Галәм (милли проект)
«Галәм» милли проекты (рус. Национальный проект «Космос») 2025 елда Россия Президенты Владимир Путин күрсәтмәсе белән гамәлгә куела[1]. Иярчен төркемнәр һәм милли орбиталь станция төзү, элемтә космик сервисларын, атом-төш космик энергетикасын үстерү, ерак галәмне фундаменталь тикшеренүләр уздыру һәм кадрлар әзерләү буенча Россия Федерациясенең озак вакытлы максатларын билгели[2].
Тарих
Владимир Путин 2025 елның 16 апрелендә Н. Э. Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университетында[ru] узган космик тармакны үстерү мәсьәләләре буенча киңәшмәдә «Галәм» милли проектын гамәлгә ашыру кирәклеге турында белдерә:
…бу мөһим өлкәдә безнең планнар илебезнең алдынгы космик держава буларак тарихи статусына туры килергә тиеш[2].
Россия Президенты билгеләп үткәнчә, илкүләм проект тармак үсешенең якындагы һәм озак вакытлы планнарын колачларга тиеш:
- төрле билгеләнештәге күп иярченле төркемнәр төзү;
- милли орбиталь станция төзү;
- атом-төш космик энергетикасын үстерү;
- «космик буксир» булдыру;
- ерак галәмне фундаменталь тикшеренүләр үткәрү;
- «Спектр-РГ» орбиталь обсерваториясе базасында галәмнең җентекле картасын төзү[2].
Милли проектның технологик казанышлары икътисадны яңарту һәм гражданнарның тормыш сыйфатын яхшырту өчен этәргеч көч булырга тиеш дип ассызыклана[2].
Финанслау 2026 елга һәм аннан соңгы елларга федераль бюджетны раслау кысаларында планлаштырыла[2].
2025 елның 3 июнендә Роскосмос генераль директоры Дмитрий Баканов хәбәр итүенчә, милли проект кысаларында «Рассвет» 886 интернет спутнигы һәм 114 Җирне дистанцион зондлау аппараты очырылачак[3].
2025 елның 17 августында Галәмне тикшерү институтының планеталар физикасы бүлеге мөдире Олег Кораблёв хәбәр итүенчә, космосны өйрәнү буенча милли проектка автоматик планетарара станция «Венера-Д»ны булдыру һәм очыру кергән. Эскиз проектлау 2026 елның гыйнварында башланачак[4].
Финанслау
2025 ел мәгълүматлары буенча, Россия Федерациясе хөкүмәте тарафыннан 2028 елга кадәр милли проектны финанслауга бюджеттан 1 трлн сум, 2036 елга кадәр якынча 4,5 трлн сум акча бүленәчәк[5].
Федераль проектлар
«Галәм» милли проектына түбәндәге федераль программалар кертелгән:
- «Космик мәгълүмат технологияләрен комплекслы үстерү»;
- «Перспектив космик системалар һәм сервислар»;
- «Россиянең космик атом-төш энергетикасын үстерү»[6].
Күрсәткечләр
Милли проектның төп параметрлары турында фикер алышканда хәл ителә:
- 2030 елга орбиталь төркемнәрнең иярченнәре санын 1,2 мең берәмлеккә кадәр арттырырга;
- Россия космодромнарыннан җибәрүләрнең суммар санын елына 56 га җиткерергә;
- 2027 елда илебезнең орбиталь станциясен зурайтырга;
- 2030 елга тармакта эшләүчеләр санын 40 мең кешегә арттырырга;
- тармакта хезмәт җитештерүчәнлеген 1,5 тапкырга арттырырга[6].
Искәрмәләр
- ↑ Путин анонсировал скорое утверждение нового нацпроекта по космосу - Газета.Ru | Новости (16.04.2025). 17 апрель 2025 тикшерелде.
- ↑ 1 2 3 4 5 Совещание по вопросам развития космической деятельности (16.04.2025). 17 апрель 2025 тикшерелде.
- ↑ "Роскосмос" раскрыл содержание нацпроекта по космосу (2025-06-03). 3 июнь 2025 тикшерелде.
- ↑ Миссия "Венера-Д" вошла в нацпроект по космосу. 17 август 2025 тикшерелде.
- ↑ Новости. Михаил Мишустин: в доработанный нацпроект по космосу войдут прорывные направления. www.roscosmos.ru (20 май 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 май 2025.
- ↑ 1 2 Михаил Мишустин провёл стратегическую сессию по национальному проекту «Развитие космической деятельности Российской Федерации на период до 2030 года и перспективу до 2036 года» (рус.). government.ru (13 август 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 апрель 2025.