Ситдыйк Айдаров
Ситдыйк Хәнәфи улы Айдаров (чын фамилиясе — Рәхмәтуллин; 25 декабрь 1895, Чыршы (Биектау районы), Биектау районы — 13 сентябрь 1938) — совет драма һәм опера актеры, җырчысы һәм режиссеры. Татар милли театрын оештыручыларның берсе. «Сәйяр» театр труппасында, татар фронт театр труппаларында, Татар академия театрында һәм Татар опера һәм балет театрында эшли[1].
Тормыш юлы
Ситдыйк Хәнәфи улы Айдаров 1895 елның 25 декабрендә (яңа стиль буенча 1896 елның 6 гыйнварында) Казанда вак сәүдәгәр-һөнәрче гаиләсендә туган[1].
1905–1910 елларда «Мәрҗания» мәдрәсәсендә укый[2]. Аннары рус-татар мәктәбендә белем ала һәм Казан җырчысы Фёдор Адамович Ошустовичтан җыр дәресләре ала[1].
1910–1912 елларда Шәрекъ клубы каршындагы татар кыллы оркестрында уйный. 1912 елда татарларның «Сәйяр» театр труппасына керә[1].
Ватандашлар сугышы елларында татар фронт театр труппаларының актеры һәм режиссеры булып эшли, концерт эшчәнлеге белән шөгыльләнә. 1921 елда Мәскәүдә Коммунистик интернационалның III конгрессында катнашучылар өчен этнографик концертлар оештырган өчен рәхмәт хаты ала[1].
1923 елда Петроградта Милли азчылыклар татар бүлеге каршындагы Беренче агитацион татар труппасы белән җитәкчелек итә[1].
1924–1933 елларда Татар академия театрында эшли. 1934–1938 елларда Мәскәүдә Татар опера студиясендә белем ала. 1937–1938 елларда Татар опера һәм балет театры солисты була[1].
1938 елда репрессияләнә һәм атып үтерелә, 1957 елда аклана[1].
Иҗаты
Сайланма рольләре
- Хәлил (М. Фәйзинең «Галиябану»ы);
- Батырҗан (Т. Гыйззәтнең «Ялчы»сы);
- Булат (К. Тинчуринның «Зәңгәр шәл»е);
- Бикбулат (К. Тинчуринның «Беренче чәчәкләр»е);
- Ильяс (К. Тинчуринның «Казан сөлгесе»);
- Исмәгыйль («Сүнгән йолдызлар»);
- Мәхмүт (Г. Камалның «Козгыннар оясында» («В вороньем гнезде»);
- Хлестаков (Н. Гогольнең «Ревизор»ы);
- Миловзоров (А. Островскийның «Гөнаһсыз гаеплеләр»е («Без вины виноватые»);
- Фердинанд (Фридрих Шиллерның «Мәкер һәм мәхәббәт»е («Коварство и любовь»).
Айдаров лирик баритон тавышына ия була. Татар опера һәм балет театрында «Сания» операсында Зыя партиясен башкара[1].
Кәрим Тинчуринның «Сүнгән йолдызлар», Мирхәйдәр Фәйзинең «Галиябану» һәм Таҗи Гыйззәтнең «Ялчы» спектакльләрен сәхнәләштерә[1].
Гаиләсе
Хатыны — Галия Мотыйгулла кызы Кайбицкая, актриса һәм опера җырчысы[3].
Улы — Сәйяр Ситдыйк улы Айдаров, архитектор-реставратор, архитектура докторы, профессор[3].
Кызы — Нәфисә Ситдыйк кызы Айдарова, Татар академия театры актрисасы[1].
Хәтер
- Ситдыйк Айдаров хөрмәтенә Казанның Авиатөзелеш районындагы урам аталган[3].
Искәрмәләр
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Айдаров Ситдик Ханафиевич (рус.). Татарская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
- ↑ Здание медресе «Марджания», где учился артист Айдаров Ситдик Ханафиевич (рус.). Комитет Республики Татарстан по охране объектов культурного наследия (22 ноябрь 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
- ↑ 1 2 3 95 лет Айдарову Сайяру Ситдиковичу — Заслуженному архитектору РСФСР, Заслуженному профессору КГАСУ, доктору архитектуры (рус.). Казанский государственный архитектурно-строительный университет (25 июнь 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
Әдәбият
- Театр энциклопедиясе. 1 нче том / Баш мөхәррир С. С. Мокульский — М.: Советская энциклопедия, 1961
Сылтамалар
- Ситдыйк Хәнәфи улы Айдаров // Татарика
- Ситдыйк Хәнәфи улы Айдаров укыган «Мәрҗания» мәдрәсәсе бинасы // Татарстан Республикасының мәдәни мирас объектларын саклау комитеты
