Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Өлфәт Бәдретдинов

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Бәдретдинов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Өлфәт Шәйхетдин улы Бәдретдинов (21 гыйнвар 1957, Алтаю) — удмурт прозаигы, журналист, тәрҗемәче. Россия Язучылар берлеге әгъзасы. Удмурт балалар әдәби-нәфис иллюстрацияле «Кизили» журналының баш мөхәррире (1995—2018). Әдәбият өлкәсендә Удмуртия Республикасы Хөкүмәте премиясе лауреаты (2016)[1].

Тәрҗемәи хәле

1957 елның 21 гыйнварында Башкортстан АССРның Буралы районы Алтау авылында туа. 1972 елда сигезьеллык мәктәпне тәмамлагач, Можга педагогия училищесына укырга керә. Шул елларда иҗат итә торган удмурт язучылары Григорий Данилов һәм Николай Байтеряков җитәкчелек иткән әдәби-иҗади түгәрәккә йөри[2].

Укуын тәмамлагач, туган авылына кайта, мәктәпкә укытучы булып урнаша. Тиздән армия сафларына чакырыла. Хәрби хезмәттән соң Калтасы районының Олы Качак урта мәктәбендә эшли. Бер үк вакытта Удмурт дәүләт университетының филология факультетының читтән торып уку бүлегендә белем ала[2].

1982 елдан алып Ижауда яши. Башта сигез ел дәвамында «Советской Удмуртия» газеты редакциясендә эшли. 1990-1992 елларда «Инвожо» яшьләр журналының баш мөхәррир урынбасары була. 1992-2018 елларда «Кизили» балалар журналы редакциясендә хезмәт итә: 1995 елга кадәр — баш мөхәррир урынбасары, аннары баш мөхәррир вазифасын башкара[2][3].

Иҗаты

Балачактан ук хикәяләр, газеталарга мәкаләләр һәм хәбәрләр язуга кызыксыну күрсәтә. «Дась лу!» газетының яшь хәбәрчесе була. Алга таба аның әсәрләре «Рабоче-крестьянский корреспондент», «Миша», «Мурзилка», «Луч» журналларында басылып чыга. Аның аерым хикәяләре башкорт, татар, коми, коми-пермяк, карел телләренә тәрҗемә ителә[2].

Өлфәт Бәдретдинов үзе дә тәрҗемә эше белән шөгыльләнә: рус, фин, маҗар, коми, башкорт һәм татар авторларының әсәрләрен удмурт теленә тәрҗемә итә[2].

Аның уннан артык хикәясе удмурт теле һәм әдәбияты дәреслекләренә һәм уку ярдәмлекләренә кертелгән[2].

Гаиләсе

Өлфәт Бәдретдинов өйләнгән. Хәләл җефете — Юлия, табиб. Ике кыз тәрбияләп үстерәләр: Лариса инглиз теле укытучысы булып эшли, Ульяна табиб һөнәрен сайлый. Икесе дә Краснодарда яши[4].

Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

2007 елда мәгариф өлкәсендәге казанышлары өчен «Россия Федерациясенең гомуми белем бирү мактаулы хезмәткәре» күкрәк билгесе белән бүләкләнә. Шулай ук аңа «Удмуртия Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре» мактаулы исеме бирелә[5]. 2010 елда Эстониянең Тугандаш халыклар программасы әдәби премиясе лауреаты[2], 2016 елда әдәбият өлкәсендә Удмуртия Республикасы Хөкүмәте премиясе лауреаты була[1]. Шулай ук Эрик Батуев исемендәге милли премия лауреаты булып тора[6].

Библиография

  • 1988 — беренче хикәяләр җыентыгы «Сяська сюлэмын но ӝужа» («Йөрәктә дә чәчәк ата»).
  • 1991 — «Мар луоз ӵуказе?» («Иртәгә нәрсә булыр?») җыентыгы.
  • 1993 — «Кенеш» журналында басылган «Ӵушъял вордӥське веньёстэк» («Керпе энәсез туа») повесте.
  • 1994 — урта һәм кече яшьтәге балалар өчен «Мар со Кадик?» («Кадик нәрсә ул?») җыентыгы.
  • 1997 — кече мәктәп яшендәге балалар өчен «Ӧте…» («Чакыра…») сценарийлар җыентыгы; «Серекъян — адскисьтэм кужым» («Көлү — күренмәс көч») юморескалар җыентыгы.
  • 2000 — «Инвожо» журналында басылган «Шордин» автобиографик повесте.
  • 2002 — «Пальпотон но малпаськон» («Елмаюлы уйлану») китабы.
  • 2004 — рус теленә тәрҗемә ителгән «Шордин, йөрәк пәрдәм, таңнарым» («Шордин, сердцевина моя зоревая») повесте аерым китап булып басылып чыга (тәрҗемәчесе - Анатолий Демьянов).
  • 2007 — Ӵушъял вордӥське веньёстэк: повестьёс, веросъёс, пьесаос. — Ижевск: Удмуртия, 2007. — 247 с.: ил. — ISBN 978-5-7659-0406-0.
  • 2008 — «Ӵушъял вордӥське веньёстэк» («Керпе энәсез туа») повестьлар, хикәяләр һәм пьесалар җыентыгы.
  • 2017 — «Астэ утчан сюрес» («Үзеңне эзләү юлы») повестьлар, хикәяләр һәм фэнтези җыентыгы[7].
  • 2020 — «Айгуль — Толэзь сяська» («Айгөл — ай чәчәге») хикәяләр, новеллалар һәм очерклар җыентыгы[8].

Әдәбият

  • Лаптев А. Ӝужалоз-а сяськаез? // Сов. Удмуртия. 1988. 5 мая.
  • Сергеев В. Следующая книга — впереди // Удм. правда. 1988. 9 июня.
  • Хайдаров Р. Эшъёсы-юлтошъёсы // Сов. Удмуртия. 1990. 3 июня.
  • Лаптев А. Улӟозы-а мерттосъёс? // Дась лу!. 1991. 18 дек.
  • Ходырев Г. Тау тыныд, Алтау калык! // Удмурт дунне. 1993. 26 мая.
  • Смирнов В. Чузъясько чингыли куараос // Ӟечбур! 1996. 14 марта.
  • Ходырева И. Синмаськымон кузьым // Вордскем кыл. 1996. № 3. С. 22-23.
  • Рашит Хайдар. Саке шедиз «САК» // Удмурт дунне. 1997. 6 сент.
  • Тихонова Л. Адӟиське-а серекъянлэн кужымез? // Удмурт дунне. 1997. 27 нояб.
  • Зайцева Т. Туала нылпи проза сярысь кӧня ке малпанъёс // Кенеш. 2000. № 8. С. 58-61
  • Зайцева Т. Современная удмуртская детская проза // Финно-угристика на пороге третьего тысячелетия. — Саранск. — 2000. — с. 395—397.
  • Лаптев А. Малпаськон гизьыез улӟыто // Ӟечбур! 2002. 29 августа.
  • Зайцева Т. Туала нылпи прозалэн азинскемез // Движение эпохи — движение литературы. Удмуртская литература двадцатого века: Учебное пособие для студентов, обучающихся по филологическим специальностям. — Ижевск: Издательский дом «Удмуртский университет», 2002. С. 236—244 .
  • Лаптев А. Выль книгаос // Ӟечбур! 2004. 17 июня.
  • Перевощикова М. Путешествие в шордин // Удм. правда. 2004. 21 июля.
  • Зайцева Т. Духовные начала творчества: к проблеме развития современной мемуарно-биографической прозы // Современная удмуртская проза. Ижевск, 2006. С. 139—141.
  • Зайцева Т. Понять ребёнка: об удмуртских книгах для детей // Современная удмуртская проза. — Ижевск, 2006. С. 155—159.
  • Романова Г., Зайцева Т. Нылпиосын но нылпиослы. Ульфат Бадретдиновлы — 50 // Кенеш. 2007. № 1. С. 92-95.
  • Хайдаров Р. Пальыштыклэн эшез // Удмурт дунне. 2007. 17 января.
  • Харисова Т. Ӵушъял вордӥське веньёстэк // Ошмес. 2008. 31 января.
  • Уваров А. Ульфат Бадретдинов (1957) // Писатели и литературоведы Удмуртии. — Ижевск, 2006. — С. 13-14.
  • Шкляев А. Бадретдинов Ульфат Шайхутдинович // Удмуртская Республика: энциклопедия. — Ижевск, 2008. — С. 194.

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 4 писателя получат литературные премии Правительства Удмуртской Республики Архивная копия от 23 декабрь 2021 на Wayback Machine
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Современные удмуртские писатели. izdania.unatlib.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 14 август 2024.
  3. ↑ Об авторе. www.finnougoria.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 15 август 2024.
  4. ↑ Передача «Мылысь-кыдысь» от 26.01.2022
  5. ↑ Архивная служба Удмуртии. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 сентябрь 2019. Архивировано 31 март 2018 года.
  6. ↑ Бадретдинов Ульфат - Удмуртский язык - все произведения автора (рус.). Россия для всех. Мөрәҗәгать итү датасы: 15 август 2024.
  7. ↑ Елена Миннигараева. Ульфат Бадретдинов: тужгес кузь сюрес - астэ ачид утчан... (удм.). Удмурт дунне (30 гыйнвар 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 15 август 2024.
  8. ↑ Ульфат Бадретдиновлэн «Айгуль — Толэзь сяська» книгаез потӥз (удм.). Удмурт дунне (29 май 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 15 август 2024.

Сылтамалар

Төркемнәр