Илдар Маннанов
Илда́р Манна́н улы Мана́нов (Маннанов дип язу варианты да очрый[1][2]); 10 март 1921, Мөслим районы, Татарстан АССР — 18 май 2010, Яр Чаллы, Татарстан Республикасы) — СССР һәм Россия хуҗалык эшлеклесе, Советлар Союзы Герое (1941).
Тәрҗемәи хәле
Җидееллык мәктәпне һәм комбайнчылар курсларын тәмамлагач, ТАССРның Актаныш районы машина-трактор станциясендә (МТС) эшли.
Бөек Ватан сугышында катнашуы
1940 елдан ЭККА сафларында. 1941 елның августыннан фронтта, 4 нче аерым армиянең 65 нче укчылар дивизиясе составындагы 127 нче җиңел артиллерия полкы сафларында сугыша[3].
1941 елның 29 ноябрендә Ленинград өлкәсенең Тихвин шәһәре янындагы «Беренче Май» совхозы тирәсендәге сугышта батырлык күрсәтә. Дошманның 14 танкы һәм пехотасы һөҗүмен кире кайтарганда яралана, расчеттан берүзе исән кала, әмма сугышуын дәвам итә[4][3]. Сугышта дошманның 5 танкын һәм 100 гә якын солдатын юк итә[4]. Бу батырлыгы өчен Советлар Союзы Герое исеменә лаек була[3].
Сугыштан соңгы еллар
1957 елда демобилизацияләнгәч, Кострома сәүдә техникумын тәмамлый. 1963 елга кадәр Кострома шәһәрендә һәм Кострома өлкәсендә "Центросоюз"ның кулланучылар кооперациясе системасында эшли[5].
1963 елдан Яр Чаллы шәһәрендә яши. 1963—1970 елларда шәһәрнең план комиссиясе (шәһәр планы) рәисе, 1970—1981 елларда ТАССР Министрлар Советының Тәэминат һәм сату идарәсе Районара сәүдә базасы директоры булып эшли[6][7]. 1981 елдан пенсиядә, ветераннар хәрәкәтендә («Татарстан Геройлары» иҗтимагый оешмасы әгъзасы) һәм яшьләргә патриотик тәрбия бирүдә актив катнаша[8][9].
Яр Чаллы шәһәренең Орловка зиратында җирләнгән.
Бүләкләре, мактаулы исемнәре
- Советлар Союзы Герое (17.12.1941, «Алтын Йолдыз» медале № 873)[10][11];
- Ленин ордены (17.12.1941);
- I дәрәҗә Ватан сугышы ордены (06.04.1985)[12];
- «Батырлык өчен» медале (26.01.1943)[13];
- «Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан Республикасы, 2006)[14];
Исемен мәңгеләштерү
- Илдар Мананов истәлегенә мемориаль такта Россия хәрби-тарихи җәмгыяте тарафыннан ул укыган Мөслим районы Уразмәт урта мәктәбе бинасына урнаштырылган.
- Мемориаль такта һәм артиллерия коралы Тихвин шәһәренә көнчыгыштан, Астрача авылы ягыннан керә торган юлда, батырлык күрсәтелгән урында («Мананов кыры» дип аталган җирдә) куелган[17][18].
- Яр Чаллы шәһәренең Җиңү паркындагы Дан аллеясында бюсты урнаштырылган.
- Мөслим авылының Җиңү паркындагы бюсты (хәрби һәм хезмәт даны мемориаль комплексы диварында)[19][20].
- 2015 елда Яр Чаллы шәһәренең 82 нче Кадет мәктәбенә Илдар Мананов исеме бирелгән[21]. 2025 елның февралендә мәктәптә «Геройлар заманы» Хәрби дан залы ачылган[22], мәктәпнең «Батырлыкка үлем юк» хәрби-тарихи музее Идел буе федераль округында иң яхшысы дип таныла[23][24].
- Мөслим авылының Җиңү паркында бюсты куела.
- 2015 елда Яр Чаллы шәһәренең 82 нче Кадет мәктәбенә Илдар Мананов исеме бирелә. 2025 елның февралендә мәктәптә «Геройлар заманы» Хәрби дан залы ачыла, мәктәпнең «Батырлыкка үлем юк» хәрби-тарихи музее Идел буе федераль округында иң яхшысы дип таныла.
Искәрмәләр
- ↑ Мананов Ильдар Мананович. Герои страны. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ Маннанов Ильдар Маннанович. Память народа. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ 1 2 3 Мананов Ильдар Мананович. Память народа. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ 1 2 Подвиг И. М. Мананова под Тихвином. Форум 10-й стрелковой дивизии. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ Ильдар Мананов: «Я не считаю себя героем». Aftershock. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ Маннанов Ильдар Маннанович. slava-dan.tatarstan.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ Маннанов Ильдар Маннанович. 100tatarstan.100tatarstan.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ Маннанов Ильдар Маннанович. forum.10divizia.su. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ В Муслюмовском районе почтили память Героя Советского Союза Ильдара Маннанова. muslumovo.tatarstan.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета Союза СССР в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы Центральный архив Министерства обороны Российской Федерации. Ф. 33. Оп. 682523. Д. 38. Л. 76).
- ↑ Наградной лист с представлением к званию Героя Советского Союза в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы Центральный архив Министерства обороны Российской Федерации. Ф. 33. Оп. 793756. Д. 30. Л. 9).
- ↑ Карточка награждённого к 40-летию Победы в электронном банке документов «Подвиг народа».
- ↑ приказ 29-го гвардейского артиллерийского полка № 3 от 26.01.1943 в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы Центральный архив Министерства обороны Российской Федерации. Ф. 33. Оп. 717037. Д. 157. Л. 1).
- ↑ Мананов Ильдар Мананович. Герои страны. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ 1 2 3 Почетные граждане города Набережные Челны. Официальный сайт города Набережные Челны. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ 1 2 3 Почетные граждане Муслюмовского района. Официальный сайт Муслюмовского муниципального района. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ Памятник-орудие на поле Маннанова. pomnim.1sept.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ Памятник-пушка в Тихвине. culttourism.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ Бюст Героя Советского Союза И.М. Маннанова. 2GIS. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ Бюст Героя Советского Союза И.М. Маннанова. Яндекс Карты. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ Маннанов Ильдар Маннанович. Слава Дана. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ В Набережных Челнах открыли Зал Боевой славы «Время Героев». veterany.tatarstan.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ Музей «Подвигу жить» признан лучшим в ПФО. edu.tatar.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ Музей «Подвигу жить» признан лучшим в ПФО. mon.tatarstan.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
Әдәбият
- Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
- Буров А. В. Твои герои, Ленинград. Л., Лениздат. 1970.
Сылтамалар
«Ил геройлары» халыкара патриотик интернет-проектында Илдар Маннанов
- Герои Советского Союза — наши земляки (Сборник документальных очерков и зарисовок в трех книгах). — Казань: Татарское книжное издательство, 1982—1985
- Мөслим районы порталындагы мәкалә
- Яр Чаллы шәһәре порталындагы мәкалә
- Мананов Илдар Мананович :: Военно-пересыльные пункты и запасные полки. pamyat-naroda.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 гыйнвар 2022.