Үрдүн

РУВИКИ — интернет-энциклопедия мәгълүматы
Үрдүн
Flag of Jordan.svg
Байрак
Coat of arms of Jordan.svg
Илтамга
Шигарь الله، الوطن، الملك Edit this on Wikidata
Башкала Амман
Халык саны 10 428 241 (19 июнь 2019) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 1946 Edit this on Wikidata
Сәгать кушагы UTC+02:00, UTC+03:00
Рәсми тел гарәп теле
География
Мәйдан 89,341 км²
Координатлар 31.2°N 36.5°E Edit this on Wikidata
Сәясәт
Дәүләт башлыгы Габдулла II
Хөкүмәт башлыгы Аль-Хасауна, Бишер
Икътисад
Акча берәмлеге Үрдүн динары
Эшсезлек дәрәҗәсе 11% (2014)[1]
Туу күрсәткече 3.422 (2014)[2]
КПҮИ 0.720 (2021)[3]
Яшәү озынлыгы 74.329 ел (2016)[4]
Джини коэффициенты 33.7 (2010)[5]
Башка мәгълүмат
Ярдәм телефоннары
  • 9-1-1
  • Электр аергычы төре NEMA 5-15,[6] Europlug,[6] тип D,[6] Schuko,[6] BS 1363,[6] SN 441011[6]
    Автомобил хәрәкәте ягы уң[7]
    Челтәр көчәнеше 230 вольт[6]
    Телефон коды +962
    ISO 3166-1 коды JO
    ХОК коды JOR
    Интернет домены .jo, .الاردن

    Үрдүн Һәшими Мәмләкәте (Фәләстин милли идарәсе белән чиктәш. Үрдүн Фәләстин милли идарәсе белән Гәкабә култыгы яр сызыкларын бүлешә.

    Биләмәләрнең 90 % тирәсен чүл һәм ярым чүл алып торалар.

    Үрдүнгә туристлар Гакәбә култыгының рифларын һәм комлыкларын, Үле диңгезне һәм дөньяның яңа җиде могҗизасының берсе – Петраны күрер өчен киләләр.

    Тарих

    • 7 гасырдан Гарәп хәлифәлеге составында.
    • 16 гасыр-1918 Госманлы империясе составында
    • Беренче бөтендөнья сугышыннан соң Фалыйстыйн Бөекбритания мандат территориясе дип атала.
    • 1921 елда Трансиордания әмирлеге буларак Бөекбританиягә буйсына.
    • 1946 елдан бәйсез дәүләт итеп игълан ителә
    • Беренче гарәп-исраил сугышы вакытында элегрәк Исраил яулап алган җирләре кире кайтарыла.
    • Озак вакытлар Исраил белән дошманлашып тора. Еш кына конфликтлар була.
    • 1994 елда Исраил белән тынычлык килешүе төзи.

    Дәүләт төзелеше

    Ил белән король җитәкчелек итә.Закон чыгару органы - Ике палаталы парламент: Сенат - аны король билгели, һәм Депутатлар палатасы.

    Административ бүленеш

    Ил 10 мөхәфәзәгә бүленгән.

    Табигать

    Илнен зур өлеше-тигезлекләр.Климат коры, субтропик. Уртача температура-гыйнварда-+8-14 градус,июльдә 24-30 градус. Явым-төшем уртача. Иң зур елга-Иордан елгасы, күл - Үле диңгез.

    Халкы

    Төп халкы - иордан гарәпләре. Бүгенге көндә Иордания халкының 95-97 % ы — друз яши. Ассирия христианнары халыкның 0,8 % ын тәшкил итә, аларның күбесе качаклар. Биредә шулай ук 30 мең көрд бар, аларның күбесе Төркиядән, Иран һәм Гыйрактан качкан качаклар. Иорданиядә 5 мең әрмән яши. Илдә кайчандыр күпләп яшәгән яһүдләрнең саны нибары 300 кеше тәшкил итә[8].

    Дин

    Мөселманнар ил халкының 94-97 % ын тәшкил итә. Аларның 93 % ы сөнниләр — дөньяда сөнниләрнең иң югары проценты. Христиан азчылыгы 4 %.

    Искәрмәләр

    1. http://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS.
    2. http://data.uis.unesco.org/index.aspx?queryid=239; ЮНЕСКО-ның статистика институты.
    3. https://hdr.undp.org/data-center/human-development-index#/indicies/HDI; Отчёт о развитии человечества; чыгару датасы: 2022.
    4. http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=DEMO_DS; ЮНЕСКО-ның статистика институты.
    5. https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI.
    6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 "World Plugs"; тикшерү датасы: 10 июнь 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер тихникасы кәмисиясе.
    7. http://chartsbin.com/view/edr.
    8. Jordan Population Growth(ингл.)