Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Җомга намазы

Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Җомга битенә күчегез.

Җомга намазы (гарәп. صلاة الجمعة‎, рус. Джума-намаз) — мөселманнарның атна саен үткәрелә торган мәҗбүри җәмәгать намазы. Җомга көнне өйлә намазы вакытында җамигъ мәчетләрендә укыла. Җомга намазының үтәлеше Коръәндә билгеләнгән.

Әл-Җүмүгә (Җомга) сүрәсе,  62:9, 10 (Әл-Әзһәр тәрҗемәсе):

«Әй иман китерүчеләр! Җомга көнендә намазга азан әйтелсә, Аллаһны искә алырга (вәгазь тыңларга һәм намаз укырга) ашыгыгыз, сәүдәне туктатып торыгыз. Гыйлемле булсагыз, бу сезнең өчен хәерлерәк икәнен белер идегез! ۝ Намаз тәмамлангач, таралыгыз, Аллаһның рәхмәтен эзләгез һәм Аллаһны искә алыгыз, бәлки сез котылырсыз һәм уңышка ирешерсез!»

undefined

Тарихы

Мөселманнарның җомга җыелышлары Мөхәммәд пәйгамбәр Мәдинәдә яшәгән чорда барлыкка килә. Мәдинәдә халыкның бер өлешен яһүдләр тәшкил иткән, җомга — аларның шимбә бәйрәме алдыннан сәүдә көне булган. Җомга көнне бергә җыелып намаз уку күпчелек мөселманнарга сәүдә мәнфәгатьләрен дини вазифалар белән бергә аралаштырып башкарырга мөмкинлек биргән[1].

Җомга намазына бару дини бурыч кына түгел, ә иҗтимагый һәм сәяси әһәмияткә ия булган гамәл буларак та кабул ителгән. Хөтбәдә идарә итүче хакимнең исемен телгә алу аның канунлы хакимиятен тануны һәм өммәтнең тугрылыгын белдергән[1].

Җомга намазында катнашуның мәҗбүри булуы күп санлы намаз укучылар өчен зур җамигъ мәчетләре төзү өчен этәргеч булган. Бу, үз чиратында, ислам гыйбадәтханәләре архитектурасының үсешенә һәм җәмәгать җомга намазларын үткәрү өчен билгеләнгән шәһәр мәчетләренең аерым тибы формалашуына йогынты ясаган[1].

Идел буе Болгар дәүләте чорында беренче җамигъ мәчетләр X гасырда барлыкка килә. Алар шәһәр тормышының мөһим рухи үзәге булып тора. Казан ханлыгы яулап алынганнан соң, мәчетләр төзү эшчәнлеге озак вакыт тукталып тора. Бары тик XVIII гасырның икенче яртысыннан гына татар җәмгыятендә җамигъ мәчетләр яңадан салына башлый: алар Каргалы бистәсендә һәм Казанда төзелә[2].

Фарызлык

Җомга намазы ирекле, балигъ булган ир-атлар өчен мәҗбүри (фарыз) булып тора[3]. Хатын-кызлар, балалар һәм физик яктан хәлсез кешеләр өчен җомга намазы сөннәт, ләкин мәҗбүри түгел. Аның урынына алар гадәти өйлә намазын укыйлар[4]. Мөселманнарга җомга намазын җитди сәбәпләрсез калдыру тыела. Табигый афәтләр (каты суыклар, кар ишелү куркынычы, нык яңгырлар һ.б.) булганда, җомга намазын калдырырга рөхсәт ителә[5].

undefined

Үтәү тәртибе

Җомга намазы өйлә намазы вакытында укыла һәм мәчеттә яки махсус билгеләнгән урында җәмәгать белән үткәрелә[6]. Ул бу көндәге мәҗбүри өйлә намазын алыштыра. Әгәр аның вакыты узса яки иман китерүче имам сәлам биргәнче җәмәгатькә кушылырга өлгермәсә, аның урынына өйлә намазы укыла[7].

Җомга намазы алдыннан мөселманга гөсел алу, чиста кием кию, хушбуйлар куллану һәм үзен тәртипкә китерү киңәш ителә. Мәчеткә үткен ис (мәсәлән, сарымсак яки суган ашаганнан соң) белән килү тыела. Имам минбарга күтәрелгән мизгелдән вәгазь тәмамланганчы, иман китерүчеләр тынлык сакларга тиеш.

