Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Сәләм Галимов

Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Галимов битенә күчегез.

Сәләм Галим улы Галимов (псевдонимы — Сәләм Г., баш. Сәләм Ғалим улы Ғәлимов; 18 гыйнвар 1911, Чиләбе өязе, Оренбург губернасы — 19 июль 1939, Ленинград) — СССР башкорт шагыйре һәм публицисты.

Тәрҗемәи хәле

1911 елның 18 гыйнварында Ырынбур губернасының Чиләбе өязе Тәгеш авылында (Олы Таскын авылының элеккеге исеме[2][3]; хәзерге Чиләбе өлкәсенең Сосновка районы) туа.

1928—1930 елларда Чиләбе өлкәсенең Аргаяш мәктәбендә әдәбият укытучысы булып эшли[4][5].

1930—1932 елларда «Кызыл Башкортостан» (хәзерге «Башкортостан») газетының әдәби хезмәткәре вазифасын башкара.

1937 елда К. А. Тимирязев исемендәге Башкорт дәүләт педагогия институтының әдәбият факультетын тәмамлый[6].

1937—1938 елларда Башкортстан тел һәм әдәбият фәнни-тикшеренү институтының фәнни хезмәткәре булып эшли. 1938 елда үзенең әнисе Өммегөлсем Галимованың сүзләреннән «Кузыйкүрпәч белән Маянхылу» эпосының бер вариантын[7][8], шулай ук башка берничә башкорт эпосын язып ала. 1939 елда «Башкорт совет халык җырлары» җыентыгын төзи һәм бастырып чыгара[5].

1938 елда СССР Фәннәр академиясенең Ленинград филиалы аспирантурасына җибәрелә, анда каты авырып китә. 1939 елның 19 июнендә Ленинград шәһәрендә грипптан соң катлаулану булып көчәеп киткән менингиттан вафат була[9]. Волково зиратында җирләнгән (2023 елда аның ихтимал җирләнү урыны лютеран бүлегендә табыла[9][10]).

Иҗаты

Әсәрләре 1929 елдан басыла башлый. 1932 елда беренче шигырьләр җыентыгы — «Борчу» нәшер ителә. Галим Сәләм башкорт язучылары арасында беренчеләрдән булып баллада жанрына мөрәҗәгать итә («Тикшерү», «Лейтенантка 21 яшь», «Кызыл бәйләм», «Самурай һәм аның хуҗасы», «Сүзләр һәм эшләр», «Синьор һәм балалы хатын», «Дәшми торган солдат»).

1935 елда — «Өс йыр» («Өч җыр»), 1936 елда — «Шоңҡар» («Шоңкар»), 1939 елда «Бала» поэмалары иҗат ителә. «Республика иртәһе» («Республика иртәсе», 1935) шигырендә Башкортстанның лирик образын тудыра. 1938 елда язылган «Еллар аша» эпик әсәрендә Г. Сәләм илнең һәм халыкның киләчәген алдан күрә.

Библиография

  • Борчу. Поэма һәм шигырьләр. Уфа, Башгиз. 1932. 90 б.
  • Борчудан соң. Уфа, Башгосиздат, 1934. 64 б.
  • Шоңкар. Поэма. Уфа, Башгиз, 1936. 35 б.
  • Мәхәббәт. Уфа, Башгосиздат, 1937. 125 б.
  • Кызыл бәйләм. Балаларга. Уфа, Башгосиздат, 1939. 16 б.
  • Бала. Поэма. Уфа, Башгосиздат, 1940. 72 б.
  • Песи ничек зур бәлага тарыган. Балалар өчен. Уфа, Башгосиздат, 1941. 42 б.
  • Һәйкәл. Шигырьләр. Казан, Татгосиздат, 1941. 110 б. (татар телендә)
  • Сайланма әсәрләр. Шигырьләр һәм поэмалар. Уфа, Башкнигоиздат, 1945. 191 б.
  • Сайланма әсәрләр. З. Шәркый кереш сүзе белән. Уфа, Башкнигоиздат, 1953. 190 б.
  • Кызыл бәйләм. Балалар өчен поэма. Уфа, Башкнигоиздат, 1958. 16 б.
  • Сайланма әсәрләр. К. Әхмәтҗанов кереш сүзе белән. Уфа, Башкнигоиздат, 1962. 637 б.
  • Сайланма лирика. М. Луконин кереш сүзе белән. Уфа, Башкнигоиздат, 1968. 47 б. (рус телендә)
  • Песи ни өчен бәлага тарыган? Шигырьләр. Уфа, Башкнигоиздат, 1969. 14 б. (рус телендә); Уфа, Башкнигоиздат, 1971, 14 б.
  • Шигырьләр һәм поэмалар. Уфа, Башк. кн. изд-во, 1985. 240 б[11].
  • Шигырьләр һәм поэмалар. Уфа, Башк. кн. изд-во, 1985. 240 б.

Башкорт теленә тәрҗемәләр

А. С. Пушкин («Чегәннәр», «Алтын әтәч турында әкият»), М. А. Светлов («Гренада»), М. Ильинның «Сәгать ничә? Вакыт турында хикәяләр» һәм башка авторларның әсәрләрен башкорт теленә тәрҗемә итә.

  • Ильин М. Сәгать ничә? Вакыт турында хикәяләр. Уфа, Башгиз, 1935. 146 б.
  • Пушкин А. С. Алтын әтәч турында әкият. Уфа, Башгосиздат, 1939. 12 б. ; 1955. 16 б.

Исемен мәңгеләштерү

  • 1967 елда ВЛКСМның Башкортстан өлкә комитеты карары белән Башкортстан АССРда әдәбият һәм сәнгать өлкәсендәге иң яхшы әсәрләр өчен Г. Сәләм исемендәге премия булдырыла. Әлеге бүләк 1990 елга кадәр тапшырыла, 1995 елда Шәехзадә Бабич исемендәге Дәүләт республика яшьләр премиясенә үзгәртелә[12][13][14].
  • Шагыйрь хөрмәтенә Уфада һәм Олы Таскын авылында урамнар аталган[15][16][17].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 Галимов Салям Галимович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. ↑ Галимов Салям Галим улы. Башкирская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
  3. ↑ Большое Таскино. Энциклопедия Челябинской области. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
  4. ↑ Салям Галимов. Национальная библиотека Республики Башкортостан. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
  5. ↑ 1 2 Галимов Салям Галим улы. Литературная карта Челябинской области. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
  6. ↑ Короткая, но яркая жизнь. Межгорьевская централизованная библиотечная система. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
  7. ↑ Эпос «Кузыйкурпяс и Маянхылу». NB Publish. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
  8. ↑ Муртазин Камса. Фольклор башкир Челябинской области.// Архивная копия от 11 апрель 2018 на Wayback Machine«Ватандаш».
  9. ↑ 1 2 Затерялся след поэта в городе Петра. Вечерняя Уфа. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
  10. ↑ В Санкт-Петербурге планируют установить памятную доску. Сосновости. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
  11. ↑ Стихи и поэмы. Уфа, Башк. кн. изд-во, 1985. Российская национальная электронная библиотека. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
  12. ↑ Премия имени Г. Саляма в области литературы. LiveLib. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
  13. ↑ Премия имени Г. Саляма. Башкирская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
  14. ↑ Премия имени Гали Саляма. Милләттәшләр. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
  15. ↑ Улица имени Галимова. Башкирская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
  16. ↑ Улица Саляма Галимова в деревне Большое Таскино. Mapdata.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
  17. ↑ Галимов Салям Галимович. Литературная карта Челябинской области. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.

Сылтамалар

  • [ Галимов Салям Галимович] — ЗСЭ

Төркемнәр