Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Рифкать Гайнуллин

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Гайнуллин фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Рифкать Хәйрулла улы Гайнуллин (рус. Рифкат Хайруллович Гайнуллин; 11 гыйнвар 1924, Барҗы-Умга, Алабуга кантоны, Татарстан АССР, РСФСР, СССР — 22 июль 2009, Түбəн Кама, Түбән Кама районы, Татарстан Республикасы, Россия) — совет хәрби хезмәткәре, Бөек Ватан сугышы разведчигы, өлкән сержант, Дан орденының тулы кавалеры. Демобилизациядән соң фирка-пропаганда, укытучылык һәм иҗтимагый эшчәнлек белән шөгыльләнә. Түбән Кама шәһәренең мактаулы гражданины[1].

Тәрҗемәи хәле

Рифкать Хәйрулла улы Гайнуллин 1924 елның 11 гыйнварында ТАССРның Әгерҗе районы Барҗы авылында туа[1]. Соңрак Барҗы авылы юкка чыга[2]. Аның әтисе авыл укытучысы була[3].

1939 елда җидееллык мәктәпне тәмамлый һәм Казан ветеринария техникумына укырга керә. Ике курсны тәмамлый[2]. Әтисе армиягә чакырылганнан соң Барҗыга кайта, әнисенә һәм энеләренә булыша, Барҗы элемтә агентлыгында элемтә агенты булып эшли[4].

1942 елның августында Кызыл армия сафларына чакырыла[4]. Владимир шәһәрендәге запас полкта миномётчы белгечлеген ала[1]. 1943 елның 15 апреленнән гамәлдәге армиядә[4]. Беренче тапкыр Курск дугасында сугышка керә һәм Украинаны азат итү сугышларында катнаша[1].

Сугыштан соң кече командирлар әзерләү буенча уку частьләрендә хезмәтен дәвам итә[4]. 1946 елда Бөтенсоюз коммунистик (большевиклар) партиясенә керә. 1947 елда демобилизацияләнә[1].

1947 елдан 1949 елга кадәр Бөтенсоюз коммунистик (большевиклар) партиясенең Кызыл Бор район комитеты пропаганда һәм агитация бүлегендә пропагандист булып эшли. 1949–1951 елларда КПССның Татарстан өлкә комитеты каршындагы фирка мәктәбендә укый[4]. Мәктәпне тәмамлаганнан соң ТАССРның район фирка органнарында эшли[2].

1954 елда Алабугага күченә. КПСС район комитеты сәркәтибе һәм район башкарма комитеты рәисе урынбасары булып эшли[2]. 1962 елдан Алабуга дәүләт педагогика институтында укыта. 1975 елда КПСС тарихы һәм сәяси икътисад кафедрасының өлкән укытучысы итеп кабат сайлана. 1976–1984 елларда КПСС Татарстан өлкә комитетының кичке Марксизм-ленинизм университеты Алабуга филиалы директоры була. 1984–1987 елларда кабат КПСС тарихы һәм сәяси икътисад кафедрасының өлкән укытучысы булып эшли[4].

1966 елда аңа запас капитаны хәрби исеме бирелә[1]. Гайнуллинның гомуми хезмәт стажы 54 ел да 5 ай тәшкил итә[4].

1989 елда даими яшәү өчен Түбән Камага күченә[4]. 2009 елның 22 июлендә 86 нчы яшендә вафат була[5]. Әгерҗе муниципаль районының рәсми порталы мәгълүматларына караганда, ул Татарстанда яшәгән Дан орденының соңгы тулы кавалеры була[1].

Хәрби хезмәте

Фронтта Гайнуллин башта 322 нче укчылар дивизиянең 1089 нчы укчы полкында полк разведчигы булып хезмәт итә[2]. Аннары 60 нчы армиянең махсус разведка отрядының разведка төркеменә кертелә[2]. Сугыш елларында 60 нчы армия штабының гаскәри разведчигы һәм разведка төркеме командиры булып хезмәт итә[4].

1943 елның 25 ноябреннән 26 декабренә кадәр кызылармияче Гайнуллин разведка төркеме составында Житомир өлкәсенең Коростышев һәм Радомышль районында алман гаскәрләре тылында була. Төркем командованиегә алман частьләренең урнашу урыны һәм күчүләре турында мәгълүматлар тапшыра[1].

1944 елның 1 июленнән 16 июленә кадәр сержант Гайнуллин Краковтан көнчыгышка таба 140 чакрым ераклыкта урнашкан Дембица тимер юл төене районында разведка төркеме белән эш итә. Разведчиклар алман гаскәрләренең Львов һәм Золочев юнәлешендәге хәрәкәте турында мәгълүмат җыялар[1].

