Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Валерий Бебутов

Валерий (Валериан) Михайлович Бебутов (6 (18) декабрь 1885, Волгоград, Сарытау губернасы — 2 ноябрь 1961, Мәскәү) — Мәскәү, Казан һәм башка шәһәрләрнең драма һәм музыка театрларында эшләгән совет театр режиссеры[1]. РСФСРның атказанган артисты (1934)[2], Татарстан АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1945)[3].

Тормыш юлы

1885 елның 6 (18) декабрендә Царицын (хәзерге Волгоград) шәһәрендә туган[3]. 1910 (1911[3][4]) елда Петербург университетының тарих-филология факультетын тәмамлый[2][1]. Санкт-Петербург Император университеты студентының шәхси эшендә 1905 елдан укуы теркәлгән[5]. Театр белемен В. Э. Мейерхольд җитәкчелегендә ала[3].

Бертуган сеңлесе, Елена Михайловна Бебутова, театр рәссамы була һәм еш кына аның спектакльләрен бизи[1].

1912—1917 елларда Мәскәү Сәнгать театрында эшли[3][1], 1911—1918 елларда режиссер ярдәмчесе була һәм «Село Степанчиково» спектакле репетицияләренең язмаларын калдыра[2].

1961 елның 2 ноябрендә Мәскәүдә вафат була[3][5][6] (МХТ сайтында 1961 елның 1 ноябре күрсәтелгән[2]). Введенское зиратында җирләнгән[5][6].

Иҗаты

1917—1918 елларда Эшче оешмаларның сәнгать-агарту берлеге (ХПСРО) театрында эшли.Ф. Ф. Комиссаржевский белән берлектә У. Шекспирның «Буря», В. А. Моцартның «Похищение из сераля» һәм Ж. Оффенбахның «Сказки Гофмана» әсәрләрен сәхнәләштерә[1].

1919 елда ХПСРОның Яңа театрын җитәкли. Труппа соңрак Мейерхольд җитәкчелегендәге 1 нче РСФСР театры составына керә[2]. Мейерхольд белән бергә бу театрны оештыруда катнаша[1][4]. 1920 елда алар Э. Верхарнның «Зори», 1921 елда — В. В. Маяковскийның «Мистерия-буфф» әсәрләрен куялар[2][1].

1922 елда «Романеск» театрын оештыра, анда өлкән А. Дюма әсәрләре буенча «Нельская башня» һәм «Граф Монте-Кристо»ны сәхнәләштерә[4]. 1923—1924 елларда МГСПС исемендәге Театрның (соңрак Моссовет исемендәге Театр) режиссеры була. П. Мерименың «Театр Клары Гасуль», Н. В. Гогольнең «Ревизор» һәм А. В. Сухово-Кобылинның «Смерть Тарелкина» әсәрләрен куя. Инкыйлаб Театрында В. Волькенштейнның «Спартак» (1923) һәм «Стенька Разин» (премьерасы 1924 елның 6 февралендә) әсәрләрен сәхнәләштерә[1].

1924 елдан Музыкаль буффонада театры белән җитәкчелек итә, соңрак ул Музыкаль комедия театры итеп үзгәртелә. Р. Планкетның «Корневильские колокола» (1925), Моцартның «Дон Жуан»ын (1926), К. Миллёкерның «Гаспароне»сын (1935), шулай ук И. Штраусның «Цыганский барон» һәм С. Джонсның «Гейша»сын куя[1].

Мәскәү оперетта театрында (Оффенбахның «Прекрасная Елена», 1927; Ф. фон Зуппеның «Боккаччо»сы, 1931; «Чегән бароны»; Миллёкерның «Нищий студент», Зур театрда (А. А. Спендиаровның «Алмаст» операсы, Т. Е. Шарашидзе белән берлектә), Ленсовет исемендәге Мәскәү театрында (Ф. Шиллерның «Мария Стюарт»ы, 1940) һәм Воронеж драма театрында (Шекспирның «Гамлет»ы, 1940) эшли[1].

Казан чоры

Бөек Ватан сугышы елларында Казанда эшли: Г. Камал исемендәге Татар театрында, В. И. Качалов исемендәге Казан Зур драма театрында һәм Татар опера һәм балет театрында[5][1].

1941—1945 елларда Татар опера һәм балет театрының сәнгать җитәкчесе була[3][5] (театрның рәсми сайтында 1942—1946 еллар күрсәтелгән[7]). Театрда Н. С. Исәнбәт пьесасы буенча Җ. Х. Фәйзи көенә «Хуҗа Насретдин» (1941), Ж. Бизеның «Кармен» (1942), Н. Г. Җиһановның «Илдар» (З. Сафин белән берлектә, 1942), А. С. Даргомыжскийның «Русалка» (1943) һәм Җиһановның «Түләк» («Түләк батыр», 1945) әсәрләрен сәхнәләштерә[3][1].

Камал исемендәге Татар театрында Лопе де Веганың «Собака на сене» (1942)[3] һәм Шекспирның «Король Лир» (1944[3], 1945[1]) әсәрләрен куя. Качалов исемендәге театрда М. Ю. Лермонтовның «Маскарад»ын сәхнәләштерә[1].

Сугыштан соңгы куелышлары

1949 елда Кече театрда (Малый театр) В. Гюгоның «Рюи Блаз»ын сәхнәләштерә. 1946 һәм 1955 елларда Якуб Колас исемендәге Белорус театрында «Гамлет»ны куя[1][4].

Укыту эшчәнлеге

РСФСР Театрында эшләү белән бер үк вакытта, Мейерхольд җитәкләгән Дәүләт югары режиссерлык остаханәләрендә укыта[1][4].

Басма хезмәтләре

1921 елда Мейерхольд белән берлектә «Вестник театра» журналында «Одиночество Станиславского» мәкаләсен бастыра[2].

1922 елда В. Э. Мейерхольд, В. М. Бебутов һәм И. А. Аксёнов «Актер амплуасы» («Амплуа актёра») хезмәтен чыгаралар (Дәүләт югары режиссерлык остаханәләре басмасы)[5].

Бүләкләре

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Бебутов Валерий Михайлович (рус.). Санкт-Петербург дәүләт театр һәм музыка сәнгате музее. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Соловьёва, Инна Натановна. Валерий Бебутов (рус.). А. П. Чехов исемендәге Мәскәү Художество театры. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Бебутов Валерий Михайлович (рус.). Татар энциклопедиясе TATARICA. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 Валерий Бебутов (рус.). Кино-Театр.Ру (13 февраль 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 Бебутов Валерий (Валериан) Михайлович (рус.). Санкт-Петербург дәүләт университеты Биографикасы. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.
  6. ↑ 1 2 Бебутов Валерий Михайлович (1886—1961) (рус.). Алар да җирдә кунак иделәр… (Они тоже гостили на земле…). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.
  7. ↑ 1 2 Художественное руководство прошлого (рус.). Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.

Әдәбият

  • Илялова И. И. Камал исемендәге театр. — Казан, 1986.
  • Музыка энциклопедиясе. — Мәскәү, 1973. — Т. 1.
  • Салитова Ф. Ш. Юл башы (1939–1950). — Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры. — Казан, 1994.
  • Санкт-Петербург университетында күренекле сәнгать эшлеклеләре / җаваплы мөхәррирләр И. Л. Тихонов, М. В. Ходяков. — Санкт-Петербург: С.-Петерб. ун-ты нәшрияты, 2017. — С. 248—249.

Сылтамалар

Төркем:1961 елда вафатлар

Төркемнәр