенеки (рус. Тнекеево) — Татарстан Республикасының Саба районы, Юлбат авыл җирлегенә керүче авыл.

Тарихы

XVII гасырның икенче яртысында нигез салына. Ура елгасы буе, Челка исемнәре белән дә искә алына. Тенеки ойконимының килеп чыгышы биредә төпләнеп яшәгән Тенеки исемле кеше белән бәйле[1]. XX гасыр башында авылда мәчет, мәктәп, тегермән, тимерче алачыгы, 5 вак-төяк сату кибете эшли. XVIII — XIX гасырның беренче яртысында авыл халкы дәүләт крестьяннары категориясенә карый[2].

1897 елгы җанисәп мәгълүматлары буенча, Казан губернасы Мамадыш өязенең Тенеки (Ура елгасы буе) авылында 700 кеше (317 ир-ат һәм 383 хатын-кыз) яшәгән, барысы да мөселманнар була. Бу чорда авыл җәмәгатенең җир биләмәсе 1530,4 дисәтинә тәшкил итә[3].

1933 елда авылда кирпеч заводы төзелә. Коллективлаштыру елларында «Яңа юл» колхозы оештырыла, беренче рәисе — А. Сибгатуллин. Алга таба авыл төрле авыл хуҗалыгы предприятиеләре составына керә[2]:

  • 1953 елдан — Ворошилов исемендәге күмәк хуҗалык (үзәге — Юлбат авылы);
  • 1956 елдан — «Искра» күмәк хуҗалыгы (үзәге шулай ук Юлбат авылы);
  • 1994 елдан — «Искра» күмәк предприятиесе;
  • 2003 елдан — «Юлбат» крестьян-фермер хуҗалыгы;
  • 2007 елдан — «„Юлбат“ авыл хуҗалыгы предприятиесе» җаваплылыгы чикләнгән җәмгыяте.

Авыл халкының төп шөгыле — авыл хуҗалыгы, аның төп тармаклары — игенчелек һәм терлекчелек[4].

Авылда 1958—1978 елларда — китапханә, 1939—2008 елларда башлангыч мәктәп эшләгән. 2025 ел торышы буенча, клуб һәм «Ихлас» мәчете (2009 елда ачылган) хезмәт күрсәтә[2].

2025 елда Тенеки авылындагы Казкаш елгасы аша салынган күпергә капиталь төзекләндерү эшләре уздырыла[4].

Географиясе

Казкаш елгасы (Мишә елгасының уң кушылдыгы) буенда, Байлар Сабасы шәһәр тибындагы бистәсеннән 5 чакрым көньяктарак урнашкан[2].

Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+3. Почта индексы — 422077.

Климаты

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы
Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
-10.9 °C -10.9 °C -5.8 °C 4.5 °C 13.4 °C 18.5 °C 20.4 °C 17.8 °C 12.1 °C 4.4 °C -4.8 °C -10.2 °C 4.0 °C

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климат классификациясе  [рус.] (тат. буенча климатның коды: Dfb[5]. Уртача еллык һава температурасы 4,0 °C[6].

Административ буйсынуы

1920 елга кадәр авыл Казан губернасының Мамадыш өязе Сатыш волостена керә. 1920 елдан — ТАССРның Мамадыш кантоны составында; 1930 елның 10 августыннан — Саба районында[2][4].

Халык саны

Даими яшәүчеләр саны: 1782 елда — 101 ир-ат заты, 1859 елда — 589, 1897 елда — 742, 1908 елда — 894, 1920 елда — 873, 1926 елда — 665, 1938 елда — 525, 1949 елда — 414, 1970 елда — 241, 1979 елда — 222, 1989 елда — 191[2], 2002 елда — 183 кеше (100 % татарлар)[7], 2010 елда — 180, 2020 елда — 168[2], 2025 елга карата — 158 кеше[4].

Күренекле шәхесләр

Искәрмәләр

  1. ↑ Айтуган Хаҗиев. Исәнме, Тенеки бабай. Саба таңнары (15 гыйнвар 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 март 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Тнекеево (рус.). Татарика. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 март 2026.
  3. ↑ Населённые места Российской империи в 500 и более жителей : с указанием всего наличного в них населения и числа жителей преобладающих вероисповеданий по данным первой всеобщей переписи населения 1897 г. / под ред. Н. А. Тройницкого. — СПб., 1905. — С. 72.
  4. ↑ 1 2 3 4 Отчетный доклад о деятельности Юлбатского сельского поселения за 2025 год. saby.tatarstan.ru (1 гыйнвар 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 март 2026.
  5. ↑ World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna (рус.). Карты мира с классификацией климата Кеппен-Гейгера. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 март 2026.
  6. ↑ NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International (ингл.). www.ressources-naturelles.canada.ca. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 март 2026.
  7. ↑ Коряков Ю.Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России» (рус.). lingvarium.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 март 2026. Архивировано 16 ноябрь 2017 года.
  8. ↑ Галиева Расима Муллаяновна. Персональная страница сотрудника КФУ. Казанский (Приволжский) федеральный университет. kpfu.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 март 2026.
  9. ↑ Ганиев Хабибрахман Ганиевич (рус.). tatarica.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 март 2026.
  10. ↑ Хузин Магсум Хамитович (рус.). tatarica.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 март 2026.
  11. ↑ Хузин, Васил Хамитович (инженер-изобретатель; 12.04.1935) (рус.). Наследие Чувашии. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 март 2026.

Сылтамалар

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр