Краков

Краков (пол. Kraków (info) [ˈkrakuf], лат. Cracovia, алман. Krakau) — Польшаның көньяк өлешендәге шәһәр, Кече Польша воеводалыгының үзәге, Висла елгасы буендагы порт.

Польшаның халык саны буенча икенче шәһәре. Краков поляк милли үзаңында аеруча зур рольне уйный, чөнки монда 1038—1596 елларда Польша башкаласы урнашкан булган. Шәһәр тарихи һәйкәлләргә бай, тарихи үзәге ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы исемлегенә кертелгән. 1364 елда нигезләнгән Ягеллон универстеты илдә иң борынгы универститет булып тора.

Беренче тапкыр 966 елда телгә алынган. 1038 елдан Польша башкаласы булып киткән. 1241 елда шәһәргә монголлар бәреп керәләр һәм аны җимерәләр. 1259 елда монголлар шәһәрне кабат җимерәләр. Өченче һөҗүм 1287 елда булган, ләкин бу юлы монголлар шәһәрне ала алмаганнар. 1364 елда Казимир III Бөек тарафыннан Ягеллон университеты нигезләнгән. 15 һәм 16 гасырларны Краковның «алтын гасыры» булып санарга мөмкин — ул бай һәм һәм бөек дәүләтнең пайтәхете булган. 1596 елда, Люблин униясеннән соң, дәүләт башкаласы Варшавага күчерелә, ләкин Краков Польша корольларның таҗ кию урыны булып калган. Швед ябырылулары һәм чума эпидемиясе шәһәр халкын нык киметкән һәм аның мөһимлеген төшергән.

1794 елда Краковта Тадеуш Костюшко җитәкчелеге асытында кузгалыш башлап киткән. Польшаның өченче бүлүе нәтиҗәсендә шәһәр Австрия составына күчкән. 1809 елда Наполеон Варшава һерцоглыгын булдырылган, аның составына Краков да кертелгән. 1815 елда, Вена конгрессы карары буенча, шәһәр формаль рәвештә бәйсезлек алган (Ирекле Краков шәһәре). 1846 елгы кузгалышны бастыруыннан соң шәһәр Австрия составына күчкән.

1918 елда Польша составына күчкән. Бөтендөнья сугышлары арасында Краков аның мәдәни һәм мәгърифи мәркәзе статусын тагы да ныгыткан. Технология һәм сәнгать академияләре барлыкка килгәннәр. Өстәвенә шәһәр яһүди мәдәнтенең һәм сионизм хәрәкәтенең үзәге булган. Польшага Өченче Рейх бәреп керүеннән соң, шәһәр Генерал-губернаторлыкның башкаласы итеп билгеләнгән.

Социалистик Польша дәверендә шәһәрнең сәнәгый әһәмиятлелеге арта, Нова-Хута металлурги комибианты төзелә.

1890^[50]	1900^[50]	1910^[50]	1921^[50]	1931^[50]	1946^[50]	1950^[50]	1960^[50]	1970^[50]	1978^[50]	1988^[50]	2002^[50]	2011^[50]
69 100	85 300	137 592	183 751	219 300	299 396	343 638	481 296	583 444	693 200	746 440	757 547	759 137

Дәүләнең мөһим икътисади, гыйльми һәм мәдәни үзәге. Транспорт юллары төене. Аэропорты халыкара әһәмиятенә ия. Кара металлургия һәм машаиналар төзү үзәге (авыр машиналар төзү, электротехника вә радиоэлектроника) сәнәгатьләре үсеш алган. Химия, цемент, мебель, тегүчелек, фармацевтика, парфюмерия, полиграфия, тәмәке, азык-төлек сәнәгате эшлханәләре бар. Универстет (1364) һ.б. югары уку йортлары, музейлар, театрлар бар.

Краков — туризмның эре үзәкләрдән берсе. Краковның тарихи үзәге — Висланың сул ярындагы Вавель калкулыгында. архитектура һәйкәлләрдән Изге Мәрьям Капелласы (10 гасыр), король сарае (13— 17 гасырлар), костёллар, Польша ФА бинасы һ.б. сакланган. Краковта кинофестивальләр вә халыкара күргәзмәләр үткәреләләр.

Киев (укр. Київ), Украина
Лөвен (нид. Leuven, фр. Louvain, алман. Löwen), Бельгия
Милан (итал. Milano), Италия
Нюрнберг (алман. Nürnberg), Алмания

[_9a04bb6ad95b320b-1] ttps://bdl.stat.gov.pl/api/v1/data/localities/by-unit/011212161011-0950463?var-id=1639617&format=jsonapi

[_a7938309c8e329d7-2] ttps://bdl.stat.gov.pl/api/v1/data/localities/by-unit/011212161011-0950463?var-id=1639618&format=jsonapi

[_1f7ae165d077b930-3] rchINFORM (нем.) — 1994.

[_a007d5db05a7db49-4] ttps://en.unesco.org/creative-cities/krakow

[_ae3fc56bd15d6fab-5] ttps://sjp.pwn.pl/so/krakowianin;4454400.html

[_6bad6b55371ea5cb-6] ttps://sjp.pwn.pl/so/krakowianka;4454403.html

[_30da1b0f95293ead-7] ¹ ² http://cnig.gouv.fr/wp-content/uploads/2020/02/CNT-PVM_r%C3%A9vis%C3%A9_2020-01-27-1.pdf

[_dcb9d50cdaeb942f-8] ttps://bdl.stat.gov.pl/api/v1/data/localities/by-unit/011212161011-0950463?var-id=1639616&format=jsonapi

[_f58a710234fde4ef-9] ttps://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,30,0,otwarty_na_swiat.html

[_aa0822c46648a09f-10] ttps://www.stadt-solothurn.ch/partnerstaedte

[_41ba82e36581ec69-11] ttps://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,20,0,otwarty_na_swiat.html (польск.)

