Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Иван Матвеев

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Матвеев фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Иван Степанович Матвеев (19 сентябрь 1907, Егорьево, Державин волосте, Лаеш өязе, Казан губернасы, Россия империясе — 22 июнь 1968, Харьков, Харьков өлкәсе, Украина Совет Социалистик Республикасы, СССР) — совет хәрби башлыгы, Совет Армиясе полковнигы, Бөек Ватан сугышында катнашучы, Советлар Союзы Герое (1945)[1]. Сугыш барышында — I Белоруссия фронтының 33 нче армиясе 323 нче укчы дивизиясенең 1086 нчы Кызыл Байраклы укчы полкы командиры[2]. 1945 елның гыйнварында Висла-Одер стратегик операциясе барышында Висла елгасындагы Пулавы плацдармында дошманның озак вакытка исәпләнгән саклану сызыгын өзгәндә аеруча батырлык күрсәтә[3].

Тәрҗемәи хәле

1907 елның 19 сентябрендә Казан губернасының Лаеш өязе Егорьево авылында (хәзерге Татарстанның Лаеш районы) крестьян гаиләсендә туган[1].

Авыл мәктәбенең сигез сыйныфын һәм совет-партия мәктәбен тәмамлый[1]. 1920 елларда туган авылында комсомол һәм совет хәрәкәтен оештыруда актив катнаша: Егорьево авыл советын җитәкли, аннары Карл Маркс исемендәге авыл хуҗалыгы коммунасы белән җитәкчелек итә[4].

1929 елда Лаеш район хәрби комиссариаты тарафыннан Эшче-крестьян Кызыл Армиясе сафларына алына[1]. Сәяси җитәкчеләр мәктәбен тәмамлый, Хәрби-сәяси академиядә белем ала, соңрак взвод командирыннан алып укчы полк командирына кадәр юл үтеп, сафтагы командалык эшенә күчә[3][2].

Бөек Ватан сугышында катнашуы

1941 елның июненнән Бөек Ватан сугышы фронтларында[1]. Көнбатыш, I, II һәм III Белоруссия фронтлары берләшмәләре составында Мәскәү өчен сугышта саклану һәм һөҗүм бәрелешләрендә (1941—1942), Смоленск һөҗүм операциясендә (1943) һәм «Багратион» стратегик операциясендә (1944) катнаша[3].

Бүлекчәләр белән оста җитәкчелек иткәне һәм күрсәткән батырлыгы өчен 1943 елның 3 октябрендә майор Матвеев Александр Невский ордены белән бүләкләнә, ә 1944 елның 29 декабрендә II дәрәҗә Ватан сугышы орденына лаек була[2].

Пулавы плацдармындагы батырлыгы

1945 елның гыйнварына подполковник И. С. Матвеев I Белоруссия фронтының 33 нче армиясе 323 нче укчылар дивизиясенең 1086 нчы Кызыл Байраклы укчылар полкына командалык итә[2]. Польшаның Зволень шәһәреннән 15 чакрым көньяк-көнчыгыштарак Гнездкув һәм Немиричув авыллары тирәсендә, Висла елгасының көнбатыш ярындагы Пулавы плацдармында башланган Варшава-Познань һөҗүм операциясе вакытында дошманның озак вакытлы ныгытылган саклану сызыгын өзгәндә аның полкы аеруча зур батырлык күрсәтә[3].

1945 елның 14 гыйнварында полк командиры подполковник Матвеев җәелдерелгән хәрби полк байрагы астында һәм полкның тынлы оркестры маршы белән батальоннарны шәхсән үзе дошманның ныгытылган сызыгын штурмларга алып бара[2]. Бер сәгать ярым дәвам иткән кызу сугыш нәтиҗәсендә полк сугышчылары дошман траншеяларының дүрт линиясен яулап ала һәм дошманның өч эшелонлаштырылган саклану сызыгын өзә[2]. Алга таба һөҗүм барышында полк ярымчолганышта кала, әмма бер тәүлек буена дошман танкаларының һәм мотопехотасының контрһөҗүмнәрен кыю кире кайтара, тактик чикне саклап кала һәм 33 нче армиянең хәрәкәтчән танк берләшмәләрен өзлеккә кертүне тәэмин итә[2][3].

СССР Югары Советы Президиумының 1945 елның 27 февралендәге Указы белән «полк белән оста җитәкчелек иткән, Висла-Одер операциясендә батырлык һәм каһарманлык күрсәткән өчен» подполковник Матвеев Иван Степановичка Ленин ордены (№ 34581) һәм «Алтын Йолдыз» медале (№ 5589) тапшырылып, Советлар Союзы Герое исеме бирелә[2].

Сугышның йомгаклау этабында Матвеев полкы Берлин һөҗүм операциясе барышында дошманның Франкфурт-Губен төркемен тар-мар итүдә катнаша[3].

Сугыштан соңгы еллары

Җиңүдән соң хәрби хезмәтен дәвам итә. 1946 елда «Выстрел» офицерлар составының квалификациясен күтәрү курсларын, ә 1952 елда М. В. Фрунзе исемендәге Хәрби академиянең төп командалык факультетын тәмамлый[1].

1955 елда полковник дәрәҗәсендә запаска чыгара[2]. Харьков шәһәрендә яши, анда Харьков автоматика буенча тәҗрибә-конструкторлык бюросында эшли[1].

1968 елның 22 июнендә вафат була, Харьков шәһәренең 10 нчы шәһәр зиратында җирләнә[2].

Бүләкләре

Истәлеге

  • Лаеш шәһәрендә Каһарманнар аллеясында И. С. Матвеевның скульптур бюсты куелган;
  • Лаеш районының Каеп авылында урта гомуми белем бирү мәктәбе бинасы янында Геройның бюсты урнаштырылган;
  • Хәрби башлык исеме белән Лаеш шәһәрендә һәм Каеп авылында урамнар аталган;
  • Полковник Матвеевның сугышчан юлы турында материаллар Каеп авылы мәктәп туган якны өйрәнү музеенда һәм Лаеш районының район туган якны өйрәнү музеенда тәкъдим ителгән[1][3].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Хабибуллин М. З., Айнутдинова Л. М., Галимуллина Г. Х. Матвеев Иван Степанович (рус.). Институт Татарской энциклопедии и регионоведения Академии наук Республики Татарстан (1 гыйнвар 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 октябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Матвеев Иван Степанович (рус.). Патриотический интернет-проект «Герои страны» (1 гыйнвар 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 октябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Ветераны ВОВ Лаишевского района: Матвеев Иван Степанович (рус.). Образовательный портал Республики Татарстан (МБОУ Каипская ООШ) (9 май 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 октябрь 2026.
  4. ↑ Иван Степанович Матвеев (рус.). Государственная информационная система «Слава — Дан» Республики Татарстан (9 май 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 октябрь 2026.
  5. ↑ Матвеев Иван Степанович [неопр.]. Память народа. Мөрәҗәгать итү датасы: 1 октябрь 2026.

Әдәбият

  • Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
  • Воробьёв В. П., Ефимов Н. В. Герои Советского Союза. Справочник — СПб., 2010.

Сылтамалар

Төркемнәр