Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Асия Измайлова

Асия Сафиулла кызы Измайлова (рус. Асия Сафиулловна Измайлова; 15 август 1903, Сембер, Сембер губернасы, Россия империясе яисә Сембер — 3 гыйнвар 1993, Мәскәү) — совет опера һәм концерт җырчысы (меццо-сопрано), педагог. ТАССРның халык артисткасы (1939)[1]. 1939–1944 елларда Татар опера һәм балет театры солисткасы, 1944–1950 елларда Мәскәү консерваториясе каршындагы Татар опера студиясе һәм Анатолий Васильевич Луначарский исемендәге Дәүләт театр сәнгате институты каршындагы Татар драма студиясе белән җитәкчелек итә[2].

Тормыш юлы

Асия Сафиулла кызы Измайлова 1903 елның 15 августында Сембердә машина йөртүче-машинист гаиләсендә туган[3].

1918 елда губерна халык мәгарифе бүлегенең педагогика курсларын тәмамлый. Татар мәктәпләрендә укыта һәм Россия коммунистлар партиясе (большевиклар)ның Сембер губерна комитеты хатын-кызлар бүлегендә инструктор булып эшли[3].

1922–1924 елларда Көнчыгыш хезмәткәрләренең коммунистик университетында белем ала[1]. 1924 елда Мәскәү үзәк татар эшче театрын оештыруда катнаша[1].

1927–1929 елларда Рус операсында, радиода һәм Казандагы Татар академия театрында чыгыш ясый[2]. 1929–1934 елларда Мәскәү филармониясендә хезмәт итә[1].

1934–1938 елларда Мәскәү консерваториясе каршындагы Татар опера студиясендә укый һәм аны бик яхшы билгеләренә тәмамлый[3]. В. Ф. Туровская һәм С. И. Друзякина сыйныфларында шөгыльләнә[3].

1948 елда Пётр Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваториясенә укырга керә һәм аны 1953 елда «соло җырлау» белгечлеге буенча экстерн тәртибендә тәмамлый[3]. Соңрак аспирантураны бетерә, фәнни хезмәтен опера башкаруындагы әйтелеш проблемаларына багышлый[4].

Иҗаты

Измайлова концерт эшчәнлеген Октябрь революциясеннән соң, Кызыл Армия сугышчылары алдында татар халык җырларын башкарып башлый[1]. 1919 елда Сембер татар драма труппасы спектакльләрендә катнаша[1].

Татар опера һәм балет театрында ул Мансур Мозаффаровның «Галиябану» операсында Бәдига, Александр Ключарёвның «Зәңгәр шәл»ендә Мәйсәрә, Нәҗип Җиһановның «Качкын»ында Бикә, Петр Чайковскийның «Евгений Онегин»ында Ольга, Модест Мусоргскийның «Борис Годунов»ында Ксения һәм Шарль Гуноның «Фауст»ында Зибель партияләрен башкара[2].

Җырчының концерт репертуарында «Зиләйлүк» һәм «Шахта» татар халык җырлары, шулай ук рус һәм Көнбатыш Европа вокал музыкасы була[1].

Педагогик эшчәнлеге

1944 елның гыйнварында Мәскәү консерваториясе каршындагы Татар студиясе Асия Сафиулла кызы Измайлова җитәкчелегендә үз эшен яңадан башлап җибәрә[5].

1944–1950 елларда Измайлова А. В. Луначарский исемендәге Дәүләт театр сәнгате институты каршындагы Татар драма студиясе һәм Мәскәү консерваториясе каршындагы Татар опера студиясе җитәкчесе һәм педагог-консультанты була[2].

1963 елдан Мәскәү консерваториясендә соло җырлау сыйныфы буенча укыта[2]. Аның шәкертләре арасында Россия Федерациясенең халык артисты Надежда Красная һәм Зур театр солисты Наталья Ерасова бар[4].

Җәмәгать эшчәнлеге

1920–1922 елларда Бөтенсоюз коммунистлар (большевиклар) партиясенең Сембер губерния комитеты хатын-кызлар бүлеге һәм губерния халык мәгарифе бүлеге инструкторы булып эшли[1]. Мәскәүдә татар эшчеләре арасында наданлыкны бетерү белән шөгыльләнә һәм Мәскәү өлкәсе предприятиеләрендә мәдәни-агарту эшләрендә катнаша[3].

1930 елдан Коммунистлар партиясе әгъзасы була[2]. Бөек Ватан сугышы елларында фронт концерт бригадалары составында чыгыш ясый[1].

1942 елның 5 августында Кызыл Армия частьләренә һәм Казан госпитальләренә мәдәни хезмәт күрсәткән өчен Татарстан АССР Югары Советы Предиумының Мактау грамотасы белән бүләкләнә[3].

Фәнни хезмәтләре

  • Измайлова А. С. Октябрьгә кадәрге татар җырчыларының җырлау «техникасының» кайбер үзенчәлекләре // Совет әдәбияты. — 1962. — № 1[1].
  • Измайлова А. С. О произношении в пении[2].

Бүләкләре

  • Татарстан АССРның халык артисты (1939)[1];
  • Татарстан АССР Югары Советы Президиумының Мактау грамотасы (1942 елның 5 августы);
  • «1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәте өчен» медале;
  • «Мәскәүнең 800 еллыгы истәлегенә» медале;
  • «Хезмәт батырлыгы өчен» медале;
  • «Фидакарь хезмәт өчен. Владимир Ильич Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан» медале[3].

Гаиләсе

Асия Сафиулла кызы Измайлова алты балалы гаиләдә үсә[4].

1930-нчы еллар башында Измайлова язучы Шамил Усманов белән никахта була, 1935 елда аерылышалар[4].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Измайлова Асия Сафиулловна (рус.). Институт Татарской энциклопедии и регионоведения Академии наук Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Измайлова Ася Сафиулловна (рус.). Музыкальная энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Садыкова Римма Барыевна. «Свобода любит красоту, а красота — свободу»: к 110-летию со дня рождения певицы А. Измайловой (рус.). Гасырлар авазы — Эхо веков (18 ноябрь 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 Вильданова Римма. Певица революции Ася Измайлова. Как сложилась судьба симбирской артистки (рус.). Ульяновская правда (13 август 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 август 2026.
  5. ↑ Консерватория после 1917 года. Глава III. Часть 3 (рус.). Московская государственная консерватория имени Петра Ильича Чайковского. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 август 2026.

Әдәбият

Сылтамалар

Төркемнәр