Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Валерий Марисов

Валерий Константинович Марисов (23 октябрь 1915, Әстерхан — 18 гыйнвар 1992, Ижау) — совет дәүләт һәм фирка эшлеклесе, 1963—1985 елларда СБКФның Удмуртия өлкә комитеты беренче сәркатибе, 1971—1986 елларда СБКФ ҮК әгъзасы, Социалистик Хезмәт Герое (1982)[1][2].

Тормыш юлы

Иртә еллары һәм сәнәгатьтәге хезмәте

1915 елның 23 октябрендә Әстерхан шәһәрендә су транспорты эшчесе гаиләсендә туган. Милләте буенча рус. 1931 елда җидееллык мәктәпне тәмамлаганнан соң, Түбән Идел пароходчылыгы пароходында башта майлаучы, аннары машинист ярдәмчесе булып эшли. 1934 елда комсомол юлламасы буенча Горький шәһәрендәге М. Н. Покровский исемендәге эшчеләр факультетына (рабфакка) укырга керә. 1935 елдан А. А. Жданов исемендәге Горький индустриаль институтында укый һәм аны 1940 елда тәмамлый[2][3].

1940 елдан ВКП(б) әгъзасы[4]. Шул ук елның октябреннән СССР Коралландыру халык комиссариатының 235 нче санлы Воткинск заводында эшли: технолог, җиһазлар буенча инженер, өлкән мастер, ремонт цехы башлыгы урынбасары һәм башлыгы була. Бөек Ватан сугышы елларында предприятиенең җитештерү процессларын һәм җиһазларын камилләштерүдә катнаша[2].

1944—1947 елларда Удмурт АССР Дәүләт иминлеге халык комиссариаты (НКГБ) — Дәүләт иминлеге министрлыгының (МГБ) Воткинск шәһәр бүлегендә өлкән вәкаләтле хезмәткәр булып эшли[2].

Фирка һәм дәүләт эшчәнлеге

1947 елдан фирка эшендә. 1947—1948 елларда ВКП(б) Воткинск шәһәр комитетының кадрлар буенча сәркатибе, 1948—1950 елларда — икенче сәркатибе, 1950—1953 елларда Воткинск шәһәр комитетының беренче сәркатибе була. 1953—1957 елларда СБКФның Удмуртия өлкә комитетында административ һәм сәүдә-финанс органнары бүлеге мөдире, 1957—1963 елларда өлкә комитеты сәркатибе булып эшли[2].

1963 елның 21 декабрендә СБКФның Удмуртия өлкә комитеты беренче сәркатибе итеп сайлана. Бу вазифаны ул 1985 елның 13 декабренә кадәр биләп тора: шул көнне өлкә комитеты пленумы аны лаеклы ялга чыгу сәбәпле вазифасыннан азат итә[5].

Аның республика фирка оешмасы белән җитәкчелек итү чоры Удмуртиянең сәнәгать предприятиеләрен һәм инфраструктура объектларын төзү һәм реконструкцияләү вакытына туры килә. 1965 елда Ижау автомобиль заводын төзү башлана. 1970 елның 31 октябрендә төп конвейерның беренче чираты гамәлгә кертелә, ә 1977 елның 27 октябрендә миллионынчы автомобиль чыгарыла. 1974 елның 25 октябрендә Ижевскның яңа аэропорты рәсми рәвештә ачыла. 1980 елның 11 мартында Марисов Удмуртиядә нефтьне сәнәгый чыгару башлану уңаеннан оештырылган чарада катнаша[6][7]. 1981 елның декабрендә Сарапул шәһәренең 12 нче санлы мәктәбендә тотыкларны кулга алу вакыйгасы барышында Марисов Ижевскта була, Сарапулга үз вәкилләрен җибәрә һәм оператив мәгълүмат алып тора. Тотыкларлар азат ителгәннән соң, ул СССР Дәүләт иминлеге комитетының (КГБ) «А» төркеме хезмәткәрләрен шәхсән үзе Ижевск аэропортында каршы ала[6].

1966—1971 елларда СБКФ ҮК әгъзалыгына кандидат, 1971—1986 елларда СБКФ ҮК әгъзасы була. СБКФның XIX һәм XXIII—XXVI съездлары делегаты, 7—11 нче чакырылыш СССР Югары Шурасы (1966—1989) һәм 4—11 нче чакырылыш Удмурт АССР Югары Шурасы (1955—1985) депутаты итеп сайлана[1].

Лаеклы ялга чыкканнан соң Ижевскта яши. 1992 елның 18 гыйнварында вафат була, Ижевскның Хохряково зиратында җирләнгән[2].

