Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Азат Камалов

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Камалов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Азат Әхмәдулла улы Камалов (рус. Азат Ахмадуллович Камалов; 1 декабрь 1937, Ямансаз, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы — 23 апрель 2007, Уфа) — СССР һәм Россия филологы, башкорт тел белеме өлкәсендә белгеч, топонимист. М. Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогия университеты укытучысы (1997—2005). Филология фәннәре докторы (1997).

Тәрҗемәи хәле

Азат Камалов 1937 елның 1 декабрендә Башкорт АССРның Матрай районы (хәзерге Башкортстан Республикасының Җылаер районы) Ямансаз авылында туа[1].

1964 елда Октябрьнең 40 еллыгы исемендәге Башкорт дәүләт университетын (хәзерге Уфа фән һәм технологияләр университеты) тәмамлый[2].

1967 елдан — СССР Фәннәр академиясенең Башкортстан филиалы Тарих, тел һәм әдәбият институтында (хәзерге — РФА Уфа фәнни үзәгенең Тарих, тел һәм әдәбият институты) эшли. 1972 елдан — өлкән фәнни хезмәткәр[1].

1990 елдан Башкорт дәүләт педагогия институтында (хәзерге М. Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогия университеты) укыта[2].

1992 елдан Башкортстан мәгариф хезмәткәрләренең белемен күтәрү институтында эшли[1].

1996 елдан — Милли мәгариф проблемалары институты Башкортстан филиалының әйдәп баручы фәнни хезмәткәре[2].

1997—2005 елларда — М. Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогия университеты укытучысы, шул исәптән 1999—2004 елларда — филология кафедрасы мөдире[1].

2007 елның 23 апрелендә Уфада вафат була[1].

Фәнни эшчәнлеге

Азат Камалов — башкорт топонимикасы буенча 80 нән артык фәнни хезмәт авторы. Топонимика фәне белән дүрт дистә елга якын шөгыльләнү нәтиҗәсендә атамалар тарихы һәм этимологиясе хакында күп мәкаләләр, китаплар яза. Ул гыйльми-тикшеренү эшләрендә Башкортстан Республикасының ойконимиясен, гидронимиясен һәм оронимиясен тикшерүгә зур өлеш кертә. Башкорт топонимнарын башка төрки телләр, фин-угыр телләре һәм иран телләре белән чагыштырып өйрәнә.

Азат Камаловның гыйльми хезмәтләрендә башкортларның этногенезы, кабилә-ыру составы, хәрби-сәяси оешмалары, тамгалары турында мәгълүматлар бирелә. Мәсәлән, «Атайсал» (2001) китабы.

1969 елда «Башкортстан гидронимиясе» темасына кандидатлык диссертациясе, 1997 елда «Башкорт топонимиясе (чагыштырма һәм ареаль тикшеренү)» темасына докторлык диссертациясе яклый[3].

Сайланма хезмәтләр

  • Об основных типах гидронимов Башкирии // Ономастика Поволжья. — 1. — Ульяновск, 1969;
  • Данные гидронимии к проблеме этногенеза башкир // Археология и этнография Башкирии: Материалы научной сессии по этногенезу башкир БФАН СССР. — Т. IV. — Уфа, 1971;
  • О правописании башкирских топонимов // Вопросы башкирского языкознания. — Уфа, 1973. — С. 216—219. (в соавт.);
  • Башкирские топонимы от личных имён (по материалам географических названий бассейна реки Дёмы) // Башкирский языковедческий сборник. — Уфа, 1975;
  • Кипчакские элементы в топонимии Башкирии // Всесоюзная тюркологическая конференция 27-29 сентября 1976 г. Секция 1: Советская тюркология и развитие тюркских языков в СССР. — Алма-Ата: Наука, 1976;
  • Ялан-катайские башкиры и их топонимия // Происхождение аборигенов Сибири и их языков: Материалы Всесоюзной конференции 3-5 июня 1976 года. — Томск, 1976;
  • Некоторые вопросы изучения тюркской географической терминологии: на материале башкирского и алтайского языков // Языки и топонимия Алтая. — Барнаул. 1979;
  • Башҡорт АССР-ының топонимдар һүҙлеге (Словарь топонимов Башкирской АССР). — Уфа: Башкнигоиздат, 1980. — 200 с. Авторҙаш;
  • Семантика и ареалы башкирских географических терминов // Тюркское языкознание. — Ташкент: Фан, 1985;
  • Башкирская топонимия. — Уфа: Китап, 1994. — 302 с.;
  • Ареальная характеристика башкирской топонимии Южного и Среднего Урала // Геоэкология в Урало-Каспийском регионе: Тезисы докладов и сообщений международной научно-практической конференции. Ч. 1. — Уфа, 1996;
  • Башкирские географические термины и топонимия. — Уфа: Китап, 1997. — 383 с.;
  • Историко-этимологический топонимический словарь башкирского языка. — Уфа: Китап, 1997 (в соавт.);
  • Атайсал. — Уфа: Китап, 2001. — 544 бит. Автордаш;
  • Башҡорт теленең тарихи-этимологик топонимик һүҙлеге. — Уфа: Китап, 2007. — 332 бит. Автордаш;
  • Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге (Словарь топонимов Республики Башкортостан). — Уфа: Китап, 2002. — 254 с. Автордаш[4].

Бүләкләре, мактаулы исемнәре

  • Башкортстан АССР Югары Советы Президиумының Мактау грамотасы;
  • Башкортстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгының Мактау грамотасы;
  • Хезмәт ветераны.

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Р. З. Шакуров. Камалов Азат Ахмадуллович (рус.). Региональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан» (1 август 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 апрель 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Учёные Башкортостана: биобиблиографический справочник // Камалов Азат Ахмадуллович [неопр.]. — Уфа: Китап, 2005. — С. 312, 313. — 111 с. [Тикшерелгән 20 апрель 2026]
  3. ↑ Камалов, Азат Ахмадуллович. Башкирская топонимия: Сравнительное и ареальное исследование: автореферат диссертации доктора филологических наук: 10.02.02 / Башкирский ун-т. - Уфа, 1997. - 61 с. (рус.). Российская государственная библиотека. Официальный сайт. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 апрель 2026.
  4. ↑ Учёные Башкортостана: библиографический справочник // Камалов Азат Ахмадуллович [неопр.]. — Уфа: Китап, 2005. — С. 312, 313. — 111 с. [Тикшерелгән 21 апрель 2026] [рус.]

Әдәбият

  • Башкирская энциклопедия. Том 3. — Уфа, «Башкирская энциклопедия», 2007. С. 290—291.

Төркемнәр