Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Николай Семёнов (1915)

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Семенов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Николай Иванович Семёнов (12 июль 1915, Чистай Выселкасы, Иске Иванай вулысы, Чистай өязе, Казан губернасы, Россия империясе — 1998, Чистай) — СССР хәрби хезмәткәре, Бөек Ватан сугышында катнашучы, 323 нче укчылар дивизиясенең 1086 нчы Кызыл Байраклы укчылар полкы укчылар ротасы взводы командиры ярдәмчесе, өлкән сержант, Дан орденының тулы кавалеры[1].

Тәрҗемәи хәле

Николай Семёнов 1915 елның 12 июлендә Казан губернасының Чистай өязе Чистай Выселкасы авылында (хәзерге Татарстан Республикасының Чистай районы Чистай Выселкасы авылы) рус крестьян гаиләсендә туа[2]. Авыл мәктәбендә 7 сыйныф тәмамлый[3].

Хәрби хезмәткә алынганчыга кадәр Чистай шәһәрендә яши, анда җирле суднолар ремонтлау заводында хәрбиләштерелгән сакта эшли[3].

Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре сафларына ике тапкыр алына: 1937—1939 елларда срочный хәрби хезмәт үтә, 1942 елда Татарстан АССРның Чистай район хәрби комиссариаты тарафыннан яңадан мобилизацияләнә[4].

Бөек Ватан сугышы фронтларында 1942 елның апреленнән була. Бөтен сугышчан юлын I Беларус фронтының 33 нче армиясе 323 нче укчылар дивизиясенең 1086 нчы Кызыл Байраклы укчылар полкы сафларында, танкка каршы мылтыклар ротасы бүлекчәсе командиры һәм укчылар взводы командиры ярдәмчесе вазифаларын эзлекле рәвештә башкара[3].

Сугыш һәм 1945 елның маендагы демобилизацияләнгәч, туган ягына кайта. Чистай Выселкасы авылында яши, соңрак Чистай шәһәренә күчеп килә, анда озак еллар Чистай трикотаж фабрикасында мастер ярдәмчесе булып эшли[2].

1998 елның 9 февралендә вафат була[2].

Сугышчан юлы

1942 елның апреленнән Николай Семёнов гамәлдәге армия составында Брянск, Үзәк һәм I Беларус фронтларында сугыша. «Кутузов» Орёл стратегик һөҗүм операциясендә (1943 елның июле — августы), Гомель-Речица һөҗүм операциясендә (1943 елның ноябре), 1944 елның җәендә «Багратион» Беларус стратегик һөҗүм операциясендә катнаша[3].

1945 елның гыйнварында Висла-Одер һөҗүм операциясе барышында Висла елгасы плацдармында немец гаскәрләренең тирән эшелонлы оборонасын өзүдә катнаша[5]. Сугышның соңгы этабында 1945 елның язында Берлин һөҗүм операциясендә, Фюрстенберг шәһәреннән төньяктарак Одер елгасын кичүдә һәм Бухгольц шәһәре районында дошман төркемен юк итү сугышларында катнаша[3].

Батырлыгы

Николай Семёнов дәүләт бүләкләренә тәкъдим ителгән сугышчан эпизодлар:

  • 1944 елның 24 июнендә Друть елгасы чигендә Озераны авылы янында (Рогачёв районы, Гомель өлкәсе, Беларус ССР) немец гаскәрләренең озак вакытлы оборонасын өзү барышында ПТР взводы бүлекчәсе командиры сержант Николай Семёнов штурм төркеме башында беренчеләрдән булып су киртәсен уза. Дошман траншеясына бәреп кереп, ул кул сугышында 2 гитлерчыны юк итә, 3 дошман солдатын әсирлеккә ала һәм батальонның команда пунктына китерә. Бу батырлыгы өчен 323 нче укчылар дивизиясе буенча 1944 елның 13 ноябрендәге приказ белән III дәрәҗә Дан ордены (№ 260846) белән бүләкләнә[6].
  • 1945 елның 14 гыйнварында Висла елгасы плацдармында Юзефув шәһәреннән 15 км төньяктарак немецларның озак вакытлы оборонасын өзгәндә, сержант Николай Семёнов, броня тишүчеләр бүлекчәсе башында эш итеп, дошманның терәк пункты флангына яшерен рәвештә чыга. Кинәт һөҗүм белән расчёт 3 пулемёт ноктасын юк итә һәм дошманның йөк автомашинасын бәреп төшерә, бу укчылар бүлекчәләренә ике дошман коралын басып алу өчен уңайлы шартлар тудыра. Бу сугыштагы батырлыгы өчен СССР Югары Советы Президиумының 1945 елның 21 февралендәге Указы белән I дәрәҗә Дан ордены (№ 24611) белән бүләкләнә[2].
  • 1945 елның 17 апрелендә Фюрстенберг шәһәреннән төньяктарак Одер елгасын кичкәндә, укчылар ротасы взводы командиры ярдәмчесе өлкән сержант Николай Семёнов беренчеләр рәтендә көнбатыш ярга җитә, беренче траншея линиясенә бәреп керә һәм пулемёт ноктасын бастыра. Оборона чикләре тирәнлегендә һөҗүмне дәвам итеп, шәхсән 10 нан артык дошман солдатын юк итә[2]. 1945 елның 30 апрелендә Бухгольц шәһәре янындагы сугышта сугышчылар белән бергә дошманның үзйөрешле коралын экипажы белән бергә гранаталар белән шартлата, командир һәлак булгач, взвод командованиесен үз өстенә ала һәм яуланган позицияләрне саклап кала[3]. 33 нче армия гаскәрләре буенча 1945 елның 31 маендагы приказ белән II дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә[2].