[_ef7b2714e61036b9-12] ttps://frankfurt.de/service-und-rathaus/verwaltung/aemter-und-institutionen/hauptamt-und-stadtmarketing/referat-fuer-internationale-angelegenheiten/partnerstaedte/krakau (нем.)

[_24cc4949d4945617-13] ttps://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,31,0,otwarty_na_swiat.html

[_40bd04b73e6f3265-14] ttp://www.ivilnius.lt/pazink/apie-vilniu/miestai-partneriai

[_5d10b1e647ab1273-15] ttp://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,14,0,otwarty_na_swiat.html

[_58298c9169d2b193-16] ttp://www.bordeaux.fr/ebx/LinkResolverServlet?classofcontent=presentationStandard&id=5524

[_f3440d13630760e3-17] ttps://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,15,0,otwarty_na_swiat.html

[_6fd3183b7c556a53-18] ttps://zastupitelstvo.bratislava.sk/data/att/11916.pdf

[_0a5704d602a370dd-19] ttp://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,17,0,otwarty_na_swiat.html

[_ffe5f71e4946dbfd-20] ttp://www.aatccusco.com/ciudades_hermanas.php

[_a994d6c30bbf2be3-21] ttp://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,18,0,otwarty_na_swiat.html

[_9e3de18aef2b223f-22] ttps://www.edinburghlive.co.uk/news/edinburgh-news/edinburghs-ten-sisters-remarkable-cities-18177349

[_6f3763365fc1dc43-23] ttps://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,2,0,otwarty_na_swiat.html

[_1325491e13c4a941-24] ttp://fes.ma/index.php/fr/services-en-ligne/telechargement/summary/11-/179-024.html

[_dd87dbb498219e2b-25] ttps://www.innsbruck.gv.at/page.cfm?vpath=buergerinnen--politik/innsbruck-international/innsbrucks-partnerstaedte#krakau

[_4d7a5eb4bacb3f37-26] ttps://www.bip.krakow.pl/?sub_dok_id=1052

[_49285a7c9fe35b67-27] ttp://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,1,0,otwarty_na_swiat.html

[_9238c0573c459167-28] ttps://old.kyivcity.gov.ua/files/2018/2/15/Mista-pobratymy.pdf

[_6f65c0a013bcd68b-29] ttp://www.leipzig.de/buergerservice-und-verwaltung/partnerstaedte/krakau/

[_d3a089a7761090cf-30] ttps://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,23,0,otwarty_na_swiat.html

[_e4843f28ba858feb-31] ttps://www.leuven.be/subsidie-voor-jumelage-activiteiten

[_4b8c12811ee8c62d-32] ttps://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,3,0,otwarty_na_swiat.html

[_103d3166ef73b287-33] ttps://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,10,0,otwarty_na_swiat.html

[_62d6958a737bb3e3-34] ttps://www.comune.milano.it/aree-tematiche/relazioni-internazionali/city-to-city-cooperation/gemellaggi/cracovia

[_1d68c830e967af0b-35] ttps://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,11,0,otwarty_na_swiat.html

[_fc0687ec38735d8d-36] ttps://www.nuernberg.de/internet/international/krakau_home.html

[_b1e2d350360104fb-37] ttp://www.orleans-metropole.fr/650/cracovie-pologne.htm

[_67d596a8276045db-38] ttps://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,26,0,otwarty_na_swiat.html

[_032a0c79d5cde751-39] ttps://pecs.hu/testvervarosok-partnervarosok/

[_b7ac2036d29303d7-40] ttps://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,27,0,otwarty_na_swiat.html

[_37480b0a2a71911d-41] ttps://www.cityofrochester.gov/article.aspx?id=8589949396

[_01ffd697bdf33237-42] ttps://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,35,0,otwarty_na_swiat.html

[_1150c822ca06e153-43] ttps://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,28,0,otwarty_na_swiat.html

[_faa505113ce569e7-44] ttps://kvs.gov.spb.ru/en/agreements/

[_50b7815a5ddf298b-45] ttps://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,40,0,otwarty_na_swiat.html

[_2d8facced3a7d12d-46] ttps://oewd.org/san-francisco-sister-cities

[_32a6ed2d8688ccc3-47] ttps://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,37,0,otwarty_na_swiat.html

[_30ff8d302f914335-48] ttps://tbilisi.gov.ge/img/original/2018/6/12/tbilisiinfigures.pdf

[_24f6e6bf534698d3-49] ttps://www.liege.be/fr/vie-communale/services-communaux/international/jumelages-et-partenaires/cracovie-krakow-pologne

[лк-50] ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ¹⁰ ¹¹ ¹² ¹³ Ludność Krakowa

[50]

Польшаның зур шәһәрләре
1,000,000+	Варшава
500,000+	Краков \| Луҗ \| Вроцлав \| Познань
200,000+	Гданьск \| Щецин \| Быдгощ \| Люблин \| Катовице \| Белосток \| Гдыня \| Ченстохова \| Радом \| Сосновец \| Торунь \| Кельце
100,000+	Гливице \| Жешув \| Забже \| Ольштын \| Бытом \| Бельско-Бяла \| Руда Шлёнска \| Рыбник \| Тыхы \| Домброва-Гурнича \| Гожув-Велькопольски \| Плоцк \| Эльблонг \| Ополе \| Валбжих \| Зелёна-Гура \| Влоцлавек \| Тарнув \| Хожув \| Кошалин \| Калиш \| Легница

Краков

Тарих

Халык саны

Икътисад һәм мәдәният

Кардәш шәһәрләр

Танылган шәхесләр

Искәрмәләр

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр