Зариф Алимов

Зариф Алимов 1921 елда Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасының Бөгелмә кантоны (хәзерге Чүпрәле районы) Яңа Кәкерле авылында крестьян гаиләсендә туа. Әтисе — Закир Хәмәталим улы (1872-1975). Милләте — татар. Тулы булмаган урта мәктәпне тәмамлый. Күмәк хуҗалыкта хисапчы, тракторчы булып эшли. 1940 елда хәрби хемәткә чакырыла.

1941 елның июненнән Көньяк-көнбатыш фронтта сугыша башлый. 1941 елның август һәм декабрь айларында яралана.

Кече лейтенантлар курсларын тәмамлагач, 1942 елның сентябрендә яңадан оешкан 56 нчы мотоукчылар бригадасында автоматчылар взводы командиры. Бригада 23 нче танк корпусы составына кертелә һәм 1942 елның декабреннән Көньяк-көнбатыш (1943 елның 20 октябреннән — III Украина) фронтында хәрби хәрәкәтләрдә катнаша^[2].

Көньяк-Көнбатыш фронтта Зариф Алимов 1943 елның 1 гыйнварыннан 22 февраленә кадәр 3 нче гвардия армиясе составында Миллерово-Ворошиловградның «Скачок» һөҗүм операциясендә (1943 елның 1 гыйнварыннан 22 февраленә кадәр), шул исәптән Ростов өлкәсенең Каменск-Шахты, хәзерге Луганск өлкәсенең Краснодон һәм Ровенька шәһәрләрен азат итүдә; Изюм-Барвенков һөҗүм операциясендә (1943 елның 17-27 июле), Донбасс һөҗүм операциясе (1943 елның 13 августы-22 сентябре) һәм Донецк өлкәсенең Константиновка, Красноармейск шәһәрләрен, Днепропетровск өлкәсенең Чаплино станциясен азат итүдә катнаша.

Изюм-Барвенков операциясе вакытында автоматчылар взводы командиры кече лейтенант 1943 елның 20 июлендә үз взводының отделениесе белән батальонга үтеп кергән дошман автоматчыларын юк итә. 1943 елның 21 июлендә үзенең автоматчылар взводы белән дошман ягына үтеп керә һәм блиндажны ала, дошман, батальонның алга баруына комачаулап, көчәйтелгән ут алып бара. Сугыш вакытында шәхсән кул гранаталары белән дошманның 14 солдатын һәм 1 офицерын, ут ноктасын юк итә. II дәрәҗә Ватан сугышы ордены белән бүләкләнә (бүләкләү кәгазендә Алимов Зареф Закир улы, дип күрсәтелгән).

1943 елның 3 октябрендә каты яралана^[2].

III Украина фронтында Көньяк Украинадагы Березнеговато-Снигирев (1944 елның 6 — 18 марты) һәм Одесса (1944 елның 26 март — 14 апреле) һөҗүм операцияләрендә катнаша.

«Институт» совхозы янында тимер юл өчен барган сугышларда 1944 елның 12 мартында лейтенант Зариф Алимов отделениесе белән разведкага бара һәм әсирлеккә бер дошман солдатын ала. Үз взводы белән дошманның 2 контрһөҗүмен кире кага, дошманның 20 солдаты һәлак була. Добрая Криница авылы (Николаев өлкәсенең Баштанка районы) өчен барган сугышта 1944 елның 15 мартында беренче булып авылга бәреп керә, дошманның батальон роталарының алга баруына комачаулый, 2 пулемет ноктасын юк итә, бу сугышта шәхсән үзе 20 солдат һәм 2 офицерны әсирлеккә ала, 2 кул пулеметын кулга төшерә. Яралангач, сырхауханәгә барудан баш тарта һәм взвод белән командалык итүен дәвам итә. Кызыл Йолдыз ордены белән бүләкләнә.

II Украина фронтында 23 нче танк корпусы Яссы-Кишинев стратегик һөҗүм операциясендә (1944 елның 20-29 августы) һәм Дебрецен һөҗүм операциясендә (1944 елның 6 — 28 октябре) генерал — лейтенант С. И. Горшковның атлы танк группасы составында катнаша.

56 нчы мотоукчылар бригадасы корпусның беренче эшелонында хәрәкәт итә. Көньякка таба хәрәкәт итеп, корпус кинәт һөҗүм ясап, 22 августта Тыргу-Фрумос шәһәрен ала, 56 нчы мотоукчылар бригадасы катнашында Маре сыртында дошман оборонасын өзә һәм юл буйлап Роман шәһәренә таба хәрәкәт итә башлый. 23 августта корпус Сирет елгасын кичеп чыга һәм Германиянең 46 нчы пехота дивизиясе частьларын тар-мар итеп, штурм белән Роман шәһәрен ала, шуннан соң Роман — Бакэу шоссесында артка чигенүче дошманны эзәрлекли башлый.

