Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Абдуләхәт Аббасов

Габделхәт Гомәр улы Габбасов (рус. Абдулиха́т Ума́рович Абба́сов; 30 сентябрь 1929, Яңа Мочали, Түбән Новгород өлкәсе — 11 август 1996, Мәскәү) — совет хәрби диңгезчесе-су асты көймәчесе һәм хәрби башлыгы, 705К проектының беренче тиз йөрешле «К-123» атом су асты удар көймәсе командиры, контр-адмирал (1983). Советлар Союзы Герое (1981).

Тормыш юлы

1929 елның 30 сентябрендә Түбән Новгород краеның Арзамас округы Пилнә районы (хәзерге Түбән Новгород өлкәсе Пилнә районы) татар авылы Яңа Мәчәләй крестьян гаиләсендә туа[1][2]. Милләте — татар[3].

1930 елдан гаиләсе белән Мәскәүдә яши. Бөек Ватан сугышы елларында, 1942—1945 елларда, башкала һөнәрчелек училищесының җитештерү остаханәләрендә балта остасы булып эшли[3].

Урта мәктәпнең 7 сыйныфын, 1947 елда Хәрби-Диңгез көчләренең юнга-радиометристлар мәктәбен тәмамлый. 1947—1950 елларда Ленинград хәрби-диңгез әзерлек училищесында укый, аны тәмамлаганнан соң СССР Хәрби-Диңгез Флотына хакыйкый хәрби хезмәткә алына[3]. 1954 елда су астында йөзү буенча 1 нче Балтыйк югары хәрби-диңгез училищесын тәмамлый[1][4].

Су асты флотында хезмәте

1954 елның ноябреннән Төньяк флотның су асты көймәләрендә хезмәт итә. 1954 елның ноябре — 1957 елның гыйнварында «С-45» дизель-электрик су асты көймәсенең мина-торпеда хәрби бүлеген (БЧ-3) җитәкли. 1957 елның гыйнварыннан 1958 елның декабренә кадәр «С-155» һәм «С-300» дизель су асты көймәләре командиры ярдәмчесе һәм командирның өлкән ярдәмчесе вазыйфаларын башкара. 1956 елда СБКФ (КПСС) сафларына керә[1].

1959 елда Хәрби-Диңгез флотының Югары махсус офицерлар классларында укуын төгәлли. 1960 елның февралендә ватанның беренче атом ракеталы «К-40» (658 проекты) су асты көймәсе командирының өлкән ярдәмчесе итеп билгеләнә[3].

1962 елның февралендә сыек металл җылылык йөртүчесе булган реактор җайланмасы белән җиһазландырылган, оештырылу стадиясендәге титаннан ясалган беренче тиз йөрешле «К-123» (705К проекты) атом су асты көймәсе экипажы командиры итеп билгеләнә. 15 елдан артык корабны төзеп бетерү, тәҗрибә-сынау өчен куллану һәм комплекслы дәүләт сынаулары үткәрү вакытында экипаж белән алышынмыйча җитәкчелек итә. 1968 елда хезмәтеннән аерылмыйча А. А. Гречко исемендәге Хәрби-диңгез академиясе каршындагы офицерлар составының Академик курсларын тәмамлый[1].

1979 елның апрель — маенда 1 нче ранглы капитаны Г. Г. Габбасов җитәкчелегендәге экипаж, үз тибындагы көймә экипажлары арасында беренче булып, Төньяк Атлантикада автоном хәрби хезмәт бурычларын үти. 1979 елның сентябрендә «К-123» су асты көймәсе Норвег диңгезендә мөмкин булган иң зур тирәнлеккә — 400 метрга чума[5].

СССР Югары Советы Президиумының 1981 елның 16 декабрендәге Указы белән яңа проекттагы беренче атом су асты көймәсен үзләштерүгә, сынауга һәм файдалануга керткән зур шәхси өлеше, шул ук вакытта күрсәткән кыюлыгы һәм батырлыгы өчен 1-нче ранг капитаны Габбасов Габделхәт Гомәр улына Ленин ордены (№ 458451) һәм «Алтын Йолдыз» медале (№ 11463) тапшырылып, Советлар Союзы Герое исеме бирелә[3].

