Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Вәлиев Камил Әхмәт улы

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Вәлиев фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар


Камил Әхмәт улы Вәлиев (рус. Ками́ль Ахме́тович Вали́ев; 15 гыйнвар 1931[1], Югары Шүләңгер, Татарстан АССР — 28 июль 2010, Мәскәү) — СССР һәм Россия физигы, физика-математика фәннәре докторы, профессор, РФА Физика-технология институтының фәнни җитәкчесе, СССР ФА академигы, РФА академигы.

Тормыш юлы

1949 елда урта мәктәпне тәмамлый.

1954 елда Казан университетының физика-математика факультетының «физика» белгечлеген бик яхшы билгеләренә тәмамлаганнан соң Казан университеты аспирантурасында белем алуын дәвам итә.

1953—1964 елларда (эзлекле рәвештә) — Казан педагогия институтының өлкән укытучысы, доцент, физика кафедрасы мөдире.

Физика-математика фәннәре кандидаты (1958). Диссертациянең темасы: «Парамагнит атом төшләрендә магнит резонансы».

Физика-математика фәннәре докторы (1963). Диссертациясенең темасы — «Сыек матдәне спектроскопик ысуллар белән тикшерүнең теоретик мәсьәләләре (магнит резонансы һәм яктылыкның молекуляр таралуы һәм йотылуы)».

1967 елда профессор дәрәҗәсе бирелә.

1972 елда СССР Фәннәр академиясенең гомуми физика һәм астрономия (техник физика) бүлеге мөхбир-әгъзасы итеп сайлана.

1984 елда СССР Фәннәр академиясенең информатика, исәпләү техникасы һәм автоматлаштыру (элемент базасы, исәпләү техникасы материаллары һәм диагностика) бүлеге академигы итеп билгеләнә.

1965—1978 елларда — Молекуляр электроника фәнни-тикшеренү институты һәм «Микрон» заводының беренче директоры.

1967—1981 елларда — Мәскәү электрон техника институтының интеграль ярымүткәргеч схемалар кафедрасына (хәзер интеграль электроника һәм микросистемалар кафедрасы) нигез салучы һәм аның беренче мөдире[2].

1977—1983 елларда — П. Н. Лебедев исемендәге Физика институтының микроэлектроника секторы мөдире. 1984—1988 елларда — Гомуми физика институтының микроэлектроника лабораториясе (бүлеге) мөдире. 1986 елда — СССР Фәннәр академиясенең Ярославльдәге микроэлектроника институтының директор-оештыручысы.

1988 елда бүлек Физика-технология институты буларак аерып чыгарыла һәм Вәлиев аның беренче директоры була. 2005 елда институтның фәнни җитәкчесе итеп куелгач, институт белән җитәкчелек итүне Александр Александрович Орликовскийга тапшыра.

1989—1992 елларда Физика-технология институтында эшләгәндә, Борис Васильевич Баталовның кинәт вафат булуы сәбәпле, бер үк вакытта СССР Фәннәр академиясенең Зеленоград радиоэлектрон аппаратураны автоматлаштырылган проектлау системалары һәм гаять зур интеграль схемалар фәнни-тикшеренү институтында вакытлыча директор вазифаларын да башкара[3].

1991 елда нанотехнологияләр һәм мәгълүмати технологияләр бүлеге (исәпләү, локация, телекоммуникация системалары һәм элемент базасы секциясе) буенча Россия Фәннәр академиясе академигы итеп сайлана.

Мәскәү физика-техник институтының микроэлектрониканың физик һәм технологик мәсьәләләре кафедрасы мөдире[4].

2001 елдан Мәскәү университетында эшли, хисаплау математикасы һәм кибернетика факультетының квант информатикасы кафедрасын җитәкли[5].

«Микроэлектроника» журналының баш мөхәррире[6].

1954—1991 елларда — КПСС әгъзасы.

Мәскәү өлкәсендәге Перепечино зиратында җирләнә[7].

Библиографиясе

Китаплары

  • Цифровые интегральные схемы на МДП-транзисторах / К. А. Валиев, А. Н. Кармазинский, М. А. Королёв; Под ред. проф. К. А. Валиева. — Москва: Сов. радио, 1971. — 384 с.: ил.; 20 см;
  • Микромощные интегральные схемы / К. А. Валиев, В. Н. Дягилев, В. И. Лебедев, А. В. Лубашевский. — Москва: Сов. радио, 1975. — 255 с.: ил.; 24 см;
  • Полупроводниковые интегральные схемы памяти на биполярных транзисторных структурах. — Москва: Сов. радио, 1979. — 296 с.: ил.; 21 см;
  • Применение контакта металл-полупроводник в электронике / К. А. Валиев, Ю. И. Пашинцев, Г. В. Петров. — М.: Радио и связь, 1981. — 304 с.: ил.; 21 см;
  • Физические основы субмикронной литографии в микроэлектронике / К. А. Валиев, А. В. Раков. — Москва: Радио и связь, 1984. — 350 с.: ил.; 22 см;
  • Микроэлектроника: достижения и пути развития / К. А. Валиев. — М.: Наука, 1986. — 141,[1] с.: ил.; 20 см. — (Пробл. науки и техн. прогресса);
  • Физика субмикронной литографии. — М.: Наука, 1990. — 527,[1] с.: ил.; 22 см; ISBN 5-02-014381-2;
  • Исследование жидкого вещества спектроскопическими методами: к 75-летию со дня рождения и 50-летию науч. деятельности / К. А. Валиев; Рос. акад. наук, Физ.-технол. ин-т. — М.: Наука, 2005 (ППП Тип. Наука). — 282, [1] с., [1] л. портр.: ил.; 22 см; ISBN 5-02-035326-4;
  • Академик К. А. Валиев и его научная школа: избранные труды / Российская акад. наук, Физ.-технологический ин-т. — Москва: Наука, 2011. — 482, [1] с., [5] л. ил.: ил.; 25 см; ISBN 978-5-02-037492-8.

