Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Шәүкәт Вәлиев

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Вәлиев фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Шәүкәт Мирсәяф улы Вәлиев (рус. Шаукат Мирсаяфович Валеев; 1 октябрь 1921, Богырыслан, Самара губернасы — 30 апрель 2012, Казан) — совет һәм Россия журналисты, дәүләт эшлеклесе. РСФСРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1981), икътисад фәннәре кандидаты (1967). «Коммунист Татарии» — «Татарстан коммунисты» журналының (хәзерге «Татарстан» журналы) баш мөхәррире (1969—1987)[1]. Бөек Ватан сугышы һәм хезмәт ветераны[2].

Тормыш юлы

1921 елның 1 октябрендә Богырыслан шәһәрендә (хәзерге Оренбург өлкәсе) туган. 1935 елда гаиләсе белән Казанга күчеп килә, биредә 1 нче урта мәктәпне тәмамлый[2]. 1940—1941 елларда Казан дәүләт университетының тарих-филология факультетында укый[2].

Бөек Ватан сугышы елларында Казандагы 543 нче оборона заводында сызымчы-конструктор булып эшли[2]. 1946—1952 елларда ТАССР Эчке эшләр министрлыгы Милиция идарәсенең Социалистик милекне урлауга каршы көрәш бүлегендә өлкән тикшерүче, 1952—1953 елларда ТАССР прокуратурасының тикшерү бүлегендә прокурор булып эшли. 1952 елда Казан юридик институтын  [рус.] (тат. тәмамлый[1].

1954—1957, 1961—1968, 1987—1991 елларда КПССның Татарстан өлкә һәм республика комитетларында эшли: пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире урынбасары; матбугат, радио һәм телевидение секторы мөдире; КПСС өлкә комитеты инструкторы; КПССның Татарстан Республика комитеты консультанты вазифаларын башкара[1][2]. Берничә мәртәбә КПССның Татарстан өлкә комитеты әгъзасы, халык депутатларының Казан шәһәр Советы депутаты булып сайлана[2].

1956 елдан «Советская Татария», «Социалистик Татарстан» газеталарында, «Агитатор блокноты» журналында мәкаләләре басыла башлый[1]. 1958—1960 елларда «Татарстан коммунисты» журналы редакциясендә икътисад бүлеген җитәкли.

1965—1967 елларда Мәскәүдәге Иҗтимагый фәннәр академиясендә укый, аннары «Предприятиедә хезмәтне оештыруны камилләштерүдә социалистик җитештерү коллективының роле» (Роль социалистического производственного коллектива в совершенствовании организации труда на предприятии) темасына икътисад фәннәре кандидатлыгына диссертация яклый[2][1]. Казан педагогия институтында өлкән укытучысы вазифасында политэкономия фәнен укыта[3].

1969—1987 елларда — «Коммунист Татарии» — «Татарстан коммунисты» журналының баш мөхәррире[1][4]. 1993—1996 елларда «Чаян» журналында хатлар бүлеге мөхәррире булып эшли[2].

2012 елның 30 апрелендә вафат булган, Казандагы Яңа Татар зиратының мөселман өлешендә җирләнгән[5].

Татар журналистикасын үстерүдәге роле

Шәүкәт Вәлиевның журналистика өлкәсендәге эшчәнлеге берничә яссылыкта бәяләнә:

Оештыручы һәм остаз

«Коммунист Татарии» — «Татарстан коммунисты» журналының баш мөхәррире булып эшләгән чорда (1969—1987) басманың стратегик үсеше белән генә чикләнмичә, аналитик һәм фәнни-теоретик потенциалга ия коллектив туплауга ирешә[1][4]. Аның җитәкчелегендә журнал битләрендә басылган материаллар республиканың фәнни җәмәгатьчелеген ныгытуга ярдәм итә[4].

Публицист һәм аналитик

Икътисади мәсьәләләр буенча белгеч буларак, республика матбугатында хезмәт коллективларының казанышлары һәм проблемалары турында мәкаләләр белән еш чыгыш ясый[1][6]. Массакүләм мәгълүмат чараларының республика тормышындагы роленә аерым игътибар биреп, мөһим мәсьәләләрне күтәрә[1][6].

Автор һәм матбугат тарихчысы

Ул социаль-икътисади мәсьәләләргә багышланган йөздән артык мәкалә, берничә китап һәм брошюра авторы. Шулай ук татар теленнән рус теленә тәрҗемәләр белән шөгыльләнә[2]. Мәкаләләре «Гасырлар авазы — Эхо веков» һәм «Тонус» кебек фәнни-популяр журналларда дөнья күрә[1].

Сайланма хезмәтләре

  • Производственная активность рабочих. Казан, 1975 (автордаш);
  • Экономика, соревнование, журнал // Соревнование и печать Татарии. Казан, 1976;
  • Он всегда стоял у истоков нового // Гасырлар авазы — Эхо веков. 1998. № 1/2;
  • Страницы истории татарстанской прессы // Гасырлар авазы — Эхо веков. 2000. № 3/4;
  • Старейший в республике журнал // Тонус. 2000. № 6; 2001. № 7[1].

Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

Гаиләсе

Әтисе — Мирсәяф Минһаҗетдин улы, сатучы булып эшли[3]. Әнисе — Бәдринур, хуҗабикә була[3].

Тормыш иптәше белән ике кыз тәрбияләп үстергәннәр. Кече кызлары — педагогика фәннәре докторы, профессор Наилә Шәүкәт кызы Вәлиева[3].

Хәтер

2021 елда Татарстан Республикасы Дәүләт архивы журналистның тууына 100 ел тулуга багышланган интернет-күргәзмә әзерли[2].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Валеев Шаукат Мирсаяфович (рус.). Татарская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 апрель 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 К 100-летию со дня рождения журналиста, главного редактора журнала «Коммунист Татарии» Валеева Шауката Мирсаяфовича (рус.). Государственный архив Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 апрель 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 Не сетуя на превратности судьбы (рус.). СамТатNews (15 май 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 апрель 2026.
  4. ↑ 1 2 3 Легенде татарстанской журналистики – 85 лет (рус.). Татар Информ. Татар-информ (6 октябрь 2006). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 апрель 2026.
  5. ↑ Валеев Шаукат Марсаяфович (рус.). cemetery.kzn.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 апрель 2026.
  6. ↑ 1 2 Валеев Шаукат Мирсаяфович (рус.). Союз журналистов Татарстана. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 апрель 2026.
  7. ↑ Указ Президента Республики Татарстан от 30 сентября 2011 года № УП-603 (рус.). Президент Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 апрель 2026.

Әдәбият

  • Гарифуллин В. Шәүкәт Вәлиев: Укучыларыбыз алдында йөзебез ак [тат.] // Татарстан : журнал. — Казан, 2000. — № 10.
  • Любимов Ю. Почерк Ш. М. Валеева // Татарстан : журнал. — Казан, 2001. — № 9.

Сылтамалар

Төркемнәр