Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Роман Солнцев

Роман Харис улы Солнцев (чын исеме — Ринат Харис улы Сөфиев; рус. Ринат Харисович Сeфиев; 21 май 1939, Күзкәй, Татарстан АССР — 17 апрель 2007, Красноярск) — СССР һәм Россия шагыйре, прозаик, драматургы, сценаристы һәм мөхәррире, «День и ночь» бөтенроссия әдәби журналына нигез салучы һәм баш мөхәррире, СССР халык депутаты (1989—1991), Россия Язучылар берлеге рәистәше. РСФСРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1989)[1].

Тәрҗемәи хәле

Роман Солнцев 1939 елның 21 маенда Татарстан АССРның Минзәлә районы Күзкәй авылында (хәзерге — Татарстан Республикасының Тукай районы) туа[2]. Балачак еллары Минзәлә районының Бикбау авылында уза[3].

1962 елда «радиофизика» белгечлеге буенча В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетының физика факультетын тәмамлый. Билгеләнү буенча Красноярск краена күчеп китә: Себердәге геология партияләрендә инженер, Красноярск политехника институтында хезмәткәр һәм крайның вакытлы матбугатында журналист булып эшли (1962—1965)[4].

Мәскәүдә А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты каршындагы Югары әдәби курсларны тәмамлый[1]. 1965 елдан профессиональ әдәби эшчәнлек белән шөгыльләнә, шул ук елда СССР Язучылар берлегенә кабул ителә[3].

2007 елның 17 апрелендә Красноярскта озакка сузылган авырудан соң вафат була. Красноярскның Бадалык зиратының Дан аллеясендә җирләнгән[5].

Иҗаты

Беренче шигъри әсәрләре 1962 елда бөтенсоюз «Смена» журналында басылып чыга[3]. Беренче шигырьләр китабы 1964 елда Красноярскта нәшер ителә[4].

30 дан артык шигырь, повесть, роман һәм драматик әсәрләр китабы авторы[1]. Язучының сценарийлары буенча «Запомните меня такой» (1987, режиссёр П. Г. Чухрай), «Торможение в небесах» (1989, «Ленфильм» киностудиясе, 1993 елда Страсбургтагы Халыкара кинофестивальнең баш призы) нәфис фильмнары һәм «Трое на красном ковре» телесериалы төшерелгән[4].

1993 елда «День и ночь» бөтенроссия әдәби журналын булдыра һәм аның баш мөхәррире булып эшли[6].

Сайланма библиография

Шигырь җыентыклары
  • «Стихи» (Красноярск, 1964);
  • «Годовые кольца» (Мәскәү, 1965);
  • «Необщая тетрадь» (Красноярск, 1968);
  • «Вечные леса» (Мәскәү, 1969);
  • «Скажи сегодня» (Красноярск, 1979);
  • «Ночной мост» (Мәскәү, 1983);
  • «Возвращение» (Мәскәү, 1984);
  • «Роман Солнцев» (Красноярск, 1991);
  • «Проданный дом» (Красноярск, 1993);
  • «Волшебные годы» (Красноярск, 1997);
  • «Наши грёзы» (Красноярск, 1998);
  • «Напоминание о счастье» (Красноярск, 1998);
  • «Маленькое тайное общество» (Красноярск, 1999);
  • «Сожжённое время» (Красноярск, 2003);
  • «ИЗ (Избранное)» (Красноярск, 2004);
  • «Серебряный шнур» (Красноярск, 2005);
  • «Книга времён» (Красноярск, 2005).
Проза һәм романнар
  • «Имя твоё единственное» (Мәскәү, 1973);
  • «День защиты хорошего человека» (Красноярск, 1976);
  • «Лодка пойдёт на дрова» (Мәскәү, 1978);
  • «Две исповеди» (Мәскәү, 1980);
  • «Белые берега» (Мәскәү, 1985);[1]
  • «Прости меня, Бажанов» (Красноярск, 1988);
  • «Нож» (Красноярск, 1992);
  • «Дважды по одному следу» (Красноярск, 1997);
  • «Полураспад» (Красноярск, 2003);
  • «Дом, которого нет» (Красноярск, 2003);
  • «Минус Лавриков» (Красноярск, 2005);
  • «Золотое дно» (Красноярск, 2005);
  • «Страна АдРай» (Мәскәү, 2006);
  • «Дурень и дурочка» (Мәскәү, 2007);
  • «Братья-пасечники» (Мәскәү, 2007);
  • «Год провокаций» (Красноярск, 2020 ел — үлгәннән соң басма).
Драматургия
  • «Красным по белому» (Мәскәү, 1982);
  • «Аэропорт „Медведь“» (Мәскәү, 1987);
  • «Мост на Рябине» (Красноярск, 1988);
  • «Люди и звери на золотой лестнице» (Мәскәү, 1992);
  • «Дюжина пьес весёлого времени» (Красноярск, 1999);
  • «Двойной орешек» (Красноярск, 2005);
  • «Побег в белые горы» (Красноярск, 2006).