Күрсәтмә әсбаплары

  • Физика твёрдого тела: Учеб. пособие / К. А. Валиев, Н. К. Ракова; Под ред. канд. физ.-мат. наук А. К. Морочи; М-во высш. и сред. спец. образования СССР. Моск. ин-т электронной техники. — Москва: [б. и.], 1974. — 19 см;
  • Структура и тепловые колебания кристаллов: (Учеб. пособие по курсу «Физика твёрдого тела») / К. А. Валиев, Н. К. Ракова; Под ред. Р. Х. Тимерова. — М.: МИЭТ, 1983. — 95 с.: ил.; 20 см;
  • Физика полупроводниковых приборов микро- и наноэлектроники: Учеб. пособие / К. А. Валиев, А. А. Кокин; Моск. физ.-техн. ин-т. — М.: МФТИ, 1995. — 111 с.: ил.; 20 см; ISBN 5-230-10873-8;
  • Наноэлектроника: [монография] / [Валиев К. А. и др.]; под ред. А. А. Орликовского. — Москва: Изд-во МГТУ им. Н. Э. Баумана, 2009. — 25 см. — (Серия Электроника в техническом университете. Прикладная электроника).

Мәкаләләре

  • Вращательное броуновское движение // Успехи физических наук. 1973. Т. 109. № 1 (совместно с Е. Н. Ивановым);
  • Квантовые компьютеры и квантовые вычисления // Успехи физических наук. 2005. Т. 175. № 1.

Бүләкләре

  • III дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены (2005 елның 21 декабре) — Ватан фәнен үстерүгә, югары квалификацияле белгечләр әзерләүгә керткән зур шәхси өлеше һәм күпьеллык нәтиҗәле эшчәнлеге өчен[8];
  • IV дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены (1999 елның 22 декабре) — дәүләт алдындагы казанышлары, күпьеллык намуслы хезмәте һәм халыклар арасында дуслыкны һәм хезмәттәшлекне ныгытуга керткән зур өлеше өчен[9];
  • Октябрь Инкыйлабы ордены;
  • 2 Хезмәт Кызыл Байрагы ордены;
  • Ленин премиясе  [рус.] (тат. (1974) — микроэлектроника фәнни үзәген оештыруга, коллектив составында (Гуськов Г. Я., Ливинцев Л. Н., Малинин А. Ю., Савин В. В.) Зеленоград фәнен һәм сәнәгатен формалаштыруга һәм үстерүгә керткән өлеше өчен[10];
  • Россия Федерациясе Хөкүмәте премиясе;
  • Россия Фәннәр Академиясенең академик С. А. Лебедев исемендәге премиясе (2000) — «Исәпләү техникасы элемент базасының фәнни һәм технологик нигезләре» хезмәтләре циклы өчен.

Хәтер

  • 2012 елда хатыны (Венера Сәләх кызы Вәлиева) һәм хезмәттәшләре аның кече Ватанының — үз эченә юкка чыгарылган Тәкәнеш районын алган Мамадыш районы җитәкчелегенә истәлеген мәңгеләштерү турындагы тәкъдим белән мөрәҗәгать итәләр. Нәтиҗәдә Мамадыш муниципаль районы башлыгының академик К. Ә. Вәлиев исемендәге «Физика һәм математика буенча иң яхшы укучы» гранты булдырыла, 2 нче лицейда аның музее өчен материаллар һәм экспонатлар туплау эше башлана. 2014 елдан лицей базасында академик К. Ә. Вәлиев исемендәге Республика фәнни-гамәли конференциясе үткәрелә;
  • 2013 елда Зеленоградтагы «Микрон» заводында бюсты һәм истәлек тактасы куела;
  • 2020 елда Молекуляр электроника фәнни-тикшеренү институты һәм «Микрон» заводы урнашкан урамга аның исеме бирелә.

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 Валиев Камиль Ахметович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. ↑ Кафедра интегральной электроники и микросистем МИЭТ. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 гыйнвар 2026. Архивировано 25 ноябрь 2010 года.
  3. ↑ Камиль Валиев. kpfu.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 гыйнвар 2026.
  4. ↑ Усманов Р. Г. Вәлиев Камил Әхмәт улы. tatarica.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 гыйнвар 2026.
  5. ↑ Кафедра квантовой информатики. sqi.cs.msu.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 гыйнвар 2026.
  6. ↑ Журнал «Микроэлектроника». web.archive.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 гыйнвар 2026.
  7. ↑ ВАЛИЕВ Камиль Ахметович (1931 – 2010). moscow-tombs.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 гыйнвар 2026.
  8. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 21.12.2005 г. № 1513. kremlin.ru (21.12. 2005). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 гыйнвар 2026.
  9. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 22.12.1999 г. № 1700. kremlin.ru (22 декабрь 1999). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 гыйнвар 2026.
  10. ↑ КПСС Үзәк Комитеты һәм СССР Министрлар Советының 1974 елның 21 апрелендәге карары.

Әдәбият

Сылтамалар

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр