Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Рәхилә Мифтахова

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Мифтахов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Рәхилә Хәйдәр кызы Мифтахова (рус. Рахиля Хайдаровна Мифтахова; 7 октябрь 1940, Хуҗайлы, Хуҗайлы районы[d], Каракалпак Айрат Сәвит Сатсиялислар Җөмһүрияте, Үзбәкстан ССР, СССР — 8 гыйнвар 2000, Казан) — СССР һәм Россия опера җырчысы (лирик-драматик сопрано), музыка педагогы, профессор. Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры солисты (1968—1999 еллар), Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать институтының ялгыз җырлау кафедрасы мөдире (1997—2000 еллар). РСФСРның атказанган артисты (1981), Татарстан Республикасының халык артисты (1993).

Тәрҗемәи хәле

Рәхилә Мифтахова 1940 елның 7 октябрендә Үзбәк ССРның Каракалпак АССРы Хуҗайлы шәһәрендә туа[1]. 1946 елда аның гаиләсе даими яшәү урынына Пермь шәһәренә күченә, анда ул урта гомуми белем ала[2].

1959 елда Рәхилә Мифтахова консерваториягә укырга керү нияте белән Казан шәһәренә килә, әмма башлангыч музыкаль әзерлеге булмау сәбәпле, Казан музыка училищесының (хәзерге — И. В. Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте) вокал бүлегенә юнәлтелә, аны 1963 елда тәмамлый[3]. Вокал осталыгына З. Г. Байрашева, Н. Г. Лившиц, Н. Н. Лучинина һәм К. З. Щербинина кебек остазлардан һәм педагоглардан белем ала[1].

Параллель рәвештә 1962 елның декабреннән Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры труппасына стажёр сыйфатында кабул ителә. 1968 елда Н. Г. Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясенең вокал факультетында укуын тәмамлый һәм театрның опера труппасының төп составына әйдәп баручы солист сыйфатында кабул ителә[4].

2000 елның 8 гыйнварында Казан шәһәрендә 60 нчы яшендә вафат була, Яңа Татар зиратында җирләнгән[1].

Иҗаты

32 еллык сәхнә эшчәнлеге дәвамында Рәхилә Мифтахова сәхнәдә классик дөнья, рус һәм милли татар репертуарының 50 дән артык опера партиясен башкара (җырчының репертуарында барлыгы 52 роль исәпләнә)[4]. Киң җырлау диапазонына ия булган артист колоратуралы партияләрне дә, драматик образларны да бертигез осталык белән гәүдәләндерә.

Җырчының иң танылган опера партияләре арасында:

  • Классик һәм чит ил операларында партияләр[3]: Аида («Аида», Джузеппе Верди), Джильда («Риголетто», Джузеппе Верди), Леонора («Трубадур», Джузеппе Верди), Дездемона («Отелло», Джузеппе Верди), Мадам Баттерфляй («Мадам Баттерфляй», Джакомо Пуччини), Маргарита («Фауст», Шарль Гуно), Марфа («Патша кәләше», Николай Римский-Корсаков), Татьяна («Евгений Онегин», Пётр Чайковский), Лиза һәм Прилепа («Пики дамасы», Пётр Чайковский), Ярославна («Кенәз Игорь», Александр Бородин), Розина («Севилья чәчтарашы», Джоаккино Россини), Керубино («Фигаро туе», Вольфганг Амадей Моцарт), Франсис Пуленкның «Кеше тавышы» монооперасында Хатын-кыз партиясе, оперетталарда партияләр — Розалинда («Ярканат», Иоганн Штраус-ул) һәм княгиня Воляпюк («Сильва», Имре Кальман).
  • Татар композиторлары операларында партияләр[4]: Каракаш («Алтынчәч», Нәҗип Җиһанов), Шагыйрь хатыны («Җәлил», Нәҗип Җиһанов), Сәрвәр («Башмагым», Җәүдәт Фәйзи), Алфия («Самат», Хөснулла Вәлиуллин), Бибисара («Җиһангир», Рәшит Гобәйдуллин).

Опера театрыннан тыш, Рәхилә Мифтахова концерт эшчәнлеге алып бара, илнең филармония сәхнәләрендә чыгыш ясап, Сара Садыйкова, Рөстәм Яхин, Александр Ключарёв, Мансур Мозаффаров, Фасил Әхмәтов һәм Ренат Еникиев кебек композиторларның романсларын, арияләрен һәм вокаль әсәрләрен башкара[2].

Педагогик эшчәнлеге

Сәхнә эше белән беррәттән, Рәхилә Мифтахова педагогик практика белән дә шөгыльләнә. 1971—1978 елларда Казан музыка училищесында ялгыз җырлау юнәлеше буенча дәресләр укыта[1].

1985 елдан Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать институтында (хәзерге — Казан дәүләт мәдәният институты) эшли, өлкән укытучы һәм доценттан алып ялгыз җырлау кафедрасы профессорына дәрәҗәсенә кадәр күтәрелә. 1997—2000 елларда институтның ялгыз җырлау кафедрасы мөдире вазифасын башкара, республиканың академик вокаль мәктәбен формалаштыруга һәм Татарстанның яңа буын опера башкаручыларын әзерләүгә өлеш кертә[1][3].

Иҗтимагый эшчәнлек

Рәхилә Мифтахова Татарстан Республикасының музыкаль-агарту һәм иҗтимагый тормышында катнаша, Бөтенроссия театр җәмгыяте (соңрак — Россия Федерациясенең Театр эшлеклеләре берлеге) әгъзасы була. Ул төбәк вокаль смотрлары һәм яшь башкаручылар бәйгеләре жюри составына керә, Казан шәһәре һәм республика районнарының хезмәт коллективлары һәм укучы яшьләр алдында даими рәвештә шефлык һәм хәйрия концертлары белән чыгыш ясый[3].

Бүләкләре, мактаулы исемнәре

Исемен мәңгеләштерү

Рәхилә Мифтахованың Казандагы Яңа Татар зиратындагы кабере Татарстан Республикасының истәлекле каберлекләр дәүләт реестрына кертелгән[5].

Гаиләсе

Ире — Вахит Таһиров, совет музыканты, дирижёр һәм опера концертмейстеры[4].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 Мифтахова Рахиля Хайдаровна (рус.). Онлайн-энциклопедия Tatarica (Институт Татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 август 2026.
  2. ↑ 1 2 Знаменательные и памятные даты 2015 года (рус.). Министерство образования и науки Республики Татарстан (10 гыйнвар 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 Арслан Латыпов. Дышать, чтобы петь, и петь, чтобы жить (рус.). Газета «Республика Татарстан» (2 ноябрь 2010). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 Мифтахова Рахиля Хайдаровна (рус.). Официальный сайт Татарского академического государственного театра оперы и балета им. Мусы Джалиля. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 август 2026.
  5. ↑ Реестр памятных захоронений Республики Татарстан (рус.). ГБУ «Центр культурного наследия Татарстана». Мөрәҗәгать итү датасы: 17 август 2026.

Әдәбият

  • Такташ Р. Мифтахова Рахиля Хайдаровна // Народные артисты: биобиблиографический сборник. — Казан: Мәгариф-Вакыт, 2011. — 228—231 б.
  • Фәйзулаева М. П. Театр — минем тормышым. — Казан: ТӘһСИ, 1999.
  • Татарская энциклопедия / Гл. ред. М. Х. Хасанов. — Казан: ТР ФА Татар энциклопедиясе институты, 2008. — Т. 4 (М—П). — 768 б.

Сылтамалар

Төркемнәр