Театр куелышлары

  • «Наша бабушка — Гулливер» (1977, А. С. Пушкин исемендәге Красноярск драма театры);
  • «Ждём человека» (1979, А. С. Пушкин исемендәге Мәскәү драма театры);
  • «Поверю и пойду» (1981, К. С. Станиславский исемендәге Мәскәү драма театры)[1];
  • «Мать и сын» (М. Горький исемендәге МХАТ);
  • «Статья» (Совет Армиясе Үзәк академия театры);
  • «Торможение в небесах» (1988, А. С. Пушкин исемендәге Ленинград дәүләт академия драма театры).

Иҗтимагый эшчәнлеге

Илнең иҗтимагый-сәяси тормышында һәм һөнәри берләшмәләрдә катнаша[4][3][5]:

  • 1989 елның мартында Красноярск краеннан СССР халык депутаты итеп сайлана, СССР Югары Советының Хокук тәртибе һәм җинаятьчелеккә каршы көрәш мәсьәләләре комитеты әгъзасы була (1989—1991);
  • 1991 елдан — Россия язучылары берлеге рәистәше һәм идарә әгъзасы;
  • Рус ПЕН-үзәге әгъзасы;
  • В. П. Астафьев исемендәге Красноярск хәйрия фонды президенты һәм Красноярскта балалар Әдәби лицеен булдыру инициаторы.

Бүләкләре һәм премияләре

  • РСФСРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1989)[1];
  • «Хөрмәт Билгесе» ордены[4];
  • «М. А. Шолоховның тууына 100 ел тулу уңаеннан» медале (2006)[5];
  • Драматургия өлкәсендә СССР Мәдәният министрлыгы премиясе[3];
  • Драматургия өлкәсендә Россия Федерациясе Мәдәният министрлыгы премиясе;
  • «Русский Букер» әдәби премиясе финалисты (2005) — «Золотое дно» романы өчен;
  • Красноярск комсомолы премиясе.

Исемен мәңгеләштерү

  • 2008 елда Красноярск Әдәби лицеенда Роман Солнцевның мемориаль музей-остаханәсе ачыла.
  • 2012 елның 28 июнендә Красноярск шәһәренең Академшәһәрчек 1 А йорты фасадына әдипкә мемориаль такта эленә[3].
  • 2018 елның мартында Красноярск шәһәренең Микуцкий урамы, 8 адресы буенча урнашкан балалар китапханәсенә (21 нче филиал) Роман Солнцев исеме бирелә.
  • 2018 елның декабрендә язучы исеме Красноярск крае Железногорск шәһәренең 6 нчы шәһәр китапханәсенә бирелә[7].

Гаиләсе

Укытучылар гаиләсендә туа. Әтисе — Харис Сөфиев, әнисе — Фәхерниса Сөфиева. Кызы — Любовь, оныклары Себер һәм Россиянең Европа өлеше шәһәрләрендә яшиләр[3].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 ТР ФА Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты. Солнцев Роман Харисович (рус.). TATARICA Татар энциклопедиясенең электрон версиясе (1 гыйнвар 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  2. ↑ ТР ФА Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты. Кузкеево (рус.). TATARICA Татар энциклопедиясенең электрон версиясе (1 гыйнвар 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 А. С. Пушкин исемендәге Үзәк шәһәр китапханәсе. Солнцев Роман Харисович (1939–2007): биобиблиографический указатель (рус.). «Үзәкләштерелгән китапханәләр системасы» муниципаль бюджет мәдәният учреждениесе (15 октябрь 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 Красноярск крае Уку үзәге. Солнцев Роман Харисович (1939–2007) (рус.). Красноярск крае Дәүләт универсаль фәнни китапханәсе (1 гыйнвар 2007). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  5. ↑ 1 2 3 Newslab мәгълүмат агентлыгы. Досье: Солнцев Роман Харисович (рус.). «Newslab.ru» челтәр басмасы (29 апрель 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  6. ↑ «День и ночь» журналы редакциясе. История литературного журнала «День и ночь» (рус.). «День и ночь» әдәби журналының нәшрият үзәге (1 гыйнвар 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  7. ↑ Красноярск крае Дәүләт универсаль фәнни китапханәсе. Открытие библиотеки имени Романа Солнцева (рус.). Красноярск крае ДУФК порталы (17 март 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.

Әдәбият

  • Еникеев И. А. Полилингвиальность и транскультурные практики. — 2024. — Т. 21. — Б. 488—499.
  • Татарская энциклопедия / гл. ред. М. Х. Хасанов. — Казан: ТР ФА Татар энциклопедиясе институты, 2010. — Т. 5. — Б. 382. — ISBN 978-5-902375-07-4.
  • Писатели Красноярского края. — Красноярск: Красноярск крае Дәүләт универсаль фәнни китапханәсе, 1994. — Т. 2. — Б. 112—128.

Сылтамалар

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр