Габделхак Галиуллин

1919 елның 26 ноябрендә эшче гаиләсендә туа, балачагы Казан шәһәренең Яңа бистәсендә уза^[2].

Каюм Насыйри исемендәге 13 нче татар мәктәбендә укый. Сыйныфташлары — Харис Якупов һәм Лотфулла Фәттахов (булачак күрекле рәссамнәр), Җәвад Тәрҗеманов (галим һәм язучы). Мәктәптә укыганда Казанның Үзәк пионерлар клубында Абдулла Алиш оештырган әдәби түгәрәккә йөри, 9 класстан Казан дәүләт университетындагы профессор Григорьевның математика түгәрәгендә шөгыльләнә башлый^[2]. 1938 елда мәктәпне «бик яхшы» билгеләренә тәмамлап, Казан университетының физика-математика факультетына укырга керә.

Бөек Ватан сугышы башлангач, 3 нче курстан фронтка китә. Югары командование аны, укуын дәвам иттерү өчен, Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерлары академиясенә җибәрә (1941-1944). 1942 елда Волхов фронтында корралану буенча механик вазифасында фронт стажировкасы уза. Академияне тәмамлагач, Троицк шәһәрендә авиамеханиклар мәктәбендә укыта^[2].

1946 елны Казанга кайта һәм Казан авиация институтында (хәзерге Казан милли-тикшеренү техник университеты) инженер-механик һәм өлкән укытучы булып эшли башлый.

1947—1950 елларда аэродинамика кафедрасында аспирантурада укый, җитәкчесе — галим, Казан хәрәкәт тотрыклыгы мәктәбе катнашучысы Георгий Владимирович Каменков була. 1950 елда кандидатлык диссертациясен, 1958 елда докторлык диссертациясен яклый^[2].

1961–1964 елларда Галиуллин Патрис Лумумба исемендәге халыклар дуслыгы университетында физика-математика һәм и төгәл фәннәр факультеты деканы, 1988 елга кадәр механика теориясе кафедрасы мөдире булып эшли. Шул ук вакытта кандидатлык һәм докторлык диссертацияләрен яклау буенча гыйльми советның рәисе булып тора^[3].

Габделхак Сафиулла улы аналитик механика, тотрыклылык теориясе һәм хәрәкәт белән идарә өлкәсендә билгеле галим. 90 нан артык фәнни хезмәт, шул исәптән 8 монография һәм дәреслекләр авторы^[2].

Г.Галиуллинның укучылары арасында утызлап фән кандидаты һәм докторы бар. Алар Мәскәү, Казан, Саратов, Ереван, Алма-Ата һәм Ташкент шәһәрләрендә, шулай ук чит илләрдә дә эшлиләр^[3].

Аның тикшеренүләренең нәтиҗәсе булып аналитик динамиканың яңа, традицион булмаган методлары, динамикада симметрия, гамильтон механикасын гомумиләштерү, Гельмгольц, Биркгоф һәм Намба системалары белән бәйле бүлекләр тора^[2].

Габделхак Галиуллин 1999 елның 17 апрелендә вафат була, Мәскәү шәһәрендә җирләнгән^[1].

• Галиуллин А.С. Аналитическая динамика: учеб. пособие. для университетов и вузов. М.: Высшая школа, 1989.
• Галиуллин А.С. Динамика механической системы. М.: Университет дружбы народов. им. Патриса Лумумбы, 1965.
• Галиуллин А.С. К вопросу о правильности систем линейных дифференциальных уравнений // Труды КАИ. 1960. Вып. 59.
• Галиуллин А.С. Об одной задаче устойчивости движения тяжелой точки переменной массы // Труды КАИ. 1953. Вып. 28.
• Галиуллин А.С. Обратные задачи динамики. М.: Наука, 1981.
• Галиуллин А.С. Построение уравнений программного движения управляемых систем. М., 1969.
• Галиуллин А.С. Решение основной задачи внешней баллистики неуправляемых ракет при одном оптимальном режиме полета // Авиационная техника. 1958. № 4.
• Галиуллин А.С. У устойчивости движения тяжелой точки переменной массы // Труды КАИ. 1957. Вып.37.
• Галиуллин А.С. Устойчивость движения. М.: Университет дружбы народов им. Патриса Лумумбы, 1973.
• Галиуллин А.С. Методы решения обратных задач динамики. М.: Наука, 1986.
• Галиуллин А.С. Системы Гельмгольца. М.: Наука, 1995.
• Галиуллин А.С., Мухаметзянов И.А., Мухарлямов Р.Г. Современные обратные задачи динамики материальных систем. М.: Изд-во РУДН, 2001.
• Галиуллин А.С. Избранные труды: в 2 т. М.: Изд-во РУДН. Т. 1, 2009. 208 с. Т. 2, 2009. 462 с.

• РСФСРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1974);
• Татарстан Республикасы Фәннәр Академиясенең шәрәфле әгъзасы (1999);
• Ике Хезмәт Кызыл Байрагы ордены;
• II дәрәҗә Ватан сугышы ордены;
• медальләр^[1].