Уку үзәкләрендә һәм Хәрби-Диңгез флотының Баш штабында эшчәнлеге

1979 елның августында Калуга өлкәсенең Обнинск шәһәрендә атом су асты көймәләре өчен белгечләр әзерләү буенча Хәрби-Диңгез флотының 16 нчы Уку үзәге башлыгы итеп билгеләнә[1].

СССР Министрлар Советының 1983 елның 22 февралендәге Карары белән Г. Г. Габбасовка контр-адмирал хәрби дәрәҗәсе бирелә[3].

1983 елның октябреннән СССР Хәрби-Диңгез флоты Баш штабының Хәрби әзерлек идарәсе аппаратына хезмәткә күчерелә, анда башта 4 нче бүлекне, ә 1987 елның маеннан уку үзәкләре һәм матди-техник тәэмин итү буенча 5 нче бүлекне җитәкли.

Отставкасы һәм истәлеген мәңгеләштерү

1988 елның июнендә яше буенча хакыйкый хәрби хезмәттән отставкага китә. Даими рәвештә Мәскәүдә яши[3].

1996 елның 11 августында вафат була[2], Мәскәү шәһәренең Даниловка мөселман зиратында җирләнә[3].

Хәтер

Түбән Новгород өлкәсе Пилнә районының Яңа Мәчәли авылында Габбасовның бронза бюсты куелган[6].

Бүләкләре

  • «Алтын Йолдыз» медале (№ 11463, СССР Югары Советы Президиумының 1981 елның 16 декабрендәге Указы) тапшырылган «Советлар Союзы Герое» исеме;
  • Ленин ордены (№ 458451, 1981 елның 16 декабрендәге Указ)[3];
  • «Владимир Ильич Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан» медале (1970);
  • «СССР Кораллы Көчләре ветераны» медале (1984);
  • I, II һәм III дәрәҗә «Кимчелексез хезмәте өчен» медале;
  • СССРның ведомство һәм юбилей медальләре.

Хәрби дәрәҗәләре

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Абдулихат Умарович Аббасов (рус.). Центральный военно-морской портал. Мөрәҗәгать итү датасы: 7 октябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 Аббасов Абдулихат Умарович (рус.). Татарская энциклопедия Tatarica. Мөрәҗәгать итү датасы: 7 октябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Аббасов Абдулихат Умарович (рус.). Международный патриотический интернет-проект «Герои страны». Мөрәҗәгать итү датасы: 7 октябрь 2026.
  4. ↑ Аббасов Абдулихат Умарович (рус.). Музейный мемориальный комплекс «Татарстан в годы Великой Отечественной войны» (5 гыйнвар 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 октябрь 2026.
  5. ↑ Николаев А. С. Подводная лодка К-123, Б-123. Проект 705К (рус.). Штурм глубины. Мөрәҗәгать итү датасы: 7 октябрь 2026.
  6. ↑ Рашид Аймалетдинов. Аббасов Абдулихат Умарович [неопр.]. mtss.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 7 октябрь 2026.

Әдәбият

  • Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — С. 15. — 911 с. — 100 000 экз.
  • Йолтуховский В. М. Знаменитые люди Северного флота: Биографический справочник. — 2-е доработанное и дополненное. — СПб.: Фирма «Алина», 2012. — 465, [1] с. — ISBN 978-5-903038-15-2.
  • Батырлар китабы — Книга героев / сост. Р. А. Валишин и др.. — Казань: Татарское книжное издательство, 2000. — 394 с. — ISBN 5-298-01001-6.
  • Полухина Т. В., Белова И. А., Власюк С. В. и др. Военные моряки — герои подводных глубин (1938—2005). — М.; Кронштадт: Кучково поле; Морская газета, 2006. — 366, [1] с.
  • Сорокажердьев В. В. Они служили в Заполярье: Герои Советского Союза, Герои России 1949—2008. — Мурманск: Типография «Бенефис-О», 2009. — С. 10. — 160 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-9900752-3-8.

Сылтамалар

«Ил геройлары» халыкара патриотик интернет-проектында  Абдуләхәт Аббасов

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр