Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Фёдор Бакунин

Фёдор Алексе́й улы Баку́нин (2 март 1898, Иске Әлмәле, Күтәмә вулысы, Чистай өязе, Казан губернасы, Россия империясе — 22 гыйнвар 1984, Краснодар, Краснодар крае, РСФСР, СССР) — СССР хәрби җитәкчесе, Беренче бөтендөнья, Гражданнар һәм Бөек Ватан сугышларында катнашучы, 1941 елның июлендә Могилёв районы оборонасы җитәкчесе, берничә укчылар берләшмәсе һәм корпусы командиры, генерал-майор (1940 ел)[1].

Тәрҗемәи хәле

Фёдор Бакунин 1898 елның 2 мартында Казан губернасының Чистай өязе Иске Әлмәле авылында (хәзерге — Татарстан Республикасының Чирмешән районы Иске Әлмәле авылы) крестьян гаиләсендә туа. Авыл мәктәбен тәмамлагач, шуннан соң крестьян хуҗалыгында эшли[2].

Беренче бөтендөнья һәм Гражданнар сугышлары

1917 елның февралендә Рус император армиясе сафларына алына һәм Семёнов лейб-гвардия полкына рядовой итеп җибәрелә[1]. 1917 елның октябрендә армиядән демобилизацияләнә[1].

1918 елның апрелендә Кызыл гвардия сафларына керә һәм Томск кызыл гвардия отрядының взвод командиры вазифасына, 1918 елның августында В. П. Шевелёв җитәкчелегендәге партизан отряды батальоны командиры вазифасына билгеләнә. Бу вазифаларда булганда, А. В. Колчак гаскәрләренә каршы Кузнецк, Мариинск һәм Кемерово шәһәрләре районнарында сугыш хәрәкәтләрендә катнаша[1].

1919 елның декабрендә Эшче-крестьян Кызыл Армиясе сафларына алына һәм Томск шәһәрендә урнашкан 2 нче Себер пехота курсларына укырга җибәрелә. Курсларны тәмамлагач, 1921 елның июлендә 25 нче пехота мәктәбенең (Себер хәрби округы) курс командиры һәм взвод командиры вазифасына билгеләнә[1].

Сугышара чор

1922 елның сентябрендә Омск Югары хәрби мәктәбенә укырга җибәрелә, аны тәмамлагач, 1923 елның ноябрендә Себер хәрби округының 12 нче укчылар дивизиясе 34 нче укчылар полкына килә, анда рота командиры һәм полк мәктәбе башлыгы вазифаларында хезмәт итә[1].

1926 һәм 1930 елларда Коминтерн исемендәге «Выстрел» Эшче-крестьян Кызыл Армиясе командирлар составын камилләштерү буенча ату-тактика курсларын, 1931 елда Эшче-крестьян Кызыл Армиясе сугышчан әзерлек идарәсе каршындагы курсларның махсус бүлеген тәмамлый[1].

1930 елның декабрендә командир ярдәмчесе, 1932 елда Мәскәү хәрби округының 18 нче укчылар дивизиясе 52 нче укчылар полкы командиры вазифасына билгеләнә[1].

1938 елның мартында Кингисепп шәһәрендә урнашкан Ленинград хәрби округының 11 нче укчылар дивизиясе командиры вазифасына керешә[3]. 1939 елның февралендә Великие Луки шәһәрендә урнашкан 2 нче укчылар корпусы командиры итеп билгеләнә, аның башында Кызыл Армиянең Көнбатыш Белоруссиягә походында һәм 1939—1940 еллардагы совет-фин сугышында катнаша[1].

1940 елның гыйнварында штабы Тула шәһәрендә булган Мәскәү хәрби округының 61 нче укчылар корпусын җитәкли[3].

Бөек Ватан сугышы

Бөек Ватан сугышы башында генерал-майор Ф. А. Бакунин җитәкчелегендәге корпус Көнбатыш фронтның 13 нче һәм 20 нче армияләре составында Смоленск сугышында катнаша, аның барышында Могилёв шәһәре районында саклану сугышлары алып бара[4]. Совет гаскәрләре төркеме камалышка эләккәч, камаудагы оборона белән җитәкчелек итә. 1941 елның ноябрендә кораллы һәм хәрби формадагы 140 кешелек төркем башында камалыштан фронт сызыгыннан чыккач[3], Көнбатыш фронтның Хәрби советы һәм СССР Саклану халык комиссариаты Баш кадрлар идарәсе карамагында була. 1941 елның декабрендә М. В. Фрунзе исемендәге Хәрби академиянең гомуми тактика буенча өлкән укытучысы, аннары курс башлыгы вазифасына билгеләнә[3].

