Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Илдус Фәиз

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Фәизов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Илдус Әхмәт улы Фәиз (рус. Ильдус Ахметович Файзов; 29 гыйнвар 1963, Тәтеш районы, Татарстан АССР) — Россия мөселман дин эшлеклесе, имам, мөфти, 2011—2013 елларда Татарстан Республикасы мөселманнарының диния нәзарәте рәисе[1][2].

Тормыш юлы

Илдус Фәиз 1963 елның 29 гыйнварында Татарстан АССРның Тәтеш районы Олы Тархан авылында туган. 1982—1984 елларда Совет армиясендә хезмәт итә. Хезмәттән соң Казан театр училищесына укырга керә, аны 1989 елда «драматик актёр» белгечлеге буенча тәмамлый. Училищены тәмамлаганнан соң К. Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театрында актёр булып эшли[1][3].

1998—2001 елларда Ислам кабул итүнең 1000 еллыгы исемендәге Казан мәдрәсәсендә укый. 2001 елда Үрдүннең Әз-Зәрка шәһәре университетында гарәп теле курсларын, 2002 елда Доһада (Катар) хәдисләр өйрәнү курсларын уза. 1999 елдан Татарстан мөселманнары Диния нәзарәтендә эшли, дәгъвәт һәм пропаганда бүлеген җитәкли, ә 2002 елдан Казанның «Болгар» мәчетенең имам-хатыйбы була[1][2].

2010 елда Фәиз ТР МДН рәисенең беренче урынбасары итеп билгеләнә. Госман Исхакыйның отставкасыннан соң, 2011 елның гыйнварында, ул Татарстан мөфтие вазифаларын башкаручы була[1][3].

2011 елның 13 апрелендә Татарстан мөселманнарының V чираттан тыш корылтаенда Фәиз Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәте рәисе, Татарстан мөфтие итеп сайлана. «Интерфакс-Религия» мәгълүматлары буенча, аның өчен 504 делегат тавыш бирә, 25 кеше каршы чыга, дүрт кеше тыелып кала[1]. Мөфти вазифасында ул Татарстан Республикасы буенча ЭЭМ каршындагы Җәмәгатьчелек шурасы составына керә[3].

2013 елның 6 мартында Фәиз сәламәтлек торышы буенча отставкага китә. Мөфти вазифаларын башкаручы итеп Камил Сәмигуллин билгеләнә[4]. 2013 елның 17 апрелендә Татарстан мөселманнарының VI чираттан тыш корылтаенда ТР МДН яңа рәисе итеп Камил Сәмигуллин сайлана[5].

Мөфти вазифасындагы эшчәнлеге

Мөфти итеп сайлангач, Фәизнең ачык чыгышлары һәм ТР МДН карарлары массакүләм мәгълүмат чараларында татар дини мохите өчен традицион булган хәнәфи исламын яклау һәм радикаль агымнарга каршы тору курсы белән бәйләнә. Ул идарә иткән чорда мәчет имамнарын мәҗбүри аттестацияләү кертелә, шуннан соң радикаль карашлар таратуда шикләнелгән имамнарның бер өлеше вазифаларыннан мәхрүм ителә[3]. «Коммерсантъ» басмасы бу чорны төбәкне «деваһһабизацияләү» һәм мөселман белемен традицион исламга ярашлы итеп реформалаштыру сәясәте буларак сыйфатлый[6].

2012 елда Фәиз вакытында ТР МДН квоталарны яңадан бүлүдә һәм Татарстаннан хаҗны оештыруда катнаша. Моңа бәйле рәвештә хаҗиларның бер өлеше мөфтине хаҗга бәйле үз бизнесын төзүдә гаепли һәм квоталарны элеккеге «Идел Хаҗ» операторына кайтаруны таләп итә. Фәиз бу гаепләүләрне кире кага һәм монда сүз ТР МДН операторын сайлау һәм дини һәм коммерция мәнфәгатьләрен чикләү турында бара, дип белдерә[7].

Һөҗүм

2012 елның 19 июлендә иртәнге 10 сәгатьләр тирәсендә Казанда Татарстан мөфтие урынбасары Вәлиулла Якупов атып үтерелә. Һөҗүм Якуповның йорты янында була, алган яраларыннан ул шунда ук вафат була[8].

Шул ук көнне иртән Казанның Мусин һәм Четаев урамнары чатында Фәиз идарә иткән автомобиль шартлатыла. Россия Тикшерү комитетының Татарстан Республикасы буенча Тикшерү идарәсенә сылтама белән РИА Новости мәгълүматларына караганда, шартлаткыч җайланма автомобиль төбенә алгы пассажир утыргычы тирәсендә куелган була. Шартлау дулкыны белән Фәизне автомобильдән ыргыта; аның уң аягының тубыгы сына һәм балтыры җәрәхәтләнә[9].

Хастаханәгә салынганнан соң Фәизгә операция ясала. 2012 елның 24 июлендә ТР МДН мөфтинең Республика клиник хастаханәсеннән чыгарылуы турында хәбәр итә, табиблар аның хәлен тотрыклы дип бәялиләр[10].