Гаиләсе

Валерий Марисовның тормыш иптәше — Зоя Ивановна Федченко — Ижевск мотозаводының кадрлар бүлегендә эшли. Улы — Вячеслав Марисов[6].

Эшчәнлегенә бәяләмәләр

IZHLIFE басмасында китерелгән замандашларының истәлекләрендә Марисов кырыс һәм таләпчән җитәкче буларак сыйфатлана. Шул ук публикациядә элеккеге фирка хезмәткәрләре Николай Сапожников һәм Рөстәм Җаббаров аның вакытында алып барылган кадрлар сәясәтен, сәнәгать үсешен һәм хуҗалык мәсьәләләрен хәл итүдәге шәхси катнашын уңай бәялиләр[6].

Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

  • СССР Югары Шурасы Президиумының 1982 елның 30 августындагы ябык указы белән Марисовка махсус техника һәм гражданнар продукциясе эшләнмәләрен булдыру һәм җитештерү буенча биремнәрне үтәүдәге уңышлары һәм шәхси өлеше өчен Социалистик Хезмәт Герое исеме бирелә. Аңа Ленин ордены һәм «Урак һәм Чүкеч» алтын медале тапшырыла[5];
  • зур казанышлары өчен Удмурт АССР Югары Шурасы Президиумының мактау грамотасы (1944);
  • өч Ленин ордены (1971, 1975, 1982);
  • ике Хезмәт Кызыл Байрагы ордены (1958, 1965);
  • Октябрь Революциясе ордены (1985);
  • «1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Җиңүгә егерме ел» медале (1965);
  • «ССРБ Кораллы Көчләренә илле ел» медале (1968);
  • «Фидакарь хезмәт өчен. В. И. Ленин тууга 100 ел тулу уңаеннан» медале;
  • «СССР Кораллы Көчләренә алтмыш ел» медале (1978);
  • «1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Җиңүгә кырык ел» медале (1985)[3][2].

Хәтер

  • Ижевскта Марисов яшәгән йортта мемориаль такта урнаштырылган[2].
  • Совет елларында Ижевскның Үзәк мәйданын рәсми булмаган рәвештә «Марисов кыры» (рус. «Марисово поле») дип атыйлар. Әлеге мәйдан Марисов республика белән җитәкчелек иткән чорда төзелә. Ә аның эш кабинеты урнашкан Хөкүмәт йортының тәрәзәләре шәһәрнең төп мәйданына карый[6].
  • 2005 елда Удмурт Республикасының Иң яңа тарих документлары үзәге Марисовның тууына 90 ел тулу уңаеннан документаль күргәзмә әзерли. Экспозициягә җиде архив фондыннан 59 документ һәм фотосурәт, шул исәптән автобиографиясе, кадрлар исәбен алу буенча шәхси кәгазе, фирка карарлары, чыгыш текстлары һәм фотографияләр керә[5].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 Путеводитель по фондам Центра документации новейшей истории Удмуртской Республики (рус.). Архивная служба Удмуртии. Мөрәҗәгать итү датасы: 15 сентябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Каримов, Тимур. Марисов Валерий Константинович (рус.). Герои страны. Мөрәҗәгать итү датасы: 15 сентябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 Марисов Валерий Константинович, первый секретарь Удмуртского обкома КПСС, член Центрального Комитета КПСС, депутат Верховного Совета СССР, депутат Верховного Совета УАССР (23.10.1915 - 18.01.1992 гг.) (рус.). Фондовый каталог УР. Мөрәҗәгать итү датасы: 15 сентябрь 2026.
  4. ↑ Елена Кардапольцева. В честь кого Центральную площадь Ижевска называли «Марисовым полем»?, Ижлайф (05.05.2013). 20 август 2024 тикшерелде.
  5. ↑ 1 2 3 Жизнь и судьба: к 90-летию со дня рождения В. К. Марисова (рус.). Архивная служба Удмуртии. Мөрәҗәгать итү датасы: 15 сентябрь 2026.
  6. ↑ 1 2 3 4 5 Кардопольцева, Елена. В честь кого Центральную площадь Ижевска называли «Марисовым полем»? (рус.). IZHLIFE (5 май 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 15 сентябрь 2026.
  7. ↑ Промышленность (рус.). Удмуртия для тебя. Мөрәҗәгать итү датасы: 15 сентябрь 2026.

Сылтамалар

«Ил геройлары» халыкара патриотик интернет-проектында  Валерий Марисов

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр