Тимер Арслан

Арсланов Тимер Гәрәй улы (тәхәллүсе — Тимер Арслан, баш. Арыҫланов Тимер Гәрәй улы; 1 май 1915, Кәкребаш — 19 март 1980, Уфа, РСФСР, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы, СССР) — СССР башкорт сатирик шагыйре. БАССР Язучылар берлеге әгъзасы (1942). 1939—1940 еллардагы совет-фин һәм Бөек Ватан сугышында катнашучы.

Тәрҗемәи хәле

Арсланов Тимер Гәрәй улы 1915 елның 1 маенда Какрыбаш авылында (хәзерге БАССРның Туймазы районы) крестьян гаиләсендә туа.

1937 елда Кушнаренко авыл хуҗалыгы техникумын тәмамлагач, армиягә чакырыла. Хезмәтен чик буе гаскәрләрендә үтә. Чик сакчысы булып хезмәт иткән дәвердә пограничниклар турында «Урмандагы застава» поэмасын яза. 1940 елда Тимер Арслан Украина педагогика институтына укырга керә.

Совет-фин һәм Бөек Ватан сугышлары фронтларында сугыша. Ике тапкыр яралана, контузия ала. Сугыштан соң, 1951 елда К. А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагогия институтын тәмамлый. 1946—1964 елларда Октябрьский шәһәре мәктәпләрендә укытучы булып эшли[1].

Шигырьләрне сугышка кадәр үк яза башлый, әсәрләре 1934 елдан басыла. Аның беренче «Беҙҙең йәшлек» шигырьләр җыентыгы 1938 елда нәшер ителә. Соңрак «Окоптар төбөнән» (1944; «Окоплар төбеннән»), «Тауҙар йырлай» (1950; «Таулар җырлый»), «Башҡортостан егете» (1949; «Башкортстан егете»), «Тау ҡыҙы» (1949; «Тау кызы»), «Инженер Азат Исламов» (1950) һәм башка шигырьләр һәм поэмалар җыентыкларын чыгара[2].

«Ҡоҙалар, ҡоҙасалар» (1964; «Кодалар, кодачалар»), «Йәшәһен ир!» (1968), «Ҡунак булып кил, әсәйем» (1972; «Кунак булып кил, әнием») һәм башка юмористик шигырьләр җыентыкларының авторы булып тора.

Соңгы елларын Уфада яши.

Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

Исемен мәңгеләштерү

БАССРның Октябрьский шәһәрендәге 11 нче мәктәп бинасына сатирик шагыйрь Тимер Арслан истәлегенә мемориаль такта эленә[3].

Какрыбаш авылында һәм БАССРның Октябрьский шәһәрендә Тимер Арслан урамнары бар.

Какрыбаш авылы мәктәп музеенда шагыйрьгә багышланган почмак ачыла, анда аның шәхси әйберләре, документлары һәм фотосурәтләре саклана[3].

Иҗади эшчәнлеге

  • Арслан, Т. Наша молодость: Стихи / Т. Арслан. — Уфа: Башгосиздат, 1938. — 88 с. — (башк. телендә).
  • Арслан, Т. Со дна окопов: Стихи / Т. Арслан; Предисл. Р. Низмати. — Уфа: Башгосиздат, 1944. — 24 с. — (башк. телендә).
  • Арслан, Т. Горы поют: Стихи / Т. Арслан. — Уфа: Башгосиздат, 1950. — 70 с. — (башк. телендә).
  • Арслан, Т. Поэмы / Т. Арслан. — Уфа: Башгосиздат, 1953. — 104 с. — (башк. телендә).
  • Арслан, Т. Подарок гор: Стихи / Т. Арслан. — Уфа: Башкнигоиздат, 1953. — 122 с. — (башк. телендә).
  • Арслан, Т. Стихи / Т. Арслан. — М. : Сов. писатель, 1957. — 82 с.
  • Арслан, Т. Суд: Стихи, поэмы / Т. Арслан. — Уфа: Башкнигоиздат, 1960. — 236 с. — (башк. телендә).
  • Арслан, Т. Холодный родник: Поэма, стихи / Т. Арслан. — Уфа: Башкнигоиздат, 1961. — 64 с. — (башк. телендә).
  • Арслан, Т. Суд: Стихи, поэмы / Т. Арслан. — Уфа: Башкнигоиздат, 1960. −236 с. — (башк. телендә).
  • Арслан, Т. Сват и свахи: Стихи / Т. Арслан. — Уфа: Башкнигоиздат, 1964. — 96 с. — (башк. телендә).
  • Арслан, Т. Белый голубь: Стихи для детей / Т. Арслан. — Уфа: Башкнигоиздат, 1967. — 72 с. — (башк. телендә).
  • Арслан, Т Да здравствует муж!: Сатира и юмор / Т. Арслан. — Уфа: Башкнигоиздат, 1968. — 96 с. — (башк. телендә).
  • Арслан, Т. И смех и грех: Стихи / Т. Арслан. — Уфа: Башкнигоиздат, 1970. — 64 с. — (башк. телендә).
  • Арслан, Т. Приезжай, мама, в гости: Сатира и юмор / Т. Арслан. — Уфа: Башкнигоиздат, 1972. −96 с. — (башк. телендә).
  • Арслан, Т. Беда льва: Стихи / Т. Арслан. — Уфа: Башкнигоиздат, 1973. — 48 с. — (башк. телендә).
  • Арслан, Т. Меж трех огней: Стихи / Т. Арслан. — Уфа: Башкнигоиздат, 1975. — 256 с. — (башк. телендә).
  • Арслан, Т. Слово за словом: Юмористические и сатирические стихи / Т. Арслан. — Уфа: Башкнигоиздат, 1979. — 80 с. — (башк. телендә).
  • Арслан, Т. Между нами, джигитами: Сатирические стихи / Т. Арслан. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1981. — 80 с.
  • Арслан, Т. Прожитые годы: Стихи, поэмы / Т. Арслан. — Уфа: Китап, 1996. — 270 с. — (башк. телендә).
  • Арслан, Т. (1915—1980) Аҡ кала: стихи / Арслан Тимер / Нарыш тавым — язмыш тавым : башҡортостан язучылар союзының татар әдипләре берләшмәсе. — Уфа, 1996. — Б. 7 — 8.
  • Арслан, Т. И смех, и грех… / Город романтиков и поэтов: по страницам «Вечернего альбома»: посвящается 55-летию г. Октябрьского / сост. Г. Викторова. — Октябрьский, 2001. — С. 36 — 39.

Искәрмәләр

  1. ↑ Тимер Арслан (Арсланов Тимер Гареевич). tuimazimcb.ru.
  2. ↑ Знатные и заслуженные люди Туймазинского района и г. Туймазы – юбиляры 2020 года. tuimazy.bashkortostan.ru.
  3. ↑ 1 2 3 Его имя навечно осталось в памяти народа (К 100-летию со дня рождения поэта Тимера Арслана). Башинформ (1 май 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 июль 2026.
  4. ↑ Арсланов Тимер Гареевич. Медаль «За боевые заслуги». Память народа (16 август 1945). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 июль 2026.

Әдәбият

  • Низмати, Р. О стихах Т. Арслана / Р. Низмати // Октябрь. — 1938. — (башк. телендә).
  • Рамазанов, Г. Поэмы Т. Арслана / Г. Рамазанов // Эдэби Башкортостан. — 1954. — № 1.
  • Низамов, Р. Поэма «Отчим» / Р. Низамов // Эдэби Башкортостан. — 1956 — № 5.
  • Харисов, А. Литературные явления. Один из поэтов. — Уфа, 1963. — (башк. телендә).
  • Ахмедьянов, К. Певец гор. / К. Ахмедьянов // Избранные произведения. — Уфа, 1965. — (башк. телендә).
  • Гайнуллин, М. Писатели Советской Башкирии: Биобиблиографический справочник / М. Гайнуллин, Г. Хусаинов. — Уфа, Баш. кн. изд-во, 1977.
  • Башкортостан. Краткая энциклопедия. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996. — С. 125