1944 елның 24 августында Румыния Хөкүмәте капитуляцияләнә һәм румын дивизияләрен күпләп әсирлеккә тапшыру башлана. Германия берләшмәләре нык каршылык күрсәтүләрен дәвам итәләр. 24 августта Бакыу шәһәре атлы танк төркеме частьлары тарафыннан басып алына.

25 августта 23 нче танк корпусы 63 нче кавалерия казак дивизиясе частьлары белән бергә Онешт шәһәрен ала һәм аның белән бергә тау юллары буйлап көньяк-көнбатышка, Брецку шәһәренә таба хәрәкәтен дәвам итә. Корпус бригадаларыннан, юллар һәм күперләр җимерелгәнлектән, бары тик 56 нчы мотоукчылар бригадасы хәрәкәт итә. 29 августта бригада Брецк янындагы нык ныгытылган Ойтоз (Ойтуз) терәк пунктына чыга һәм каты сугышларда аны ала. 29 августта танк корпусы Онешттан көнчыгыштарак районга җибәрелә, анда 7 нче гвардия армиясе берләшмәләре белән бергә Сирет елгасының сул ярыннан үтеп, Онешттан көнчыгыштарак таулы районга чыккан немец гаскәрләренең зур төркемен юк итүдә катнаша.

Советлар Союзы Герое исемен бирүгә бүләкләү кәгазеннән:

Лейтенант Алимов, частьның Ростов өлкәсенең Каменск районында, Семеновка, Долгенькая районындагы Изюм плацдармында, Донбассны азат итүдә, Никополь, Кривой Рог районында, Днестрга кадәр булган барлык хәрби операцияләрендә катнашучы буларак, немец илбасарлары белән сугышларда һәрвакыт һәм һәркайда батырлык һәм кыюлык үрнәкләре күрсәтә, моның өчен хөкүмәтнең 2 бүләге – II дәрәҗә Ватан сугышы һәм Кызыл Йолдыз орденнарына ия була.Румыния территориясендә 1944 елның 21 августыннан 3 сентябренә кадәр барган соңгы хәрби операцияләрдә часть Тыргу-Фрумос, Роман, Бакыу шәһәрләре артында, Трансильвания Альплары коридорында, Брецкка якынлашканда һәм Онешт районында немецларның камалган Кишинев төркемен юк итү буенча батырлык үрнәкләре күрсәтә. 1. 1944 елның 30 августында бригада командованиесе кушуы буенча, бригада штабының Ойтоз районында хәрәкәттәге частьлар белән элемтәсе булмаган вакытта, лейтенант Алимов элемтә урнаштыру өчен җибәрелә. Төнлә тау-урманлы урында, үз юлында дошманның киртәләрен үтеп, бригада частьлары белән элемтәгә керә һәм дошманның киртәләр группалары белән берничә тапкыр бәрелешә. Шул ук вакытта үз автоматыннан 23 гитлерчыны юк итә һәм арыганлыкны җиңеп, куркынычтан нәфрәтләнеп, хәбәрне вакытында җиткерә.2. 1944 елның 2 сентябрендә Зариф Алимовка үз взводы белән Онешт районында камалган дошман төркемен разведкалау бурычы йөкләнә. Дошман тылына тирән үтеп кереп, кыю хәрәкәт итеп, 25 немец солдатын һәм офицерын кулга төшерә. Гитлерчыларның ротасын юк итә, 5 кул пулеметын кулга төшерә һәм югалтуларсыз, үз частена кире кайта. 3. 1944 елның 3 сентябрендә лейтенант Зариф Алимов үз взводы белән камалыштан чыгарга теләгән дошман төркеменә каршы бара. Кискен хәрәкәт итеп, дошманның өстен көчләре белән сугыша. Биредә аның взводы гитлерчыларның ротасын юк итә, 18 солдат һәм офицерны әсирлеккә ала. Бу сугышта шәхсән үзе 30 гитлерчыны юк итә. Күрсәткән батырлыгы, сугышта оста җитәкчелек итүе, Ватанга тугрылыклы булуы һәм немец илбасарларына көчле нәфрәте өчен Зариф Алимов «Советлар Союзы Герое» исеменә лаек. 56 нчы мотоукчылар бригадасының 3 нче мотоукчылар батальоны командиры, капитан Касимцев[3].

Дебреценск һөҗүм операциясе барышында 23 нче танк корпусы, С. И. Горшковның атлы танк төркеме составында хәрәкәт итеп, Турда (Румыния) шәһәре тирәсеннән Румыния-Венгрия чигенә күчерелә һәм 12 октябрьдә Орадә (Орадеа-Маре) шәһәрен ала, соңрак Венгрия территориясе буйлап көнбатышка таба тиз хәрәкәт итеп, Сольнок шәһәреннән төньяктарак Тиса елгасына чыга. 1944 елның 19 октябрендә генерал И. С. Горшков төркеменә генерал-лейтенант И. С. Плиевның 1 нче гвардия атлы-механикалаштырылган төркеме кушыла һәм II Украина фронтының башка берләшмәләре белән берлектә 21 октябрьдә Ньередьхаза шәһәрен ала.