19 июль вакыйгалары факты буенча үтерү һәм үтерергә омтылумаддәләре буенча җинаять эшләре кузгатыла, соңрак мөфтине үтерергә омтылу эше өстәмә рәвештә теракт буларак квалификацияләнә. РФ Тикшерү комитетының рәсми вәкиле Владимир Маркин җинаятьләрнең төп мотивы буларак зыян күрүчеләрнең һөнәри эшчәнлеген һәм оппонентлары белән идеологик каршылыкларын атый[9].

2016 елда ТАСС хокук саклау органнары материалларына сылтама белән «Чистай җәмәгате» оешмасының 2012—2013 елларда Татарстанда берничә теракт, шул исәптән Фәизгә һөҗүм, Якуповны үтерү һәм кулдан ясалган ракеталар белән «Түбәнкаманефтехим»ына атуны оештыруы турында хәбәр итә. Татарстан Югары суды әлеге оешма әгъзасы Илдар Вафинны 16 елга ирегеннән мәхрүм итте. Ул гаебен танымады[11].

Отставкадан соң эшчәнлеге

Татарстан Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәте рәисе вазифасыннан киткәннән соң Фәиз Казанда дини эшчәнлеген дәвам итә. Ул ТР МДНнең «Болгар» мәчете мәхәлләсе — җирле мөселман дини оешмасы җитәкчесе булып тора, имам-хатыйб вазифасында. Моннан тыш, Фәиз мөфти вазифасында «„Казан Мөфтияте“ мөселманнарының Диния нәзарәте» үзәкләштерелгән дини оешмасы җитәкчесе дә[12].

Бәяләмәләр һәм тәнкыйть

Фәизнең мөфти вазифасындагы эшчәнлеге хуплау да, тәнкыйть тә тудыра. Массакүләм мәгълүмат чаралары басмаларында аның курсының радикаль агымнарга каршы тору һәм мөселман белемен реформалаштыру белән бәйле булуы билгеләп үтелә; шул ук вакытта мөселман руханиларының аерым вәкилләре һәм экспертлар Фәиз Татарстан мөселман җәмгыятен берләштерә алмады дип саныйлар[6].

2012 елның июлендә Татарстаннан хаҗиларның бер өлеше ачык хат белән чыга, анда алар ТР МДНнең хаҗны оештырудагы гамәлләрен тәнкыйтьли һәм Фәизне квоталарны монополияләүдә гаепли. Фәиз гаепләүләрне ачыктан-ачык кире кага, аларны яла ягу һәм гайбәт дип атый, ә конфликтны ТР МДНнең дини мәнфәгатьләре һәм шәхси операторның коммерция мәнфәгатьләре бәрелеше белән аңлата[7].

Бүләкләре

  • Дуслык ордены — Россия Президенты Владимир Путин тарафыннан 2012 елның 28 августында Болгар шәһәрендә тапшырыла[13].

Шәхси тормышы

Фәиз өйләнгән, өч баласы бар[1]. Татар, рус, гарәп һәм төрек телләрен белә[3].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 Новым муфтием Татарстана стал Ильдус Файзов (рус.). Интерфакс-Религия (13 апрель 2011). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2026.
  2. ↑ 1 2 Ильдус хазрат Фаизов (рус.). Духовное управление мусульман Республики Татарстан (без даты). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Файзов, Ильдус (рус.). Lenta.ru (25 октябрь 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2026.
  4. ↑ Ильдус Файзов официально объявил об уходе с поста муфтия Татарстана по состоянию здоровья (рус.). Комсомольская правда — Казань (6 март 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2026.
  5. ↑ Избран муфтий Татарстана (рус.). Духовное управление мусульман Российской Федерации (18 апрель 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2026.
  6. ↑ 1 2 Муфтию прописали уход (рус.). Коммерсантъ (6 март 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2026.
  7. ↑ 1 2 Мусульмане ищут дорогу в хадж (рус.). Коммерсантъ (18 июль 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2026.
  8. ↑ Заммуфтия Татарстана застрелен в Казани (рус.). Интерфакс (19 июль 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2026.
  9. ↑ 1 2 Муфтий, на которого совершили покушение, вскоре выпишется из больницы (рус.). РИА Новости (24 июль 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2026.
  10. ↑ Илдус хазрат Фаиз выписан из больницы (рус.). Духовное управление мусульман Республики Татарстан (24 июль 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2026.
  11. ↑ ВС Татарстана приговорил к 16 годам заключения члена «Чистопольского джамаата» (рус.). ТАСС (12 май 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2026.
  12. ↑ Централизованная религиозная организация — Духовное управление мусульман «Казанский муфтият» (рус.). РБК Компании (без даты). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2026.
  13. ↑ Путин вручил ордена муфтию и вдове духовного лидера Татарстана (рус.). РИА Новости (28 август 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2026.

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр