Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Шәриф Биккол

Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Бикколов битенә күчегез.

Шәриф Биккол (баш. Шәриф Биҡҡол; чын исеме — Шәриф Сәгъдәтулла улы Бикколов, баш. Шәриф Сәғәҙәтулла улы Биҡҡолов; 28 май 1924, Карлыман, Кармаскалинский сельсовет[d] — 3 сентябрь 1995, Уфа) — СССР башкорт язучысы. РСФСРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1980).

Тәрҗемәи хәле

1937—1940 еллар — Дәүләкән педагогика училищесында укый.
1940—1942 еллар — Салават районының Мещегәр җидееллык мәктәбендә, Кармаскалы районының Алайгыр җидееллык мәктәбендә укытучы булып эшли.
1942 елның августыннан — Уфада урнашкан Севастополь зенит артиллериясе училищесында тизләтелгән уку курсын үтә.
1943—1944 еллар — Бөек Ватан сугышында катнаша. 1943 елның сентябреннән — 1383 нче зенит артиллериясе полкының ут взводы командиры булып тора. Көнбатыш һәм III Белоруссия фронтларында сугыша, лейтенант. 1944 елда авыр яралана.
1944 елдан — КПСС әгъзасы.
1945—1949 еллар — Демобилизациядән соң, Башкорт дәүләт педагогика институтына укырга керә. Аны тәмамлагач, Уфа театр техникумында укытучы, укыту-тәрбия эшләре буенча директор урынбасары булып эшли.
1952—1962 еллар — «Пионер» республика журналы һәм «Башкортстан пионеры» газеты редакторы вазифаларын башкара.
1962—1968 еллар — Башкортстан АССР Язучылар берлеге идарәсенең җаваплы секретаре булып тора[1][2].
1977 елдан башлап — профессиональ язучы булып хезмәт итә[1][2].
1995 елның 3 сентябрендә вафат була, Карламан авылында җирләнгән[1].

Иҗаты

Проза

  • Без әле яшәрбез. Роман. Уфа, Башкнигоиздат, 1977, 264 б. (башк. телендә); М., «Сов. писатель», 1981, (рус телендә).

Роман Бөек Ватан сугышы вакыйгаларына, фронтның авыр тәҗрибәсенә һәм тыныч тормышка кайтуга багышлана. Хикәяләү төп герой — авыр контузиядән соң демобилизацияләнгән өлкән лейтенант Иршат Сәлимгәрәев исеменнән алып барыла. Әсәр автобиографик нигезгә ия һәм документаль төгәллеге белән аерылып тора: аерым алганда, анда язучының үз тормышыннан алынган реаль вакыйга сурәтләнә, ягъни ялгыш җибәрелгән "кара кәгазь"дән (хәбәрсез югалу турындагы хәбәрнамәдән) соң туганнары аның кайтуына шундук ышанмыйлар[3].

Шигърият

  • Йомшак җил. Шигырьләр (хәрби лириканы үз эченә ала[4]). Уфа, Башгосиздат, 1947, (башк. телендә);
  • Замандашка. Шигырьләр. Башгосиздат, 1951, (башк. телендә);
  • Тянь ге Чань. Поэма. Уфа, Башкнигоиздат, 1954, (башк. телендә);
  • Бусагалар аша. Шигырьләр һәм поэмалар. Уфа, Башкнигоиздат, 1957, (башк. телендә);
  • Үткәннәрне искә алып. Шигырьләр, җырлар. Уфа, Башкнигоиздат, 1959, (башк. телендә);
  • Таң атканда. Шигырьләр. Уфа, Башкнигоиздат, 1954, (рус телендә);
  • Гаҗәеп төш. Шигырьләр, Уфа, Башкнигоиздат, 1962, (башк. телендә);
  • Бер үк төрле языла, әмма бер үк түгел. Шигырьләр. Уфа, Башкнигоиздат, 1964, (башк. телендә);
  • Белгән булсам… Шигырьләр. Уфа, Башкнигоиздат, 1964, (башк. телендә);
  • Шәһәрдән килгән кунак. Поэмалар һәм әкиятләр. М., «Дет. лит.», 1967, (рус телендә);
  • Шәфәкъта. Пьесалар. Уфа, Башкнигоиздат, 1968, (башк. телендә);
  • Гөрләвек. Поэма һәм шигырьләр. Уфа, Башкнигоиздат, 1969, (башк. телендә);
  • Мин табынган күзләр. Шигырьләр, җырлар, поэмалар. Уфа, Башкнигоиздат, 1971, (башк. телендә);
  • Мин утырткан агач…: Шигырьләр һәм «Сүнгәндә…» поэмасы[5]. Уфа, Башкнигоиздат, 1972, (рус телендә);
  • Шигырьләр, җырлар, поэмалар. Уфа, Башкнигоиздат, 1973, (башк. телендә);
  • Йөрәгем кадәр. Шигырьләр, җырлар, поэмалар. М., «Сов. Россия», 1974, Алматы, «Жазушы», 1983 (казакъ телендә);
  • Кунак. Шигырьләр, җырлар, поэмалар, әкиятләр. Уфа, Башкнигоиздат. 1974, (башк. телендә);
  • Бердәмлектә — бәрәкәт. Әкиятләр. М., «Дет. лит», 1974, (рус телендә);
  • Һәйкәлләргә илтүче сукмаклар. Шигырьләр, поэмалар. Уфа, Башкнигоиздат, 1981, (башк. телендә);
  • Шигырьләр, поэмалар. Уфа, Башкнигоиздат, 1984, (башк. телендә);
  • Якты хыял. Уфа, Башкнигоиздат, 1979, 1987 (башк. телендә);
  • Һәйкәлләргә илтүче сукмаклар. Шигырьләр, поэмалар. Уфа, Башкнигоиздат, 1981, (башк. телендә);
  • Шигырьләр, поэмалар. Уфа, Башкнигоиздат, 1984, (башк. телендә);
  • Сандугачым. Татарстан китап нәшрияты, 1995 (татар телендә)[6].

