Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Фәрит Хәкимҗанов

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Хәкимҗанов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Фәрит Сабирҗан улы Хәкимҗанов (рус. Фарит Сабирзянович Хакимзянов; 29 июль 1945, Казан) — СССР һәм Россия татар тел белгече-тюрколог, филология фәннәре докторы (1992), профессор (2008), Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (2004)[1].

Тәрҗемәи хәле

Фәрит Хәкимҗанов 1945 елның 29 июлендә Казанда туа. 1971 елда Казан университетын тәмамлый һәм «Татарстан яшьләре» газеты редакциясендә эшли. 1976 елдан СССР Фәннәр Академиясенең Казан филиалы Г.Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм тарих институтында хезмәт итә[1].

1989—1992 елларда Казан фәнни үзәгенең Тел, әдәбият һәм тарих институты каршындагы Татар совет энциклопедиясе бүлеген җитәкли. 1992—1996 елларда - Әнкара университеты профессоры. 1996 елдан Казан гуманитар-педагогика университетында татар тел белеме кафедрасын оештыра һәм җитәкли, 2011 елда Казан федераль университетында укыта башлый[1].

Иҗаты

Фәрит Хәкимҗанов татар телен өйрәтү өчен уку әсбаплары һәм чит ил студентлары-тюркологлар өчен төрекчә-татарча-русча сөйләүлек әзерли. 2001 елдан «Милли мәдәният» журналының, 2012 елдан Төркиядә нәшер ителгән «Türkoloji üzerine araştırmalar» журналының баш мөхәррире, 2009 елдан «Российская тюркология» журналының баш мөхәррир урынбасары булып эшли[1].

Фәнни эшчәнлеге

Фәнни хезмәтләре Идел буе болгарлары эпиграфикасына, Идел буе Болгар дәүләте халкының этногенезына һәм телләре тарихына багышлана[1]. 1992 елда «Эпиграфические памятники волжских булгар и языковая стратификация в Волжской Булгарии» темасына филология фәннәре докторы дәрәҗәсенә фәнни доклад яклый[2].

Егерме еллык эпиграфик тикшеренүләр барышында берничә дистә яңа язма истәлек фәнни әйләнешкә кертелә. Фәрит Хәкимҗанов язулардагы график билгеләрнең фонологик аңлатмасын, диалект эзләрен, фонетик һәм морфологик төзелешне һәм функциональ тел катламнарын тикшерә. Болгар эпиграфик истәлекләре корпусын төзи[2].

Дина Мостафина белән берлектә эшләнгән «Эпиграфические памятники города Булгар» мәкаләсендә XVIII гасырда Болгар шәһәрлегендәге кабер ташларыннан күчереп алынган, Үзәк дәүләт борынгы актлар архивында сакланган текстлар һәм аларның русча тәрҗемәләре бастырыла[3].

Хезмәтләре

  • Язык эпитафий волжских булгар. — Мәскәү: Наука, 1978;
  • Эпиграфические памятники Волжской Булгарии и их язык. — Мәскәү: Наука, 1987[2];
  • Эпиграфические памятники города Булгара. — Казан: Татарстан китап нәшрияты, 1987. — Җәмил Мөхәммәтшин белән берлектә;
  • Татар тел белеме библиографиясе (1981—1997). — Казан, 1998. — Автордаш[1];
  • Татар теле: фонетика. — Казан, 2000;
  • 1001 әйтем. — Казан, 2004;
  • Хәзерге татар әдәби теле: пунктуация. — Казан, 2004. — Автордаш;
  • «Эпиграфические памятники города Булгар» // Гасырлар авазы — Эхо веков. — 1995. — Дина Мостафина белән берлектә[3].

Бүләкләре, мактаулы исемнәре

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Хакимзянов Фарид Сабирзянович (рус.). Tatarica. Татар энциклопедиясе. Мөрәҗәгать итү датасы: 16 сентябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Хакимзянов, Фарид Сабирзянович. Эпиграфические памятники волжских булгар и языковая стратификация в Волжской Булгарии (рус.). Человек и Наука (1992). Мөрәҗәгать итү датасы: 16 сентябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 Мустафина, Дина; Хакимзянов, Фарид Сабирзянович (1995). «Эпиграфические памятники города Булгар» (ru). Гасырлар авазы — Эхо веков.

Төркемнәр