1945 елның февралендә, Одер елгасын кичеп чыгарга әзерлек чорында, өлкән сержант Гайнуллин җитәкчелегендәге төркем дошман тылына разведка рейды ясый. Разведчиклар совет гаскәрләре кичеп чыгарга яраклы урыннарны, алман частьләренең туплану районнарын һәм оборона элементларын ачыклый[1]. 1945 елның 20 февралендә Ратибор (хәзерге Рацибуж) шәһәре янында төркем дошман танкларының тупланган урынын таба[1].

Гайнуллин тугыз разведка рейды ясый һәм фронт сызыгын 18 тапкыр кичеп чыга, дошманның алты хәрби хезмәткәрен әсирлеккә алуда катнаша[1]. Ул гомуми алганда дошман тылында 150 тәүлеккә якын вакыт үткәрә[4].

Укытучылык һәм иҗтимагый эшчәнлеге

Гайнуллин Алабуга дәүләт педагогика институтында марксизм-ленинизм, КПСС тарихы һәм сәяси икътисад фәннәрен укыта[4]. «РСФСРның халык мәгарифе отличнигы» билгесе һәм «СССРның югары белем бирү өлкәсендәге эштә бик яхшы уңышлары өчен» билгесе белән бүләкләнә[6].

Түбән Камага күченгәннән соң, «Татарстан каһарманнары» республика оешмасы Шурасы, Түбән Каманың Өлкәннәр советы һәм Түбән Каманың Аксакаллар шурасы әгъзасы була[2]. Мәктәп укучылары һәм студентлар белән очрашуларда, шулай ук хәрби-патриотик юнәлештәге чараларда катнаша[2].

Гайнуллин 1985, 1990, 1995 һәм 2000 елларда Мәскәүнең Кызыл мәйданында узган юбилей Җиңү парадларында катнаша[1].

Бүләкләре

  • III дәрәҗә Дан ордены № 4091 — 1944 елның 14 мартындагы боерык белән бүләкләнә[1];
  • II дәрәҗә Дан ордены № 3450 — 1944 елның 12 августындагы боерык белән бүләкләнә[1];
  • II дәрәҗә Дан ордены — 1945 елның 7 мартындагы боерык белән бүләкләнә[1];
  • I дәрәҗә Дан ордены № 2972 — яңадан бүләкләү тәртибендә СССР Югары Советы Президиумының 1970 елның 10 ноябрендәге Указы белән бүләкләнә[1];
  • Кызыл Байрак ордены[1];
  • I дәрәҗә Ватан сугышы ордены[1];
  • Кызыл Йолдыз ордены[1];
  • «Хәрби казанышлары өчен» медале[6];
  • I дәрәҗә Ватан сугышы ордены[7];
  • «Бик яхшы разведчик» билгесе[6];
  • «РСФСРның халык мәгарифе отличнигы» билгесе[6];
  • «СССРның югары белем бирү өлкәсендәге эштә бик яхшы уңышлары өчен» билгесе[6];
  • Түбән Кама шәһәренең мактаулы гражданины исеме[1].

Хәтер

  • Түбән Каманың 2 нче гимназиясендә Рифкать Гайнуллин вафатыннан соң аңа багышланган музей ачыла[2].
  • Түбән Камада бер урамга Рифкать Гайнуллин исеме бирелгән. Түбән Кама муниципаль районы басмасы мәгълүматларына караганда, аны атау турындагы карар 2010 елның маенда кабул ителә, ә урам 2010 елның 5 маенда яңа исем ала[2][4].

Гаиләсе

Гайнуллин Зәйтүнә Гайнуллинага өйләнгән була. Гаиләдә бер ул һәм ике кыз бала туа[2].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Гайнуллин Рифкат Хайруллович (рус.). Официальный портал Агрызского муниципального района Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Героями не рождаются: одна из улиц в новом микрорайоне Нижнекамска носит имя Рифката Гайнуллина (рус.). Татфронту (7 май 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
  3. ↑ «Научный полк»: Рифкат Гайнуллин (рус.). Елабужский институт Казанского федерального университета. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Герои Советского Союза и полные кавалеры орденов Славы — наши земляки (рус.). Управление образования Исполнительного комитета Нижнекамского муниципального района Республики Татарстан; Станция детского и юношеского туризма и экскурсий (2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
  5. ↑ Сергей Толмацкий. В Нижнекамске ушёл из жизни полный кавалер ордена Славы (рус.). Татар-информ (22 июль 2009). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
  6. ↑ 1 2 3 4 5 Гайнуллин Рифкат Хайруллович (1924–2009) (рус.). Музей памяти города Елабуги. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
  7. ↑ Гайнуллин Рифкат Хайруллович, 11.01.1924. Документы участника войны. [неопр.]. Память народа. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.

Сылтамалар

Төркемнәр