Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Болгар ислам академиясе

Болгар ислам академиясе (рус. Болгарская исламская академия, БИА) — Болгар (Татарстан) шәһәрендә урнашкан, Россиянең югары белем бирү һәм фәнни, фәнни-педагогик кадрлар әзерләүче дини мәгариф оешмасы[1]. Аны гамәлгә куючылар булган өч үзәкләштерелгән мөселман оешмасы — Россия Федерациясе мөселманнарының Диния нәзарәте, Россия мөселманнарының Үзәк Диния нәзарәте һәм Татарстан Республикасы мөселманнарының диния нәзарәте инициативасы белән оештырылган[1][2].

Тарих

922 елда Идел буе Болгары рәсми рәвештә исламны дәүләт дине итеп кабул итә. Бу вакыйга Татарстанда ел саен Идел буе Болгарында ислам кабул итү көне буларак билгеләп үтелә[3]. Төбәктә исламның рухи үзәкләренең берсенә әверелгән Болгар шәһәре Академияне булдыру урыны итеп сайланган[2].

Академияне булдыру идеясе Татарстан Республикасының беренче Президенты М. Ш. Шәймиевкә карый[1]. 2015 елның 23 сентябрендә Россия Федерациясе Президенты В. В. Путин Болгар ислам академиясен төзү инициативасын хуплавы турында игълан итә[2], ә 2015 елның 4 ноябрендә Татарстан Республикасы Президенты Р. Н. Миңнеханов «Болгар ислам академиясен булдыру һәм Казан Изге Ана иконасы соборын яңадан торгызу турында» 1066-УП номерлы указга кул куйды[1].

2016 елның 4 апрелендә оешма юридик зат буларак дәүләт регистрациясен уза (ОГРН 1167700054829). 2016 елның 21 маенда, Идел буе Болгарында ислам кабул итү көнендә, булачак академия нигезенә капсула салына[1]. 2017 елның маенда уку-торак корпусы һәм укытучылар, белем алучылар өчен алты йокы корпусы төзелеше тәмамлана[4]. 2017 елның июлендә Академия милкенә мәчет, мәдрәсә һәм резиденцияне үз эченә алган «Ак мәчет» комплексы (гомуми мәйданы 2920 м²) тапшырылды[2]. 2017 елның 26 маенда гамәлгә куючылар югары дини белем бирү стандартын (магистратура) раслады, ә 2017 елның 9 августында Академия Мәгариф һәм фән өлкәсендә күзәтчелек буенча федераль хезмәт лицензиясен алды[2].

2017 елның 4 сентябрендә Академиянең тантаналы ачылышы булды[5][1]. Академияне булдыру һәм үстерү федераль дәрәҗәдә берничә тапкыр хупланды[6].

Структура

Академия мәгариф, фәнни һәм эксперт бүлекчәләрен берләштерә. Аның составына Гыйльми шура, Диссертация советы (2019 елда оештырылган һәм Россиядә ислам фәннәре докторы дини дәрәҗәсен бирүче беренче орган булган)[2], фәнни-мәгариф үзәге, Ислам мирасы үзәге, реставрация һәм цифрлаштыру лабораториясе, Диннәр арасындагы диалог үзәге, Бөтенроссия ислам китапханәсе, шулай ук Болгар голәмәләр шурасы керә[1][7].

Мәгариф һәм фәнни эшчәнлек

Академия магистратура һәм докторантура дәрәҗәләрендә югары дини белем бирү программаларын, шулай ук Югары белем бирү федераль дәүләт белем бирү стандарты нигезендә 48.04.01 «Теология» юнәлеше буенча магистратура программасын (профиль «Ислам теологиясе контекстында дәүләт-конфессия мөнәсәбәтләре», читтән торып уку формасы) тормышка ашыра; әзерлек «Дини оешмаларның хезмәткәрләрен һәм дини персоналын әзерләү» юнәлеше буенча («Ислам фәннәре» профиле) алып барыла[1][2]. 2020 елдан Академия «Теология» юнәлеше буенча югары белем бирү федераль дәүләт белем бирү стандарты буенча белгечләр әзерли[2]. Төп дисциплиналар — ислам хокукы (фикһ), гарәп теле һәм әдәбияты, Коръән фәннәре (Коръән белеме) һәм хәдис белеме[2].

