Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Котраг хан һәйкәле (Ширяево)

Котраг хан һәйкәле (болг. Паметник на кан Котраг, рус. Памятник хана Котрага) ― һәйкәл, 2023 елның 12 гыйнварында Россия Федерациясе Самара өлкәсенең Ширяево авылында Идел буе Болгарына нигез салучы Котраг хан хөрмәтенә куелган[1][2][3]. Проектны эшләү һәм аны Россиягә кайтару эше «Въздигане» (Возвышение, Болгария) фонды тарафыннан башкарыла. Скульптор ― Дишко Дишков.

Композиция

Һәйкәл ат өстендә утырган Котраг ханның бронза фигурасыннан гыйбарәт.

Авторы ― скульптор Дишко Дишков, ул шулай ук Котраг ханның бертуганнары Аспарух ханга (Варна, Болгария) һәм Алчек ханга (Челле-ди-Булгерия, Италия) куелган һәйкәлләр авторы.

Тарих

Алтарих

2018 елның августында Болгариянең Россия Федерациясендәге илчесе Бойко Коцев Казанга сәфәре вакытында Котраг ханга һәйкәл кую нияте турында игълан итә[4]. Һәйкәл проектын эшләү һәм аны Россиягә транспортлау «Въздигане» (Возвышение, Болгария) фонды тарафыннан башкарыла[5]. Челле-ди-Булгерияда (Италия) Алчек ханга һәйкәл куелуга 4 ел үткән була. Котраг ханга беренче һәйкәл 2022 елның 12 июнендә Россия Федерациясе Чуаш Республикасы район үзәге Шомырша авылында куела. Һәйкәлне академик Николай Кондрашкин (cv), рәссам, скульптор, язучы[6] ясый. Һәйкәлләр, тарихи үткән турында мәгълүматны тасвирлау объекты буларак, Бөек Болгарның Европа цивилизациясенә керткән өлешен тану булып тора.

Ат өстендә утырган фигурадан торган монументны Болгария меценаты Ивелин Михайлов[7] акчасына коеп ясаганнар. Аның ширкәте Европадагы иң зур 50 млн евролык тарихи парк төзи. Калган барлык эшләрне — ике метрлы постаментны китерү, урнаштыру, ясауны — болгарлар шулай ук үзләре финансларга планлаштырганнар[8].

Проектны тормышка ашыру

«Болгар мирасы» фонды рәисе Гомәр Батыршин һәйкәлне урнаштыру өчен берничә киртә булуын күрсәтә[9]. Һәйкәл ачылу берничә тапкыр кичектерелә, аны урнаштыру өчен башта Болгар, Тәтеш шәһәрләре сайлана. Тарихи объектны төзү өчен җир бүлеп бирү турында килешүне хуплау өчен 13 ел һәм һәйкәл ясау өчен 8 ай кирәк була. Һәйкәлне урнаштыру өчен Самара өлкәсе Ширяево авылының Поп тавында Идел елгасы ярын сайлаганнар. Һәйкәл авылның тарихи-музей комплексының бер өлеше булган махсус мәйданчыкта урнаштырылган. −28 °C түбән температура булуга карамастан, «Болгар мирасы» мәдәни-тарихи фонды тарафыннан һәйкәлне урнаштыру эшләре үткәрелгән. Рәсми ачылыш яз айларына планлаштырыла. «Болгар мирасы» фонды планында - һәйкәлнең гранит плитәсен урнаштыру, гомуми юлдан тарихи җирлеккә кадәр 250 м озынлыктагы тротуарларны төзекләндерү һәм аллеяны өстәмә яшелләндерү.

Милли үзбилгеләнү чыганагы буларак һәйкәл

«Въздигане» (Возвышение, Болгария) фонды фикеренчә, Татарстанда һәм Чуашстанда республикаларның исемен Идел буе Болгары итеп үзгәртергә тырышалар. Әлеге һәйкәл бу җирләрдә үз-үзләрен саклаган барлык болгарларга өмет һәм көч бирәчәк[10]. Чуаш милли активистлары тарихи һәйкәлләрне төзүне бөтен Чуашстан тарихы өчен мөһим вакыйга дип бәялиләр. «Котраг ― Идел буе Болгарына нигез салучы (VIII гасырның икенче яртысында нигезләнгән), аның ярдәмендә безнең ата-бабаларыбыз Идел буе җирләренә килгәннәр. Бу бөтен чуаш халкы өчен бик мөһим фигура. Шуңа күрә һәйкәл кую безнең өчен бик мөһим. Бу безнең ата-бабаларыбызга беренче шундый һәйкәл», ― дип исәпли чуаш милли активисты Галина-Айпике Григорьева[11].

Галерея

Дишко Дишков
Алчек ханга (Челле-ди-Булгерия, Италия) куелган һәйкәл  
Аспарух ханга (Варна, Болгария) куелган һәйкәл  

Искәрмәләр

  1. ↑ Обща информация
  2. ↑ В Татарстане установили памятник хану Контрагу – основателю Волжской Булгарии. bgnews.bulgar-rus.ru (17 гыйнвар 2023).
  3. ↑ История
  4. ↑ Идея за паметника
  5. ↑ Фондация «Въздигане»
  6. ↑ Деятели культуры и искусства : Художники и архитекторы : Кондрашкин Николай Григорьевич
  7. ↑ Ивелин Михайлов
  8. ↑ В Татарстане два года не могут установить статую хана Котрага. Реальное время, 16.03.2020 [рус.]
  9. ↑ Перипетии за издигане на паметника
  10. ↑ «Чувашия иска да стане пак Волжка България»
  11. ↑ Сегодня, 12 июня, в селе Шемурша (Чувашия, в 143 км от Чебоксар) установлен памятник основателю Волжской Булгарии. Idel.Реалии [рус.]

Сылтамалар

Төркемнәр