Драматургия

  • Мәхәббәт уты кабынганда, музыкаль комедия, 1965 (Ш. Көлбарисов белән берлектә);
  • Шәфәкъта. Пьесалар. Уфа, Башкнигоиздат, 1968, (башк. телендә);
  • Айрат Айга оча. Бер актлы пьесалар. Уфа, Башкнигоиздат, 1960, (башк. телендә);
  • Тырышкан табар. Бер актлы пьесалар. Уфа, Башкнигоиздат, 1979, (башк. телендә).

Тәрҗемәләр

А. С. Пушкин, Н. А. Некрасов, С. Михалков, А. Макаренко, С. Бабаевский, Шандор Надь, А. Сафронов, Токтогул, Софрон Данилов һәм башкаларның әсәрләрен башкорт теленә тәрҗемә итә.

Башкорт һәм татар композиторлары иҗат иткән бик күп популяр җыр текстларының авторы. Күпсанлы фельетон, мәсәлләр, сатирик шигырьләр иҗат итә. Шәриф Бикколның әсәрләре рус, казакъ, татар, үзбәк һәм башка телләргә тәрҗемә ителә.

Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

Исемен мәңгеләштерү

  • Карламан авылында Шәриф Бикколның Йорт-музее эшли, аның экспозициясендә язучы гаиләсенең шәхси әйберләре тәкъдим ителә[7].
  • 2024 елда язучының тууына 100 ел тулу уңаеннан хәтер чаралары, шул исәптән китап күргәзмәләре һәм «Өйгә кергән кебек, шигырьләремә кер» район онлайн шигырь укучылар бәйгесе уздырыла[8][9].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 Биккулов Шариф Сагадатуллович (1924—1995). bashdram.beget.tech. Мөрәҗәгать итү датасы: 19 июнь 2026.
  2. ↑ 1 2 Шариф Биккул. reading-hall.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 19 июнь 2026.
  3. ↑ «Мы еще поживем». Мир Библио. Мөрәҗәгать итү датасы: 19 июнь 2026.
  4. ↑ Он посвятил свою жизнь башкирской литературе. Башинформ (28 май 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 июнь 2026.
  5. ↑ Дерево, посаженное мною... : Стихи и поэма «Когда погасло...» Национальная электронная библиотека. Мөрәҗәгать итү датасы: 19 июнь 2026.
  6. ↑ Соловушка. Российская государственная библиотека. Мөрәҗәгать итү датасы: 19 июнь 2026.
  7. ↑ Ночь музеев в Доме-музее Шарифа Биккула. Кармаскалинская межпоселенческая центральная библиотека (20 май 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 июнь 2026.
  8. ↑ Книжная выставка «Шариф Биккул - воин и поэт». Централизованная библиотечная система Октябрьского (28 май 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 июнь 2026.
  9. ↑ Районный онлайн-конкурс чтецов «Войди как в дом, в мои стихи». Кармаскалинская межпоселенческая центральная библиотека (20 май 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 июнь 2026.

Әдәбият

  • Эдуард Живитченко «Он имя оправдал в полной мере»//Газета «Выбор» № 130—131 от 1.09.2015 г.

Сылтамалар

Төркемнәр