1944 елның 13 октябрендә Ясладань торак пункты (Яс-Надькун-Сольнок медьесы, Сольнок шәһәреннән төньяк-көнбатыштарак) янында лейтенант Зариф Алимов җитәкчелегендәге разведчиклар төркеме разведка алып бара. Дошман белән кинәт очрашканда лейтенант Алимов сугышны кабул итә, тигезсез бәрелештә автомат уты белән шәхсән 9 немец-венгр солдатын юк итә, әсирлеккә алып, штабка 17 дошман солдатын китерә. Шул ук районда Яскишер янында бер төркем разведчиклар белән дошман тылына керә һәм кинәт ут ача, шәхсән 4 венгр солдатын юк итә һәм әсирлеккә 11 солдатны ала. Дьеньдьеш — Холае (Хевеш медьесы) районында разведкада дошман тылына үтеп керә һәм камалыш оештыра, нәтиҗәдә 4 солдатны әсирлеккә ала. I дәрәҗә Ватан сугышы ордены белән бүләкләнә^[2].

Будапешт стратегик һөҗүм операциясендә (1944 елның 29 октябре — 1945 елның 13 феврале) 23 нче танк корпусы 1944 елның 11 ноябреннән генерал-лейтенант Плиевның 1 нче гвардия атлы-механикалаштырылган төркеме составында хәрәкәт итә. Корпус Сольнок шәһәре районыннан 7 нче гвардия армиясе участогында сафка кертелә. Төркем 11 ноябрьдә Сольнок — Дьенддьеш тимер юлының Ясладань станциясен, 12 ноябрьдә Яскишер, 19 ноябрьдә Дьендьеш тимер юл узелын ала.

1945 елның гыйнварында 23 нче танк корпусы яңадан сугышчан сафка баса һәм 26-31 гыйнвар көннәрендә дошманның Веленце күленнән төньяктарак совет гаскәрләре тарафыннан чолгап алынган Будапештка бәреп чыгарга теләгән зур танк көчләре төркеменең һөҗүмен каты сугышларда кире кага.

1945 елның 31 гыйнварында лейтенант Алимов Зичиуйфалу станциясе өчен сугышта һәлак була. Петтенд станциясе (Фейер комитаты, Венгрия) янындагы туганнар каберлегендә җирләнгән.

1944 елның 30 августында, таулы һәм урманлы җирләрдә төнге караңгылык шартларында хәрәкәт итеп, ул дошманның оборонасын үтеп, бригада подразделениеләренә барып җитә, алар белән штабның элемтәсе өзелә, аларга командирның Боерыгын җиткерә. 1944 елның 2 сентябрендә Онешт шәһәре тирәсендә дошманның камалган төркеме тылында разведка үткәреп, дошманның 25 солдат һәм офицерны әсирлеккә ала, пехота ротасына кадәр юк итә. 1944 елның 3 сентябрендә камалыштан чыгарга теләгән дошман төркеме белән бәрелештә Зариф Алимов взводы шулай ук дошманның ротасын юк итә һәм 18 немец солдатын әсирлеккә ала^[4].

ССРБ Югары Советы Президиумының 1945 елның 24 мартындагы Указы белән Румынияне азат итүдә күрсәткән батырлыгы һәм кыюлыгы өчен Зариф Закир улы Алимовка Советлар Союзы Герое исеме бирелә (үлеменнән соң)^[5].

• Советлар Союзы Герое (Ленин ордены һәм «Алтын йолдыз» медале; 24.03.1945);
• I дәрәҗә Ватан сугышы ордены (29.12.1944);
• II дәрәҗә Ватан сугышы ордены (1943)^[6];
• Кызыл Йолдыз ордены (24.03.1944)^[3].

• Чүпрәле районының Яңа Кәкерле авылында герой исеме белән аталган урам бар, авыл үзәгендә күкрәктән өстенрәк сурәте куелган^[7].
• Туган йортына истәлек тактасы беркетелгән.
• Чүпрәле районының Яңа Кәкерле төп гомуми белем бирү мәктәбенә герой исеме бирелгән.
• Чүпрәле авылының Җиңү паркында геройның күкрәктән өстенрәк сурәте урнаштырылган.
• 2015 елның 9 маенда Чүпрәле муниципаль районының Советлар Союзы Герое Алимов Зариф Закир улы исемендәге Яңа Кәкерле төп гомуми белем бирү мәктәбенең диварына мемориаль такта куелган.
• Яңа Кәкерле төп гомуми белем бирү мәктәбендә Зариф Алимов музее ачыла.
• Закиров Иршат Заир улының «Зариф» документаль-публицистик басмасы^[8].