Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Азат Аббасов


Азат Зиннәт улы Аббасов (рус. Аза́т Зинна́тович Абба́сов; 19 гыйнвар 1925, Алабуга, Татарстан АССР — 11 октябрь 2006, Казан) — Совет һәм Россия опера җырчысы, лирик-драматик тенор тавышы иясе. СССРның халык артисты исеменә лаек булган беренче татар опера артисты (1977)[1].

Тормыш юлы

1925 елның 19 гыйнварында Татарстан АССРның Алабуга шәһәрендә туган. Музыкаль гаиләдә тәрбияләнә, әтисе көчле бас тавышка ия була[2]. Җидееллык мәктәпне тәмамлаганнан соң, Казан авиация техникумына укырга керә. 1943 елда ул диплом ала һәм Казан вертолет заводында инженер-конструктор булып эшли башлый[1].

Татар композиторы Салих Сәйдәшев белән очрашу аның, инженер һөнәрен калдырып, профессиональ рәвештә музыка белән шөгыльләнү карарына йогынты ясый. Аббасовның вокаль мөмкинлекләрен бәяләп, композитор аңа һөнәрен алыштырырга һәм профессиональ музыка белән шөгыльләнергә киңәш итә[3]. 1944 елда Азат Мәскәүгә китә, анда ул П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваториясе каршында оештырылган милли опера студиясенә керү имтиханнарын уңышлы тапшыра. Педагог С. Н. Стрельцовның вокал классында белем алып, 1950 елда ул диплом ала һәм Казанга кайта[2].

Җырчы 2006 елның 11 октябрендә вафат була, Казанның Яңа Татар бистәсендә урнашкан Татар зиратына җирләнгән[2].

Иҗаты

1950 елда артист М. Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры труппасына кушыла. Ул Пётр Ильич Чайковскийның «Евгений Онегин» операсында Трике партиясендә дебют ясый[3]. Бу театр сәхнәсендә җырчы кырык ел хезмәт итә, аның күпьеллык әйдәп баручы солистларының берсенә әверелә. Озын иҗади карьерасы дәвамында ул йөздән артык төрле рольләрне гәүдәләндерә, милли һәм классик репертуар остасы була[1].

Татар энциклопедиясе бәяләмәсе буенча, Аббасов XX гасыр ватан һәм татар композиторларының әсәрләрен популярлаштыруга зур өлеш кертә, ә дөнья классикасын башкаруы югары вокаль мәдәнияте һәм ачык дикциясе белән аерылып тора[4].

Опера сәхнәсендә чыгыш ясаудан тыш, җырчы камера-концерт эшчәнлеге алып бара. Ул татар халык җырларын, шулай ук композиторлар Рөстәм Яхин, Мансур Мозаффаров һәм Александр Ключарёв романсларын башкара. Иҗат белән беррәттән Азат Аббасов җәмәгать эше белән дә шөгыльләнә: ул озак вакытлар Бөтенроссия театр җәмгыятенең төбәк бүлеге идарәсе рәисе урынбасары була[2].

Опера һәм оперетталардагы партияләре

  • Кенәз улы — П. И. Чайковскийның «Чародейка»;
  • Синодал — А. Г. Рубинштейнның «Демон»;
  • Ялган патша (Самозванец), Шуйский — М. П. Мусоргскийның «Борис Годунов»;
  • Владимир Игоревич — А. П. Бородинның «Князь Игорь»;
  • Альфред — Дж. Вердиның «Травиатасы»;
  • Арлекин — Р. Леонкаваллоның «Паяцы» ;
  • Рудольф — Дж. Пуччининың «Богема»;
  • Фауст — Ш. Гуноның «Фауст»;
  • Герцог — Дж. Вердиның «Риголеттосы»;
  • Ричард — Дж. Вердиның «Бал-маскарад»;
  • Пинкертон — Дж. Пуччининың «Мадам Баттерфляй»;
  • Энцо — А. Понкьеллиның «Джоконда»;
  • Каварадосси — Дж. Пуччининың «Тоска»;
  • Король — К. Орфның «Умницасы» («Акыллы кыз»);
  • Сергей — Д. Д. Шостаковичның «Катерина Измайловасы»;
  • Надир — Ж. Бизеның «Искатели жемчуга»;
  • Алексей — А. Н. Холминовның «Оптимистик трагедия»;
  • Кенәз — А. С. Даргомыжскийның «Русалка» («Су анасы»);
  • Андрей — Д. Б. Кабалевскийның «Тарас гаиләсе»;
  • Җик — Н. Г. Җиһановның «Алтынчәч»;
  • Җәлил — Н. Г. Җиһановның «Җәлил»;
  • Түләк — Н. Г. Җиһановның «Түләк һәм Сусылу»;
  • Самат — Х. В. Вәлиуллинның «Самат»;
  • Булат — Т. К. Гыйззәт һәм С. Җ. Сәйдәшевнең «Ялчы»;
  • Булат — К. Г. Тинчурин һәм С. Җ. Сәйдәшевнең «Зәңгәр шәл»е;
  • Галимҗан, Кәрим бай — Т. К. Гыйззәт һәм Җ. Х. Фәйзинең «Башмагым»ы;
  • Алмаз — Ә. З. Бакиров һәм Ш. М. Бикчуринның «Тальян моңы»;
  • Аверин — К. Я. Листов, Е. М. Гальперина, Ю. Л. Анненковның «Севастопольский вальс» («Севастополь вальсы»).

Бүләкләре

  • Татарстан АССРның атказанган артисты (1950);
  • РСФСРның атказанган артисты (1957);
  • РСФСРның халык артисты (1966);
  • СССРның халык артисты (1977);
  • Казанның мактаулы гражданины (2005)[4].

Хәтер

  • 2016 елда Казанның Совет районындагы яңа урам артист хөрмәтенә атала[5].
  • 2025 елда, Азат Аббасовның тууына 100 ел тулу уңаеннан, Татарстан Республикасында юбилей чаралары уза. Казанда Ф. И. Шаляпин исемендәге XLIII Халыкара опера фестивале кысаларында «Борис Годунов» операсын күрсәтү халык артисты истәлегенә багышлана (нәкъ менә шушы спектакльдә Аббасов 1982 елда фестиваль ачылган елда катнаша). Истәлекле концертлар шулай ук Казанда Салих Сәйдәшев музеенда һәм Алабуганың мемориаль учреждениеләрендә уза[1][3].

Гаиләсе

Азат Аббасов өйләнгән була. Гаиләдә кыз тәрбияләнгән[6].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 К 100-летию Азата Аббасова: «Борис Годунов» на XLIII Шаляпинском фестивале (рус.). Татарский государственный академический театр оперы и балета имени Мусы Джалиля (12 февраль 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 Столетие Азата Аббасова (рус.). Елабужский государственный историко-архитектурный и художественный музей-заповедник. Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Благодаря Сайдашу Казань лишилась талантливого инженера, но приобрела выдающегося татарского певца Азата Аббасова (рус.). Миллиард.Татар (24 гыйнвар 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2026.
  4. ↑ 1 2 Аббасов Азат Зиннатович (рус.). Татарская онлайн-энциклопедия Tatarica. Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2026.
  5. ↑ В Казани появятся улицы Удивительная и Подснежник (рус.). Enter (24 ноябрь 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2026.
  6. ↑ «Не могла оторвать глаз»: 100 лет татарскому оперному певцу – народному артисту СССР (рус.). Бизнес Online (19 гыйнвар 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2026.

Әдәбият

  • Аббасов Азат Зиннәт улы // Халык артистлары / төз. Ф. Бикчурина. — Казан: Татарстан китап нәшрияты, 1980. — С. 381—387.
  • СССРның халык артисты Азат Аббасов: «Гармония эзлим...» // Советская Татария / әңгәмәне Э. Кудрецкая алып барды. — 1985.
  • Сәнгатьтә ярты гасыр // Казанские ведомости / әңгәмәне А. Малахальцев алып барды. — 1990.
  • Т. Валентинова. Халык артисты // Известия Татарстана. — 1995.

Сылтамалар

Төркемнәр