Зыялылар

РУВИКИ — интернет-энциклопедия мәгълүматы

Зыялылар (яки Интеллигенция, халыкара әйләнешкә Калып:IPA-ru; латынча: intelligentia):

  • Инглиз телле Википедияда: Интеллигенция - эшчәнлекләре үстерүгә һәм таратуга юнәлтелгән комплекс интеллектуаль һәм иҗади эшчәнлек белән шөгыйлләнгән җәмгыяви сыйныф, үзләренә якын булган интеллектуаллар һәм рәссамнар һәм мәктәп укытучылары). Бу мәгънәсе аерым интеллектуалларның төркемнәренең үзбилгеләнүләренә бәйле.[3]
  • Оксфорд сүзлекләре онлайн: Интеллигенция - интеллектуаллар яки югары белемле кешеләр төркеме, аеруча мәдәни яки сәяси тәэсире булган берлек буларак каралганда.[4]
  • Merriam-Webster сүзлеге онлайн: Интеллигенция - сәнгәти, җәмгыяви яки сәяси әгъзәләре булган интеллектуаллары.[5]

Төшенчәнең тарихы

Интеллектуаль элитаны аерым җәмгыяви сыйныф буларак күрү Җөмһүрият саклаучылары һәм хәзер тарих һәм мәдәният саклаучылары буларак күренгән урта монахлары.

"Интеллигенция" урын ала. Мәсәлән, Василий Жуковский бу көндәлегендә куллана. Пруссия патшалыгы өлеше булган Бөек Польшада термин бүгенгесенә якын мәгънәдә поляк Карол Либелт тарафыннан алга сөрелгән иде, Польша даирәләрдә аеручa әсәренең бастырылуыннан соң киң тарала. Бу дини хезмәтче, инженерлар һәм барлык үзләренең югарырак гыйлемнәре кушканча башкаларга үрнәк күрсәтүче укымышлы халык әгъзалары буларак билгели. Шулай ук бу термин белән аны 1860нчы еллар дәвамында актив кулланып популяштырган рус язучысы Петр Боборыкин бәйле - 1904 елда ул үзен анарга исем бирүчесе дип билгеләгән иде. Шулай бу термин инглизчәгә һәм берничә башка телгә кергән.

Шулай ук интеллектуаллар яки укымышлы кешеләрдән торган элита сыйныфларның барлыкка килүе башка Европа илләрендә дә күзәтелә (мәсәлән, "intellectuels" Франциядә һәм "Gebildete" Алманиядә).

Др. Виталий Тепикин билгеләгән интеллигенция билгеләре:[6]

  • үз идеаллар, башка ияләренә карата ачык йөрәклелек, үзен тотуда такт;
  • актив акыл эше һәм туктаусыз гыйлем эстәү;
  • үз халкына хисе;
  • интеллигенцияның тормыш төрәге булган иҗади эшчәнлек (бу сәнгатьчеләргә карата гына түгел, шулай ук инженер һәм галимнәргә дә хас - иҗадилекнең аланнары төп тармагыннан башлап ял итү хоббилар һәм мөкәммәлләштерү практикаларга кадәр);
  • бәйсезлек, ирекле үзчагылышка омтылу һәм аларда үзләрен табу күренешләре.

Рус марксистларның концепциясе

Советлар Берлеге

1977нче ел татар телле чыганакларда: Фән, техника һәм мәдәниятнең төрле өлкәсе буенча җәмгыяви катлау.[7]

Киңрәк кулланылыш

Әдәбият

en:Intelligentsia

Шулай ук карагыз

Искәрмәләр

  1. Merriam-Webster Online
  2. Etymological definition of words derived from Latin word "intelligentsia" on etymonline.com
  3. en:Intelligentsia соңгы карау вакыты 6 May 2012, 03:18 UTC.
  4. Оксфорд сүзлекләре онлайн:intelligentsia 2012 елның 2 май көнендә архивланган..
  5. Merriam-Webster сүзлеге онлайн:intelligentsia.
  6. Tepikin, V. (2006). Culture and intelligentsia. Ivanovo: Ivanovo University
  7. аңлатмалы сүзлеге. Казан:ТКН, 1977. 1нче том. 398 бит.
  • Boborykin, P.D. Russian Intelligentsia In: Russian Thought, 1904, # 12 (In Russian; Боборыкин П.Д. Русская интеллигенция// Русская мысль. 1904. №12;)
  • Zhukovsky V. A. From the Diaries of Years 1827-1840, In: Our Heritage, Moscow, #32, 1994. (In Russian; Жуковский В.А. Из дневников 1827–1840 гг. // Наше наследие. М., 1994. №32.)
    • The record dated by February 2, 1836 says: "Через три часа после этого общего бедствия ... осветился великолепный Энгельгардтов дом, и к нему потянулись кареты, все наполненные лучшим петербургским дворянством, тем, которые у нас представляют всю русскую европейскую интеллигенцию" ("After three hours after this common disaster... the magnificent Engelhardt's house was lit up and coaches started coming, filled with the best Peterburg dvoryanstvo, the ones who represent here the best Russian European intelligentsia.") The casual, i.e., no-philosophical and non-literary context, suggests that the word was in common circulation.