Казан Богородица монастыре

1994 елда София чиркәве дин тотучыларга кире кайтарыла, ә 2004—2005 елларда зур Крестовоздвижение соборы кире кайтарылып, реставрацияләнә. 2005 елның 21 июлендә Мәскәү һәм бөтен Русь патриархы Алексий II Казан һәм Татарстан епархиясенә Рим папасы тарафыннан кире кайтарылган, «Ватикан исемлеге» дип йөртелә торган Казан Богородица иконасының күчермәсен тапшыра. Әлеге икона Крестовоздвижение соборында урнаштырыла. Ватикан исемлеге монахлар һәм мәхәллә тарафыннан ихтирам ителә.

Монастырь ябылганчы хатын-кыз монастыре булуына карамастан, 2005 елдан башлап ул ир-атлар монастыре буларак яңадан торгызыла. Аның братиясе берничә кешедән тора. Совет чорында монастырь территориясендә урнашкан тәмәке фабрикасы әлеге урыннан күчерелә. Монастырь биләмәсендә алып барылган археологик казу эшләре вакытында монахиня һәм послушницаларның җәсәд калдыклары табыла. 2019 елның 12 октябрендә алар монастырь зиратында кабат җирләнә^[6].

2015 елның 4 ноябрендә, Халык бердәмлеге көнендә һәм Казан Изге анасы көнендә — Татарстан Республикасы президенты Рөстәм Миңнеханов «Болгар ислам академиясен булдыру һәм Казан Богородица иконасы соборын яңадан торгызу турында» указына кул куя^[7][8].

Аның нигезендә, «рухи кыйммәтләрне саклау һәм үстерү, конфессияара һәм милләтара тынычлыкны ныгыту» максаты белән түбәндәге карарлар кабул ителә: Россия Федерациясе мөселманнары Диния нәзарәтенең, Россия мөселманнары Үзәк диния нәзарәтенең һәм Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәтенең, Татарстан Республикасы Спас муниципаль районының Болгар шәһәрендә «Болгар ислам академиясе» фәнни-укыту һәм рухи-агарту мөселман үзәген булдыру инициативасын хуплау; Рус Православ чиркәве (Мәскәү патриархлыгы) Татарстан митрополиясе һәм Казан шәһәре мэриясенең, Казан Богородица монастыре комплексы чикләрендә Казан Богородица иконасы соборын яңадан торгызу инициативасын хуплау^[9][10]. Шул ук указ белән Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетына 2016 елның 21 маенда Болгар ислам академиясенең булачак урынында һәм 2016 елның 21 июлендә Казан Богородица иконасының яңадан торгызылачак соборы урынында истәлекле ташлар салу тантанасын оештыру; академияне булдыруга һәм соборны торгызуга зур өлеш кертүчеләр истәлеген мәңгеләштерү өчен истәлек китапларын булдыру һәм истәлекле билгеләр кую бурычы куела^[10].

Указны Татарстан Республикасының Православ җәмәгатьчелеге II Форумында (Казан, 2015 елның 26 ноябре) хуплыйлар, анда «руханиларны һәм дөньявиларны, эш һәм мәдәният вәкилләрен, фән эшлеклеләрен, намуслы теләге булган барлык кешеләрне дөньякүләм танылган православ изгелеген яңадан торгызуга иң кирәкле ярдәм күрсәтергә» өндиләр^[11].

2016 елның 27 апрелендә элек Казан Богородица иконасы соборы урнашкан буш урында археологик казу эшләре башлана^[12]. Эшләр барган вакытта икона табылу урынын билгеләүче часовня (божница) Крестовоздвижение соборының көнчыгышындагы скверга күчерелә.

2016 елның 21 июлендә Казанда Богородица иконасына багышланган бәйрәм көнендә, Мәскәү һәм Бөтен Русь Патриархы Кирилл торгызылачак Казан Богородица иконасы соборы нигезен салу урынын изгели^[13].

Шул ук вакытта Казанның һәр ноктасыннан күренгән 55 метрлы колокольняны торгызу мәсьәләсе күтәрелми, чөнки аның тарихи урынында биш катлы «хрущевка» тора^[14].

2021 елның 21 июлендә, нигезен салу тантанасыннан биш ел үткәч, Патриарх Кирилл Казан Богородица соборын изгели^[15].

1910 елда бөек кенәзбикә Елизавета Фёдоровна монастырьга килеп, Казан Богородица иконасы соборы астында, икона табылган урында иконостас урнаштыруны, шулай ук Изге Ананың Туган көне хөрмәтенә җир асты чиркәве төзүне тәкъдим итә. Проектны архитектор Алексей Щусев эшли. «Казан мәгарәләре» дип тә аталган җир асты гыйбадәтханәсен төзү эшләре 1913 елда тәмамлана. 2016 елдагы казу эшләре вакытында аның калдыклары табыла^[16].

Сакланып калган нигез консервацияләнә, һәм гыйбадәтханәне яңадан торгызу турында карар кабул ителә^[17].

Ивер Сулыгы иконасы бәйрәме көнендә, 2020 елның 25 февралендә, гыйбадәтханә изгеләнә. Изгеләү чинын Казан һәм Татарстан митрополитлары Феофан (Ашурков), Берлин һәм Алмания митрополитлары Марк (Арндт), шулай ук Зеленоград епископы Савва (Тутунов), Әлмәт һәм Бөгелмә епискобы Мефодий (Заец) һәм Алабуга епископы Иннокентий (Васецкий) башкара^[18].

2024 елның мартында Татарстан Рәисе Рөстәм Миңнеханов Богородица монастыре комплексына кергән биналарны реставрацияләү турында игълан итә. Биналарның тышкы капламнары шул ук елның җәендә ачыла^[19]. 2025 елның февралендә Богородица монастыре ансамбленә керүче 9 объектның саклану дәрәҗәсе күтәрелә — аларга төбәк әһәмиятенә ия булган объектлар статусы бирелә^[20].