Намаз үтәү берничә этаптан тора. Дүрт рәкәгать сөннәт беренче азаннан соң аерым укыла. Формасы буенча алар өйлә намазының сөннәтенә туры килә. Икенче азаннан соң имам минбарга күтәрелә һәм ике өлештән торган вәгазь (хөтбә) сөйли. Алар арасында ул кыска гына утырып ала[8].

Хөтбәдән һәм икамәт әйтелгәннән соң, җомга намазының фарыз өлеше имам җитәкчелегендә җәмәгать белән үткәрелә. Үтәү тәртибе буенча ул иртәнге намазның ике рәкәгать фәрызына туры килә, бу очракта имам сүрәләрне кычкырып укый[4].

Фарыздан соң дүрт рәкәгать сөннәт намазы аерым укыла, ул формасы буенча беренче сөннәткә охшаш[9].

Дөреслек шартлары

Җомга намазы дөрес дип саналсын өчен түбәндәге шартлар үтәлергә тиеш:

  • намаз җитәрлек дәрәҗәдә зур булган торак пункт чикләрендә укылырга тиеш;
  • бер торак пунктта җомга намазын үтәү өчен бер урынга җыелу зарур. Әгәр җомга намазы бернинди ихтыяҗсыз берничә мәчеттә укылса, ул очракта намаз аны беренче булып үтәгән мәчеттә генә дөрес санала[10];
  • җомга намазы үткәрелә торган мәчет имамының җирле хакимияттән рөхсәте булырга тиеш;
  • намаз уку вакыты өйлә намазы вакыты белән туры килергә тиеш;
  • мәҗбүри җомга намазы алдыннан хөтбә (вәгазь) укылырга тиеш;
  • вәгазьдә ким дигәндә бер акыллы ир-ат катнашырга тиеш;
  • ким дигәндә өч балигъ, акыллы мөселман ир-аттан торган җәмәгать булуы шарт[5];
  • намаз укыла торган мәчет һәркем өчен ачык булырга тиеш, куркынычсызлык максатыннан ябылган биналар искәрмә булып тора[11].

Мәкруһ гамәлләр

Мәчеткә соңга калып килү хупланмый. Башкалардан соң килгән кеше иман китерүчеләр аша атлап йөрергә, рәтләр арасында йөрергә һәм башкаларга комачаулап алгы рәтләрдән урын алырга тырышырга тиеш түгел. Имам вәгазь уку өчен минбарга күтәрелгән вакытта сөйләшергә һәм башкаларның игътибарын читкә юнәлтергә ярамый[5].

Сылтамалар

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 Татар энциклопедиясе. Җомга. tatarica.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 16 февраль 2026.
  2. ↑ Татар энциклопедиясе. Җамигъ. tatarica.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 16 февраль 2026.
  3. ↑ Джума // Ислам на Нижегородчине: энциклопедический словарь. — Медина.
  4. ↑ 1 2 Мәскәү мөселманнары Диния нәзарәте. Пятничный намаз (аль-джум'а) и порядок его совершения. dummo.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 15 февраль 2026.
  5. ↑ 1 2 3 Нурдинов, Алим Пятничный намаз по мазхабу имама Абу Ханифы (рус.). Islamdag.ru (13 гыйнвар 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 25 март 2013.
  6. ↑ Кол Шәрифтә җомга намазы. kul-sharif.com. Мөрәҗәгать итү датасы: 16 февраль 2026.
  7. ↑ Җомга намазын үтәү тәртибе. islamtatar.ru (31 март 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 16 февраль 2026.
  8. ↑ Медина — ислам мәгариф порталы. Җомга намазы. medinaschool.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 16 февраль 2026.
  9. ↑ Umma.ru. Пятничный намаз. Порядок выполнения. umma.ru (4 июль 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 16 февраль 2026.
  10. ↑ Алтынчы фәрыз? Islamdag.ru (22 июнь 2009). Мөрәҗәгать итү датасы: 25 март 2013.
  11. ↑ Ехзаз Ажмери. Пятничная молитва в закрытом от свободного посещения месте. Askimam.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 25 март 2013.

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр