Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Байназар Әлминов

Байназар Мостафа улы Әлминов (рус. Байназар Мустафьевич Альменов; 14 август 1909, Оренбург өлкәсе — 31 октябрь 1976, Казан) – татар совет рәссамы, график, китап бизәүче. ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1957)[1].

Тормыш юлы

1909 елның 14 августында Самара губернасы Бозаулык өязе (хәзерге Оренбург өлкәсе, Тоцк районы) Кызыл Мәчет авылында зәркәнче гаиләсендә туа.

1930 елда Самарадагы татар-башкорт техникумын, 1934 елда Пенза сәнгать-педагогия техникумын тәмамлый[2].

1934–1935 елларда Куйбышев шәһәрендә «Кызылармияче» гәзитендә рәссам булып эшли.

1935 елдан гомеренең ахырына кадәр Татарстан китап нәшрияты белән бәйле: башта бизәлеш мөхәррире, ә 1947 елдан алып сәнгать мөхәрририяте мөдире вазифасын башкара[1].

1939 елдан СССР Рәссамнар берлеге әгъзасы.

1976 елның 31 октябрендә Казанда вафат була.

Иҗат юлы

Бөек Ватан сугышы елларында

Сугыш башлангач, Байназар Әлминов агитацион графика жанрында актив эшли башлый. Аның «Калдырма!» (1940), «Фашизмның канлы сатраплары» (1941), «Икмәк — фронтка» (1943) плакатлары басыла[3]. 1943 елда аның «Сугыш эпизодлары» график сериясе почта открыткалары итеп чыгарыла. Шул ук вакытта ул сугыш вакыты почта конвертлары өчен мактаулы татарларның портретларын булдыра[2].

1943 елның декабрендә Татарстан Рәссамнар берлеге аны Беренче Балтыйк буе фронтында татар телендә нәшер ителүче «Алга, дошман өстенә!» гәзите редакциясенә ярдәм итү өчен җибәрә.

Китап графикасы

Байназар Әлминов татар китап сәнгатенең иң күренекле вәкилләренең берсе булып санала. Аның иҗатында әдәби әсәрнең үзенчәлекләренә нык һәм җентекле иңкешеү хас. Рәссам 300-дән артык китапны бизәгән, алар арасында татар фольклоры («Идегәй» дастаны) һәм классик әдәбият әсәрләре, шулай ук дәреслекләр (берничә басма «Әлифба») бар[1].

Аның иҗатында Габдулла Тукай әсәрләренә иллюстрацияләр аерым урын алып тора: «Шигырьләр» (1936), «Шигырьләр. Әкиятләр» (1941), «Шүрәле» (1937, 1969). Шулай ук ул Шәриф Камалның («Акчарлаклар», «Таң атканда» романнары), Фатих Әмирхан, Нури Арсланов һ.б. язучылар әсәрләренә рәсемнәр ясый[4].

Станклы нәкыш һәм портретлар

undefined

Гуашь һәм акварель белән эшләгән пейзажлары белән беррәттән, рәссам татар мәдәнияте эшлеклеләре портретларының киң галереясын булдырган. Аның модельләре арасында Шәриф Камал, Җәүдәт Фәйзи, Салих Сәйдәшев, Нәби Дәүли, Сибгат Хәким, Рөстәм Кутуй, Каюм Насыйри һ.б. булган.

Күргәзмәләр

  • Бөтенсоюз күргәзмәсе: «РСФСР өлкәләре, автономияле республикалары һәм союздаш республикалар рәссамнары әсәрләре» (Мәскәү, 1944).
  • Төбәкара күргәзмәләр: «Идел буе рәссамнары әсәрләре» (Идел буе шәһәрләре, 1943-1958).
  • Шәхси күргәзмәләр: Казан, 1944-1945, 1955.
  • Истәлек күргәзмәләре: «7 рәссам истәлегенә» (Казан, 1980);
  • 100 яшенә багышланган «Заман белән йөрәктә» күргәзмәсе (Казан, «Хәзинә» галереясы, 2009)[2][5].

Мирас һәм хәтер

Әлминовның әсәрләре ТР дәүләт сынлы сәнгать музеенда, ТР милли музеенда, Яңа Кырлай авылындагы Габдулла Тукай музей-комплексында, Алабугадагы И. И. Шишкин музей-йортында, шулай ук рәссамның кызы Инга Әлминова гаиләсендә саклана.

Рәссамның сеңлесе — Рушан Әлминова-Якупова — шулай ук рәссам була, аның ире — рәссам Харис Якупов, уллары — Фәрит Якупов — заманча татар рәссамы[2].

Мактаулы исемнәре

  • ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1957).

Әдәбият

  • Персональная выставка работ Б. Альменова: Каталог. — Казань, 1945.
  • Персональная выставка работ Б. Альменова: Каталог. — Казань, 1955.
  • Черкасова Н. В. Изобразительное искусство Советского Татарстана. — М., 1957.
  • Якупов Х. А. Памяти Байназара Альменова // Здравствуй, книга!. — Казань, 1989.
  • Татар энциклопедиясе: 6 томда. — Казан, 2008. — 4 том, 476-477 б.
  • О. В. Улемнова. Байназар Альменов. — 238 с. — ISBN 978-5-298-04887-0.

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 М. Е. Ильина. Альменов Байназар Мустафьевич (рус.). tatarica.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 4 февраль 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 Байназар Альменов. «С временем в сердце» (рус.). art16.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 1 февраль 2026.
  3. ↑ Фронттагы татар рәссамы. Мәдәни җомга. Мөрәҗәгать итү датасы: 1 февраль 2026. Архивировано 5 март 2016 года.
  4. ↑ Ш.Камал музее. Татар китабы. Мөрәҗәгать итү датасы: 1 февраль 2026. Архивировано 15 ноябрь 2011 года.
  5. ↑ В «Хазинэ» откроется большая выставка к 100-летию со дня рождения Байназара Альменова (рус.). Министерство культуры Республики Татарстан (23 ноябрь 2009). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 февраль 2026.

Сылтамалар

Төркемнәр