Иосиф Сталин

Иосиф Сталин (Джугашвили) 1879 елның 21 декабрендә Тифлис губернасының Гори шәһәрчегендә итекче гаиләсендә туа, 1894 елны Гори руханилар мәктәбен тәмамлый, Тифлисның православ руханилар семинариясенә кергән һәм, марксизмны пропагандалавы аркасында, 1899 елны аннан чыгарыла. 1902—1913 елларда алты тапкыр кулга алына, сөргенгә сөрелә; дүрт тапкыр сөргеннән качып китә. 1903 елда большевиклар фиркасенә керә. 1917 елның мартында Турухан сөргененнән Петроградка барып кайта. Бөек Октябрь инкыйлабында актив катнашмый, әмма баш күтәрү карарын яклый.

Бөек Октябрь инкыйлабыннан соң Милләтләр эшләре комиссары булып билгеләнә.

Россия ватандашлар сугышы вакытында Сталин Сарысу (Царицын) шәһәре саклавында катнаша.

1922 елның 3 апрелендә Иосиф Сталин ЦК РКП(б) генераль сәркатибе итеп сайлана.

Иосиф Сталин җитәкчелегендә зур сәнәгатькә нигез салына, атом бомбасы ясала, Совет Дәүләтенең чикләре киңәйтелә, Бөек Ватан сугышында (күп югалтулар белән) һәм Икенче бөтендөнья сугышында җиңү, фән үсеше күзәтелә.

Сталин хәкимлегендә гаделсез милли җөмһүриятнең чикләре булдырыла, күп милләтләр (Кырым татарлары, вайнахлар, карачайлар, Идел алманнары һ.б.) сөргенгә җибәрелә^[8].

• «Сталин — красный тиран» (Staline le Tyran rouge) — д/ф, Франция, 2007
• «Товарищ Сталин.» Сериал 2011 года
• Кыскача биография
• Солженицын А. И.. «Архипелаг ГУЛАГ»
• Солоневич И. Л. Россия в концлагере
• Гинзбург Е. Крутой маршрут 2019 елның 18 декабрь көнендә архивланган.
• В. Т. Шаламов «Колымские рассказы» 2012 елның 4 октябрь көнендә архивланган.
• Поживши в ГУЛАГе. Сборник воспоминаний. М.: Русский путь, 2001. ISBN 5-85887-024-4
• Шишкин В.И. Кольцовская трагедия: из истории репрессий и реабилитации эстонского населения Сибири (1937–1959 гг.) // Власть и общество в Сибири в XX веке. Сборник научных статей. Вып. 3 / Науч. ред. В. И. Шишкин. Новосибирск: Параллель, 2012. С. 163–191.
• СТАЛИНСКИЕ ДЕПОРТАЦИИ. 1928—1953, М.: Материк, 2005, серия «Россия. ХХ век. Документы» Международного фонда «Демократия»