Төрекләр

РУВИКИ — интернет-энциклопедия мәгълүматы
Төрекләр
төр. Türkler
Демоним turc һәм turcă
Халык саны 65 000 000[1],
81 000 000
Дәүләт Flag of Turkey.svg Төркия
Flag of Germany.svg Алмания
Flag of Syria.svg Сүрия
Flag of Iraq.svg Гыйрак
Flag of Bulgaria.svg Болгария
Flag of the United States.svg Америка Кушма Штатлары
Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg Франция
Flag of the United Kingdom (1-2).svg Бөекбритания
Flag of the Netherlands.svg Нидерланд
Flag of Austria.svg Австрия
Flag of Australia (converted).svg Аустралия
Flag of Belgium.svg Бельгия
Flag of Canada (Pantone).svg Канада
Flag of Greece.svg Греция
Flag of Switzerland.svg Швейцария
Flag of Sweden.svg Швеция
Flag of Russia.svg Россия
Flag of Kazakhstan.svg Казакъстан
Flag of North Macedonia.svg Төньяк Македония
Flag of Denmark.svg Дания
Flag of Kyrgyzstan.svg Кыргызстан
Flag of Romania.svg Румыния
Flag of Italy.svg Италия
Flag of Azerbaijan.svg Әзербайҗан
Flag of Ukraine.svg Украина
Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте
Коллаж
Туган тел төрек теле
Commons-logo.svg Төрекләр РУВИКИ.Медиада

Төрекләр (төр. Türkler, берлек сан Türk) – төрки халыкларга кергән, якынча 84 000 000 санлы халык.

Этник тарихы

Төрки кабиләләре күпләп күченгәнгә кадәр Кече Азия

Кече Азиянең этник составы чуар була. Б. э. к. I мең еллыкта Көнбатыш Анатолия халкы өлешчә җирле халыктан, өлешчә греклардан тора. Греклар төбәкне б. э. к. IX гасырда үз колониясенә әйләндерә. Эллины чорына биредә яшәгән халыклар тулысынча диярлек греклары бөтен. Рим чорында да хәл шул көйе кала. Көнчыгыш Анатолиядә халыкның этник составы чыбыррак була: греклардан тыш, анда лазлар, грузиннар, әрмәннәр, курдлар, гарәпләр, ашшурлылар яши. Хәзерге Төркиянең көнчыгышында һәм көньягында Көнбатыш Әрмәнстан, Кече Әрмәнстан һәм Әрмән Киликия урнашкан була, аларның халкы нигездә этник әрмәннәрдән тора.

Төрек милләте барлыкка килү барышына б. э. I бугатында Алтайда һәм Үзәк Азия далаларында хасил булган тереләрнең теле зур йогынты ясый. Төрки элементлары Кече Азиягә һәм Балканга һуннар килгәннән соң, IV гасыр соңыннан, үтеп ана башлый. Византияле тарихчысы Феофан Фракцияләр һәм Босфорда яшәгән һуннар турында яза. Ә В. А. Гордлевский төркиләрнең Кече Азиягә аяк басу мәлен VIII-X булатларга индерә, бу чорда биредә сала, карлук, каңлы, кыпчак төрки кабиләләре килгән дип фараз итә.

530 елда Византияле Анатолиягә болгарларның бер өлешен индерә. 577 елда император Юстиниан, 620 елда император Ираклий Византияле чикләрен фарсылардан саклар өчен Көнчыгыш Анатолиягә авар яугирләрен урынлаштыра. Габбәсиләр шушындый ук максатта Хөрәсән белән Урта Азиядан ислам динле төрки кабиләләрен кабул итә.

Бу төрки урындагы халык арасында иреп юкка чыкса да, Анатолия белән Көнчыгыш Фракиянең төркиләшүендә нигез сала.

Искәрмәләр