1943 елның ноябрендә IV Украина фронтының 51 нче армиясе 10 нчы укчылар корпусы командиры урынбасары итеп гамәлдәге армиягә җибәрелә, аның составында Симферополь һәм Севастополь шәһәрләрен азат иткәндә 1944 елгы Кырым һөҗүм операциясендә катнаша[5].

1944 елның 20 маенда I һәм II Балтыйк буе фронтларында 51 нче армиянең 63 нче укчылар корпусы командиры итеп билгеләнә. Корпус берләшмәләре Беларус һәм Балтыйк буе һөҗүм операцияләрендә катнаша, алар барышында Паневежис, Радвилишкис, Шедува, Шяуляй һәм Ауце шәһәрләрен азат итәләр, шулай ук дошманның Курляндия төркемен блоклау буенча сугышлар алып баралар[1].

Сугыштан соңгы хезмәте

Сугыштан соң корпус белән җитәкчелек итүен дәвам итә, ул 1945 елның июлендә Урал хәрби округына күчерелә[1].

1947 елның августында сәламәтлек торышы буенча отставкага китә. Краснодар шәһәрендә яши, хәрби-патриотик эшчәнлек белән шөгыльләнә[3]. 1984 елның 22 гыйнварында вафат була, Краснодарда җирләнгән[2].

Хәрби исемнәре

  • Полковник (1936 елның 17 феврале)[1];
  • комбриг (1938 елның 16 марты)[3];
  • генерал-майор (1940 елның 4 июне)[6].

Бүләкләре, мактаулы исемнәре

  • Ленин ордены (1945 елның 21 феврале — хезмәт еллары өчен)[3];
  • ике Кызыл Байрак ордены (1944 елның 12 мае — Кырымны азат иткән өчен[5]; 1944 елның 3 ноябре — хезмәт еллары өчен);
  • II дәрәҗә Кутузов ордены (1945 елның 29 июне);
  • Кызыл Йолдыз ордены (1941 елның 21 феврале)[1];
  • «1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Германияне җиңгән өчен» медале (1945 ел) һәм СССРның башка дәүләт медальләре.

Исемен мәңгеләштерү

  • 1979 елда Могилёв шәһәр депутатлар Советы карары белән Могилёв шәһәренең Ленин районындагы урамга генерал Фёдор Бакунин исеме бирелә.
  • Могилёв шәһәрендәге Бакунин урамының 2 нче йорт фасадына истәлекле аннотация тактасы эленә.
  • Хәрби җитәкчегә багышланган документлар һәм экспонатлар Могилёв шәһәре һәм Татарстан Республикасының Чирмешән районы туган якны өйрәнү музейларында тәкъдим ителә[2].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Соловьёв Д. Ю. Эшче-Крестьян Кызыл Гаскәре. Комкорлар 1939 (рус.). Ridero нәшрият сервисы / Литрес (13 февраль 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Могилёв өлкәсе Дәүләт архивы. Шәһәр урамнары алар исеме белән аталган: Могилёв шәһәрен саклаучыларга багышлана (рус.). Беларусь Республикасы Дәүләт архив хезмәтенең рәсми сайты (25 июнь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Могилёв шәһәренең Карл Маркс исемендәге үзәк шәһәр китапханәсе. Бакунин урамы. Могилёв шәһәрен саклаучылар (рус.). «Могилёв урамнары» мәгълүмати-белешмә ресурсы (6 сентябрь 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  4. ↑ Беларусь телеграф агентлыгы (БелТА). «Белорусская энциклопедия»дә Бөек Ватан сугышы елларында Смоленск сугышы һәм Могилёв оборонасы турында китап чыкты (рус.). «БелТА» мәгълүмат агентлыгы (19 июль 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  5. ↑ 1 2 Россия Федерациясе Оборона министрлыгы. Бакунин Федор Алексеевич. Наградной лист (рус.). «Халык хәтере» порталы (12 май 1944). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  6. ↑ СССР Халык Комиссарлары Советы. СССР Халык Комиссарлары Советының 1940 елның 4 июнендәге 945 нче номерлы «Кызыл Армиянең югары җитәкчелек составына хәрби исемнәр бирү турында» карары (рус.). Норматив-техник һәм тарихи документларның электрон фонды / Викитека (4 июнь 1940). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.

Әдәбият

  • Авторлар коллективы. Великая Отечественная: Комкоры. Военный биографический словарь / Гомуми редакциясе М. Г. Вожакин. — М.; Жуковский: Кучково поле, 2006. — Т. 1. — 58—60 б. — ISBN 5-901679-08-3.
  • Соловьёв Д. Ю. Рабоче-Крестьянская Красная Армия. Комкоры 1939. — М.: Литрес / Ridero, 2019. — Т. 1. — 180 б. — ISBN 978-5-4496-2679-0.
  • Ерёменко А. И. В начале войны. — М.: Наука, 1965. — 510 б.

Сылтамалар

Төркемнәр