Башлангыч этапта (2017) Академиядә укыту гарәп телендә алып барылган, чөнки Россия ягына чит ил белгечләрен җәлеп итәргә туры килгән[8]. 2022/2023 уку елында белем бирү программаларын тормышка ашыруда 25 укытучы, шуларның 4е — чит илнеке, катнашкан; шул ук чорда Академиядә Россиянең 26 төбәгеннән һәм 6 чит илдән 134 кеше белем алган[2]. Чыгарылыш сыйныф укучыларының эшкә урнашуының уртача күрсәткече 93 % тәшкил итә[2].

Фәнни эшчәнлек ватан дини-фәнни мәктәбен яңадан торгызуга һәм Россиянең ислам мирасын өйрәнүгә юнәлтелгән; ел саен «Россия мөселманнарының дини-фәнни мирасы» Халыкара Болгар форумы үткәрелә[2].

Халыкара хезмәттәшлек

Академия чит ил фәнни-дини үзәкләре белән элемтәләр үстерә. 2020 елның февралендә ул Ислам дөньясы университетлары федерациясенә кабул ителә[9]. Әл-Әзһәр университеты (Мисыр) белән үзара аңлашу турында меморандум имзалана; укыту өчен Мисыр, Сүрия, Иордания, Гыйрак, Төркия, БГӘ, Һиндстан, Бәһрәйн һәм башка илләрдән чит ил галимнәре җәлеп ителә[2][9].

Җитәкчеләр

Еллар Вазифа Җитәкче
2016 — август 2017 Ректор Камил Исхаков
2017 — 2019 Президент (2019 елда вазифа кыскартылган) Камил Исхаков
август 2017 — март 2019 Ректор Рәфыйк Мөхәммәтшин
март 2019 — гыйнвар 2021 Ректор Данияр Абдрахманов
гыйнвар 2021 — март 2023 Ректор (и. о.) Айнур Тимерханов
март 2023 — х. в. Ректор Фәрхәт Хөснетдинов[10]

2026 елга гамәлдәге ректор булып, Гамәлгә куючылар советы карары белән 2023 елның 17 мартында вазыйфага билгеләнгән Ф. Г. Хөснетдинов тора[10].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Болгарская исламская академия (рус.). Большая российская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 27 июль 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Общая информация (рус.). Болгарская исламская академия. Мөрәҗәгать итү датасы: 27 июль 2026.
  3. ↑ Татарстан отмечает День принятия ислама Волжской Булгарией (рус.). Казанский (Приволжский) федеральный университет. Мөрәҗәгать итү датасы: 27 июль 2026.
  4. ↑ В Татарстане завершено строительство Болгарской исламской академии (рус.). ТАСС. Мөрәҗәгать итү датасы: 27 июль 2026.
  5. ↑ Болгарская исламская академия торжественно открылась в Татарстане (рус.). РИА Новости. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 июль 2026.
  6. ↑ Встреча с муфтиями централизованных религиозных организаций мусульман России и руководителями Болгарской исламской академии (рус.). Президент России. Мөрәҗәгать итү датасы: 27 июль 2026.
  7. ↑ Болгарская исламская академия (рус.). Татарская энциклопедия (Академия наук РТ). Мөрәҗәгать итү датасы: 27 июль 2026.
  8. ↑ Болгарская исламская академия планирует стать центром исламского образования в РФ (рус.). ТАСС. Мөрәҗәгать итү датасы: 27 июль 2026.
  9. ↑ 1 2 Международная деятельность (рус.). Болгарская исламская академия. Мөрәҗәгать итү датасы: 27 июль 2026.
  10. ↑ 1 2 Ректором Болгарской исламской академии избран Фархат Хуснутдинов (рус.). Татар-информ. Мөрәҗәгать итү датасы: 27 июль 2026.

Сылтамалар

bolgar.academy — Болгар ислам академиясе (рәсми сайт)ның рәсми сайты Болгар ислам академиясе. Зур Россия энциклопедиясе. Болгар ислам академиясе. Татар энциклопедиясе.

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр