Муса Гали
Муса Гали (баш. Муса Ғәли; чын исеме Габдрахман Гали улы Галиев (баш. Ғабдрахман Ғәли улы Ғәлиев); 15 октябрь 1923, Чишмә районы — 15 гыйнвар 2004, Уфа, Башкортстан, Россия) — совет һәм россия башкорт шагыйре. РСФСРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1982). Язучылар берлеге әгъзасы (1956). Бөек Ватан сугышында катнашучы. Салават Юлаев исемендәге БАССР премиясе лауреаты (1979).
Тәрҗемәи хәле
1923 елның 15 октябрендә туа.
Габдрахман Галиев иртә ятим кала, бабасында тәрбияләнә. Җидееллык мәктәпне тәмамлап, бер ел Уфа медицина мәктәбендә укый, 1939 елда Дәүләкән башкорт педагогия училищесына укырга керә.
Шагыйрьнең иҗади эшчәнлеге Дәүләкән педагогия училищесында укыган елларына туры килә. 1942 елның мартыннан 1946 елга кадәр Кызыл Армиядә хезмәт итә. 1943 елның көзеннән Днепрны кичкәндә, Украинаны һәм Белоруссияне азат итүдә фашистлар белән сугышларда катнаша. Авыр яралана.
Эш урыннары: БАССРның Чишмә районы Чувалкип җидееллык мәктәбендә укытучы һәм завуч; «Пионер» журналы редакциясенең әдәбият һәм сәнгать бүлеге мөдире, Язучылар берлегенең әдәби консультанты (1959—1963).
1952 елда Уфада Башкорт дәүләт педагогия университетын, 1965 елда Мәскәүдә Язучылар берлегенең Югары әдәби курсларын тәмамлый.
1940 елдан басыла башлый; аның беренче шигырьләр җыентыгы, «Якты көн», 1953 елда басылып чыга. Иҗади мирасы кырыктан артык шигъри җыентыкны үз эченә ала, аларның иң танылганнары — «Диңгезләр аша сөйләшү» (1960) һәм «Кояшлы җил» (1970). Балалар өчен күп шигырьләр яза («Юл башы» (1954) шигырьләр җыентыгы иң танылганы). Шулай ук 1981 елда «Чәчәкләр һәм йолдызлар» җыентыгында басылган күпсанлы публицистик һәм әдәби-тәнкыйди мәкаләләр авторы буларак та билгеле.
Башкорт шигъриятенә берничә яңа форма һәм ирекле шигырь үрнәкләрен кертүе, ун поэма язып, эпик жанр үсешенә зур өлеш кертүе белән танылган. Аның шигъриятендә көндәлек детальләргә игътибар белән романтик пафос кушыла. 1979 елда Башкорт АССРның Дәүләт премиясенә лаек була, 1982 елда Башкорт АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре исемен ала.
2004 елның 15 гыйнварында 80 яшендә вафат була.
Бүләкләр һәм премияләр
- II дәрәҗә Ватан сугышы ордены (1985).
- Хезмәт Кызыл Байрагы ордены (1973).
- Халыклар Дуслыгы ордены (1993 елның 21 октябре) — Россия Федерациясенең күпмилләтле әдәбиятын үстерүгә зур өлеш керткән өчен[1].
- РСФСРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1982).
- Салават Юлаев исемендәге БАССР премиясе лауреаты (1979).
Хезмәтләре
«Яҡты көн» («Якты көн») шигырьләр китабы (1953).
«Ҡырым дәфтәренән» (1957, «Кырым дәфтәре»), «Франция дәфтәренән» (1972, «Франция дәфтәре»), «Монголия дәфтәренән» (1977, «Монголия дәфтәре») шигырьләр цикллары.
«Диңгеҙҙәр аша һөйләшеү» (1960; рус. тәрҗ. «Диңгезләр аша сөйләшү», 1966), «Хәтер сукмаклары» (1980), «Ҡыҙыл үләндәр» (1979; рус. тәрҗ. «Алсу үләннәр», 1983) һ.б. шигырьләр һәм поэмалар җыентыклары.
Балалар өчен «Өмет йолдызы» (1977), «Юкәләр чәчәк ата» (1978) һ.б. шигъри җыентыклар.
А. Мухтар, А. С. Пушкин, У. Шекспир һ.б. әсәрләрен башкорт теленә тәрҗемә итә.
«Мәхәббәт теле» (1984)[2], «Ҡояшлы шишмә / Кояшлы чишмә» (1987)[3] җыентыклары.
Хәтер
Туган авылында урам һәм урта мәктәп аның исеме белән аталган. Муса Галинең тууына 85 ел тулу уңаеннан Мәҗит Гафуриның мемориаль йорт-музееның күргәзмәләр залында аның иҗат юлына багышланган экспозиция ачыла[4].
Искәрмәләр
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 21 октября 1993 года № 1721 «О награждении орденом Дружбы народов Галеева Г. Г. (Мусы Гали)». Мөрәҗәгать итү датасы: 4 март 2022. Архивировано 7 март 2022 года.
- ↑ Муса Гали. Язык любви. Российская национальная электронная библиотека (РНЭБ). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ Ҡояшлы шишмә / Солнечный родник. Национальная электронная библиотека Республики Башкортостан. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.
- ↑ В Мемориальном доме-музее Мажита Гафури открылась выставка, посвященная 85-летию со дня рождения писателя Мусы Гали. Башинформ (18 декабрь 2008). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июнь 2026.