Фронт эш кәгазьләрен алып бару үзенчәлекләре аркасында, I дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләү II дәрәҗә Дан орденына караганда иртәрәк була, нәтиҗәдә, орденның барлык өч дәрәҗәсенең тулы комплекты 1945 елның май приказы чыккач, формалаша[2].

Бүләкләре, мактаулы исемнәре

  • I дәрәҗә Дан ордены (СССР Югары Советы Президиумының 1945 елның 21 февралендәге Указы, 24611 нче санлы билге);
  • II дәрәҗә Дан ордены (33 нче армия гаскәрләренең 1945 елның 31 маендагы приказы);
  • III дәрәҗә Дан ордены (323 нче укчылар дивизиясе командирының 1944 елның 13 ноябрендәге приказы, 260846 нчы санлы билге);
  • I дәрәҗә Ватан сугышы ордены (СССР Югары Советы Президиумының 1985 елның 11 мартындагы Указы)[7];
  • Кызыл Йолдыз ордены[3];
  • «1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Германияне җиңгән өчен» медале[2].

Исемен мәңгеләштерү

  • Дан орденының тулы кавалеры Николай Семёновның исеме Чистай шәһәрендәге (Татарстан Республикасы) Каһарманнар аллеясендә мәңгеләштерелгән (мемориаль комплекс Татарстан Республикасы, Чистай шәһәре, Карл Маркс һәм Бебель урамнары киселешендә урнашкан), анда аның барельефы белән истәлекле пилон куелган[8].
  • Фронтовик турындагы мәгълүматлар Татарстан Республикасы Чистай муниципаль районының «Җиңү солдатлары» хәтер китабына кертелгән[9].

Искәрмәләр

  1. ↑ Сергей Каргапольцев. Семёнов Николай Иванович (рус.). «Ил каһарманнары» патриотик интернет-проекты (15 март 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Сергей Каргапольцев. Семёнов Николай Иванович (рус.). «Ил каһарманнары» патриотик интернет-проекты (15 март 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 ТР ФА Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты. Семёнов Николай Иванович (рус.). «Tatarica» онлайн-энциклопедиясе (10 февраль 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  4. ↑ Россия Федерациясе Оборона министрлыгы. Семёнов Николай Иванович. Учётно-наградная карта (рус.). «Халык хәтере» порталы (9 май 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  5. ↑ 1086 нчы укчылар полкы командованиесе. Наградной лист на Семёнова Николая Ивановича (Орден Славы I степени) (рус.). Россия Федерациясе Оборона министрлыгының «Халык хәтере» порталы (20 гыйнвар 1945). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  6. ↑ 323 нче укчылар дивизиясе штабы. Приказ подразделения № 98/н от 13.11.1944 по 323-й стрелковой дивизии (рус.). Россия Федерациясе Оборона министрлыгының «Халык хәтере» порталы (13 ноябрь 1944). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  7. ↑ Россия Федерациясе Оборона министрлыгы. Семёнов Николай Иванович. Юбилейная картотека награждений (рус.). «Халык хәтере» порталы (6 апрель 1985). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  8. ↑ «Чистай хәбәрләре» газетасы редакциясе. Возложение венков и цветов к Вечному огню и на аллею Героев 9 мая (рус.). «Чистай хәбәрләре» газетасы (4 май 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  9. ↑ Чистай муниципаль районы Башкарма комитеты. Книга «Солдаты Победы» (рус.). Чистай муниципаль районының рәсми сайты (2 декабрь 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.

Әдәбият

  • Полные кавалеры ордена Славы: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии В. П. Горемыкин. — М.: Воениздат, 2010. — Т. 2. — 3000 экз.
  • Кавалеры ордена Славы трёх степеней: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии Д. С. Сухоруков. — М.: Воениздат, 2000. — 703 с. — ISBN 5-203-01883-9.
  • Книга «Солдаты Победы»: Чистопольский район Республики Татарстан. — Казан: Хәтер китабы, 2010. — Т. 1. — Б. 45.

Сылтамалар

Төркемнәр