Рәшит Ягъфәров
Тормыш юлы
1946 елның 6 февралендә Пермь өлкәсе Барда районының Күчтәнти авылында алты балалы гаиләдә иң өлкәне булып туа[3][4]. Өченче сыйныфны туган авылында тәмамлагач, Күчтәнти һәм Карман мәктәпләрендә укуын дәвам итә[4]. 1962–1963 елларда Уса педагогия училищесында белем ала[5][4]. 1964 елда Сараш урта мәктәбен тәмамлый[2].
1969 елда Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлеген бетерә[5][2]. Шул ук вакытта Казан актерлар йорты каршындагы өчьеллык театр студиясендә укый[2][4].
Университетны тәмамлагач, 1969–1970 елларда Барда районының «Таң» газетасында әдәби хезмәткәр һәм бүлек мөдире булып эшли, «Таң йолдызы» әдәби иҗат берләшмәсен җитәкли[1][4]. 1970–1971 елларда Новосибирск шәһәрендә хәрби хезмәт уза[2][4]. Хәрби хезмәттән соң туган ягына кайтып, «Таң» газетасында бүлек мөдире, Барда радиотапшырулар студиясендә редактор һәм диктор булып эшли[5][4]. Шул ук вакытта Барда урта мәктәбендә татар әдәбиятын укыта, Барда халык театры спектакльләрендә төп рольләрне башкара[4].
1973 елда гаиләсе белән Казанга күченә[2]. 1974–1977 елларда Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институтында аспирантурада укый[1][4]. 1984 елда Казанда «Татар балалар фольклорының поэтик жанрлары» темасына кандидатлык диссертациясен яклый[6][2]. Филология фәннәре кандидаты[1].
Төрле елларда Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институтында фәнни хезмәткәр (1977–1988, 1995–2008), Казан дәүләт педагогика университетында татар фольклоры укытучысы (1988–1990), Татарстан укытучылар белемен күтәрү институтында татар теле һәм әдәбияты кафедрасы мөдире (1990–1992), «Мирас» журналы редакциясендә бүлек мөдире (1992–1993) вазифаларын башкара[1][4][2].
2008 елның 25 августында Казанда вафат була, Күчтәнти авылында җирләнгән[1].
Иҗтимагый эшчәнлеге
Рәшит Ягъфәров татар милли хәрәкәте эшлеклесе була. 1993 елдан Бөтентатар иҗтимагый үзәге вице-президенты, 1999 елдан аның рәисе вазифаларын башкара[1][7][2]. Бер үк вакытта Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитеты рәисенең киңәшчесе булып тора[1]. 1992–2000 елларда «Магариф» («Просвещение») җәмгыятен җитәкли[2][8]. «Россия ислам мирасы» халыкара хәрәкәте Татарстан төбәк бүлекчәсенең беренче рәисе була[8].
Фәнни һәм әдәби иҗаты
Рәшит Ягъфәров — фольклорчы-галим. Аның тарафыннан төзелгән фольклор җыентыклары: «Татар балалар фольклоры» (1998), «Бәетләр» (2000), «Мөнәҗәтләр» (2000), «Татар халык уеннары» (2002) һ.б.[1][7]. Шигъри җыентыклары: «Тулпарлар» (1996), «Тулпар моңы» (2006), «Сагынылды» (2011) һәм башкалар[1]. Алты йөздән артык фәнни һәм популяр мәкаләләр авторы[8].
Гаиләсе
Хатыны — Әкълимә Габдрахмановна (кыз фамилиясе Мәрданова, 1956―2023). Ике улы: өлкәне — Илдар Ягъфәров — Татарстан Республикасы Кинематографистлар берлеге рәисе, кечесе — Юлдаш Ягъфәров. Оныгы — Мәликә[9].
Исемен мәңгеләштерү
- 2009 елдан башлап Пермь краеның Барда районында ел саен Рәшит Ягъфәров иҗатына багышланган «Ягъфәров укулары» үткәрелә[8][10][11];
- Барда районының Күчтәнти авылында мәктәп диварына Рәшит Ягъфәровка мемориаль такта куелган һәм мәктәпкә аның исеме бирелгән[8];
- 2012 елда улы Илдар Ягъфәров атасының татар милләте киләчәге турындагы уй‑борчылулары нигезендә «Югалту» кыска метражлы нәфис фильмын төшерә[12];
- 2016 елның 5 февралендә Татарстан Язучылар берлегенең Г. Тукай клубында Рәшит Ягъфәровны искә алу кичәсе уза[13].
Искәрмәләр
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Ягъфәров Рәшит Фәйзрахман улы. tatarica.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 75 лет назад родился татарский фольклорист, поэт и общественный деятель Рашит Ягафаров (рус.). tatarlar.info (26 гыйнвар 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
- ↑ Ягафар // Газета «Тан» («Рассвет») (рус.). tan-barda.ru (31 март 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Культурный дневник. diary-culture.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
- ↑ 1 2 3 Казанда Рәшит Ягъфәровны искә алачаклар. tatar-congress.org (4 февраль 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
- ↑ Стихотворные жанры татарского детского фольклора (рус.). www.dissercat.com. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
- ↑ 1 2 «Его имя пробивается через года»: 80 лет со дня рождения татарского общественника Рашита Ягафарова (рус.). business-gazeta.ru (6 февраль 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
- ↑ 1 2 3 4 5 В Пермском крае прошли «Ягафаровские чтения» (рус.). tatar-inform.ru (15 февраль 2009). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
- ↑ Татар җанлы галимне искә алалар. syuyumbike.ru (4 февраль 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
- ↑ Пермь өлкәсенең Барда авылында XII Ягъфәров укулары узды. antat.tatar (3 март 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
- ↑ Пермь өлкәсенең Барда авылында XII Ягъфәров укулары узды. tatar-inform.tatar (3 март 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
- ↑ Фильм «Югалту» (рус.). Татар кино. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
- ↑ Казанда Рәшит Ягъфәровны искә алачаклар. tatar-congress.org (4 февраль 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.