Босния һәм Герцеговина

РУВИКИ — интернет-энциклопедия мәгълүматы
Босния һәм Герцеговина
Flag of Bosnia and Herzegovina.svg
Байрак
Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg
Илтамга
Шигарь The heart shaped land Edit this on Wikidata
Башкала Сараево
Халык саны 3 816 459 (2022) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 1 март 1992 Edit this on Wikidata
Сәгать кушагы Үзәк Аурупа вакыты, UTC+01:00, UTC+02:00
Рәсми тел бошнак теле, харват теле, серб теле
География
Мәйдан 51,197 км²
Координатлар 44°N 18°E Edit this on Wikidata
Сәясәт
Канун чыгару органы Босния һәм Герцеговина. Парламент ассамблеясы
Дәүләт башлыгы исеме Бүснә-Һәрсәк Президиумы
Дәүләт башлыгы Милорад Додик, Желько Комшич, Шефик Джаферович
Хөкүмәт башлыгы Денис Звиздич
Икътисад
Акча берәмлеге конвертламалы марка
Эшсезлек дәрәҗәсе 28% (2014)[1]
Туу күрсәткече 1.263 (2014)[2]
КПҮИ 0.780 (2021)[3]
Яшәү озынлыгы 76.911 ел (2016)[4]
Пинсә яше 65 яшь
Джини коэффициенты 33.0 (2011)[5]
Башка мәгълүмат
Ярдәм телефоннары
  • 112
  • 122 (пүлисә)[6]
  • Электр аергычы төре Europlug,[7] Schuko[7]
    Автомобил хәрәкәте ягы уң[8]
    Челтәр көчәнеше 230 вольт[7]
    Телефон коды +387
    ISO 3166-1 коды BA
    ХОК коды BIH
    Интернет домены .ba

    Бо́сния һәм Герцегови́на (Босна һәм Һерцеговина, Бүснә-Һәрсәк,серб. Босна и Херцеговина, БиХ) – Балкан ярымутравының үзәгендә урнашкан дәүләт.

    Тарих

    Халык саны — 3,53 млн кеше (2013). Территориясе: 51 200 км². Төньяктан, көнбатыштан һәм көньяктан босна теле, серб теле. Башкаласы — Сараево.

    Идарә итү формасы — парламент җөмһүрияте. 1992 елдан БМО әгъзасы. 2016 елның февраль аенда Европа берлегенә керү гаризасын җибәрә.

    Төп тышкы икътисади хезмәттәшләр - Европа берлеге дәүләтләре. Акча берәмлеге — алмаштырыла торган (конвертацияләнә торган) марка.

    Босний дәүләте X—XI гасырларда барлыкка килә. Беренче патшалар католиклар булганнар. 1463 елда Госман дәүләте Боснияне яулап ала. Халыкның шактый зур өлеше Исламны кабул итә.

    Дин

    2013 елда мөселманнар ил халкының 50.7 % ын, православныйлар 30.75 % ын, католиклар 15.19 % ын, башка диннәр тарафдарлары 1.15 % ын, атеистлар 0.79 % ын тәшкил иткән[10].

    Исемнең этимологиясе

    Босна елгасы

    Босния хакында беренче яхшы сакланган искәртмә «Империя белән идарә итү» исемле хезмәттә ясалганКонстантин VII тарафыннан язылган сәяси-географик белешмәлек). Анда «кечкенә җир» (Антон Майер фикеренчә, Босна исеме юнан телендәге «Bass-an-as» тамырыннан килә ала, мәгънәсе «агым су» дигәнне аңлата («bos» яки «bogh»).

    Һерцеговина исеме (Степан Вукчич дигән босния магнатының исеменнән алынган топонимГосман империясе бу җирдә идарә иткән вакытта аны баштан «Һерцоговина сәнҗагы» (төр. Hersek Sancağı) дип атыйлар, соңрак «Һерцоговина әйәләте» дип әйтелә. Һәм инде 1850-елларда аны «Босна һәм Һерцеговина» исеме белән таный башлыйлар.

    Дайтон килешүе һәм аның белән бергә кабл ителгән яңа конституциясе нигезендә исеме рәсми рәвештә «Босния һәм Һерцеговина»га үзгәртелә. 

    География

    осна көнбатыш Неум шәһәрен чолгап ала.[13]

    Неум шәһәреннән Әдрән диңгезенә күренеш, жәй 2010

    Илнең исеме ике төбәктән нигез ала - Босна һәм Һерцоговина. Алар арасындагы чик бик төгәл түгел. Территориянең биштән дүртен төньяктагы Босна төбәге алып тора. Калган көньяк җирләрдә Һерцеговина урнашкан.

    Шулай ук карагыз

    Искәрмәләр

    1. http://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS.
    2. http://data.uis.unesco.org/index.aspx?queryid=239; ЮНЕСКО-ның статистика институты.
    3. https://hdr.undp.org/data-center/human-development-index#/indicies/HDI; Отчёт о развитии человечества; чыгару датасы: 2022.
    4. http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=DEMO_DS; ЮНЕСКО-ның статистика институты.
    5. https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI.
    6. "International Numbering Resources Database"; подзаголовок: ITU-T E.129 National-only numbers linked with emergency services and other services of social value; тикшерү датасы: 8 июль 2016; мөхәррир: Халыкара телекоммуникацияләр береге.
    7. 7,0 7,1 7,2 "World Plugs"; тикшерү датасы: 10 июнь 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер тихникасы кәмисиясе.
    8. http://chartsbin.com/view/edr.
    9. https://matbugat.ru/news/?id=9220
    10. Preliminarni rezultati popisa stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 (PDF), archived from the original (PDF) on 2018-11-23, retrieved 2020-02-29 
    11. Constantine VII Porphyrogenitus (1993). De Administrando Imperio (Moravcsik, Gyula ed.). Washington D.C.: Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies. pp. 153–155
    12. ISBN 978-0-330-41244-5
    13. The World Factbook, 22 August 2006