Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Үзбәк Богданович

Үзбәк Якуп улы Богданович (рус. Узбе́к Я́кубович Богдано́вич; 17 июль 1921, Чистай, Чистай кантоны, Татарстан АССР, РСФСР — 20 август 2012, Казан, Татарстан Республикасы) — совет һәм Россия ортопед-травматологы, медицина фәннәре докторы (1971), профессор (1971), ТАССРның (1975) һәм РСФСРның (1980) атказанган фән эшлеклесе. 1960—1987 елларда Казан травматология һәм ортопедия фәнни-тикшеренү институты (КТОРФТИ) директоры. Травматология һәм ортопедиядә төш-магнит резонансы һәм лазер терапиясе методларын куллануга нигез салучы[2].

Тормыш юлы

Чыгышы

1921 елның 17 июлендә Чистай шәһәрендә укытучылар гаиләсендә туган. Польша-Литва татарлары нәселеннән. Бабасы — морза Сөләйман Богданович — рус армиясе полковнигы, Петербург университетының юридик факультетын тәмамлый. Атасы — Якуб Богданович һәм анасы — Илһамия ханым, шулай ук Петербургта һәм Мәскәүдә югары белем алалар, укытучылар. 1926 елда гаилә Казанга күченә, анда Үзбәк хезмәт мәктәбенә (хәзерге 5 нче лицей) укырга керә[3][4].

Сугыш еллары

1938 елда Ленинград индустриаль институтына укырга керә. 1939 елның ноябрендә Кызыл Армиягә алына һәм 169 нчы зенит-артиллерия полкы составында Совет-фин сугышында катнаша[5]. Бөек Ватан сугышы елларында шул ук частьның Һава һөҗүменә каршы саклану гаскәрләрендә Ленинград фронтында сугыша, Ленинград камалышы аша уза. 1944 елда Горький зенит артиллериясе училищесына җибәрелә, аны экстерн тәртибендә тәмамлап, лейтенант исемен ала. 1945 елның ноябрендә демобилизацияләнә[4][6].

Белеме һәм хезмәт юлы

Демобилизациядән соң Казан медицина институтында укый. Аның алдагы бөтен табиблык һәм фәнни эшчәнлеге Казан травматология һәм ортопедия фәнни-тикшеренү институты (КТОРФТИ) белән бәйле була, ул анда клиник ординатор булып килә, аннары фәнни хезмәткәр, гыйльми сәркатип булып эшли.

1958 елда Россиядә сөяк пластикасы үсеше тарихына багышланган кандидатлык диссертациясен яклый. 1960 елда КТОРФТИ директоры итеп билгеләнә һәм институт белән 27 ел дәвамында — 1987 елга кадәр җитәкчелек итә. 1971 елда «Антихолинэстераз препаратлар кулланып сынуларны дәвалау» темасына докторлык диссертациясен яклый[7]. 1994 елда лаеклы ялга чыга[4].

2012 елның 19 августында Казанда вафат була, Яңа Татар зиратында җирләнгән[8].

Фәнни эшчәнлеге

Ү. Я. Богданович терәк-хәрәкәт аппараты авыруларын диагностикалауда һәм дәвалауда яңа юнәлешләргә — төш-магнит резонансы (ТМР) һәм лазеротерапия методларын куллануга нигез салучы булып тора. Аның тарафыннан оператив катнашуларның оригиналь методлары эшләнгән: умырткаларның компрессион сынулары вакытында кысып торучы пластинка, бот сөяген остеосинтезлау өчен сөяк эченә куела торган юнәлткеч-стержень. Туганда барлыкка килгән ялган буыннарны дәвалау ысулы патент белән якланган[9].

Аның фәнни кызыксынулары өлкәсенә шулай ук травматизмны профилактикалау, халыкка травматологик-ортопедик ярдәм оештыру, Казан медицина мәктәбе тарихы проблемалары керә. 230дан артык фәнни хезмәт, шул исәптән 2 монография һәм гамәли табиблар өчен берничә методик тәкъдимнәр авторы[10].

10 медицина фәннәре докторын һәм 21 кандидатын әзерли. Аның күп кенә укучылары Россиядә һәм БДБ илләрендә фәнни бүлекчәләр җитәкчеләре була. Чехословакия, ГДР, Польша һәм Болгариядә узган халыкара форумнарда совет медицинасын тәкъдим иткән. Бөтенсоюз травматолог-ортопедлар җәмгыяте идарәсе әгъзасы һәм Бөтенроссия җәмгыяте идарәсе президиумы әгъзасы, «Казанский медицинский журнал» редколлегиясе һәм «Ортопедия, травматология и протезирование» журналының редакция советы әгъзасы булган[10].

Бүләкләре һәм исемнәре

Искәрмәләр

  1. ↑ https://cemetery.kzn.ru/burials/102856
  2. ↑ Гайфуллин Р.Ф., Хабибьянов Р.Я. Профессор Узбек Якубович Богданович // Казанский медицинский журнал : журнал. — 2011. — № 4. — С. 617—618.
  3. ↑ Гареева Р., Мухибуллин Н. Потомок польского дворянина с татарскими корнями. Казанские ведомости. Мөрәҗәгать итү датасы: 18 февраль 2026.
  4. ↑ 1 2 3 Богданович Узбек Якубович. Бессмертный полк. Официальный сайт (25 апрель 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 февраль 2026.
  5. ↑ Галерея памяти участников ВОВ (рус.). Музейный комплекс "Дорога Памяти". Мөрәҗәгать итү датасы: 18 февраль 2026.
  6. ↑ Богданов Узбек Якубович. Виртуальный музей Великой Отечественной войны Республики Татарстан (26 гыйнвар 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 февраль 2026.
  7. ↑ Богданович Узбек Якубович. www.lvkgmu.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 18 февраль 2026.
  8. ↑ Богданович Узбек Якубович. Медицинский некрополь. Мөрәҗәгать итү датасы: 18 февраль 2026.
  9. ↑ Богданович Узбек Якубович (рус.). tatarica.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 18 февраль 2026.
  10. ↑ 1 2 Гафаров Х. З., Валеев Е. К. (2001). «Профессор Узбек Якубович Богданович». Казанский медицинский журнал 82 (4): 319.

Сылтамалар

Төркемнәр