Владимир Ленин

РУВИКИ — интернет-энциклопедия мәгълүматы
Тугандагы исем рус. Владимир Ильич Ульянов
Сугыш
Тәхәллүс Ленин, Ильин, Н. Ленин, Старик, К. Тулин и Lenin
Башкарган вазифа
27 октябрь (9 ноябрь) 1917 — 21 гыйнвар 1924
Соңрак килүче Алексей Рыков
6 июль 1923 — 21 гыйнвар 1924
Соңрак килүче Алексей Рыков
17 июль 1923 — 21 гыйнвар 1924
Соңрак килүче Лев Борисович Каменев[d]
10 (23) октябрь 1917 — 23 октябрь (5 ноябрь) 1917
29 ноябрь (12 декабрь) 1917 — 25 март 1919
25 март 1919 — 21 гыйнвар 1924
Сак астында тоту урыны Дом предварительного заключения[d]
Сәяси идеология антикапитализм[d], антиимпериализм[d], марксизм-ленинизм[d][1] и каммунизем
Үлем датасы 21 гыйнвар 1924(1924-01-21)[2][3][…] (53 года)
Сәнгать юнәлеше антиимпериализм[d], антикапитализм[d], марксизм и классовая борьба[d]
Катнашучы Россия инкыйлабы, II съезд РСДРП[d], III съезд РСДРП[d], IV съезд РСДРП[d], V съезд РСДРП[d], VII съезд РКП(б)[d], VIII съезд РКП(б)[d], IX съезд РКП(б)[d], X съезд РКП(б)[d] и XI съезд РКП(б)[d]
Әлма-матер
Имза
Ыруг Семья Ульяновых[d]
Язма әсәрләр теле алман теле, француз теле, инглиз теле и рус теле
Кардәш Мария Ильинична Ульянова[d], Ольга Ильинична Ульянова[d], Александр Ильич Ульянов[d], Дмитрий Ильич Ульянов[d] и Анна Ильинична Елизарова-Ульянова[d]
Ватандашлык
Ата Илья Ульянов
Җирләнгән урыны
Активлык урыны Санкт-Петербург[4] и Мәскәү[4]
Биеклек / буй 165 сантиметр
Хәләл җефет Надежда Крупская
Эшчәнлек өлкәсе ленинизм[d], сәясәт[5] и каммунизем[5]
Җенес ир-ат[6][7][…]
Гаепләнгән политическая деятельность[d]
Үлем урыны
Чәч төсе кара чәч
Ана Мария Ульянова[d]
Әсәрләр исемлеге произведения Ленина[d]
Автор буларак авторлык хокуклары халәте автор хокукларына иялек вакыты тәмам[d]
Һөнәр төре сәясәтче, инкыйлабчы
Сексуальная ориентация Һетеросексуальлек[8]
Эш урыны
Commons Creator бите Vladimir Lenin
Сәяси фирка әгъзасы
Биттәге чәчләр борода в стиле ван Дейка[d]
Туган тел рус теле
Сурәт
Туу датасы 22 апрель 1870(1870-04-22)[9][10][…]
Туу урыны
Файл:Commemorative plaque to Vladimir Lenin.jpg
Йогынтысын кичергән Карл Маркс, Фридрих Энгелс, Георгий Валентинович Плеханов[d], Александр Һерцен[d], Георг Һегель, Карл Каутский[d], Дицген, Иосиф[d] и Гобсон, Джон Аткинсон[d]
Үлем сәбәбе мигә кан йөгерү[d]
Әсәрләр җыентыгы Виктория һәм Альберт Музее
Бүләкләр
Үлем төре табигый үлем[d]
Досье в Швейцарский архив исполнительских искусств[d][12]
Җәза ссылка в Сибирь[d]
Логотип РУВИКИ.Медиа Владимир Ленин РУВИКИ.Медиада

Владимир Илья улы Ленин (чын фамилиясе Ульянов; рус. Влади́мир Ильи́ч Ле́нин) — Россия империясе һәм СССР сәясәт һәм дәүләт эшлеклесе, инкыйлабчы, большевиклар фиркасен нигезләүче. 1917 елның Бөек Октябрь инкыйлабын оештыручылардан берсе. Фәлсәфәче, марксист, публицист, Өченче коммунистик интернационалны оештыручы, ССРБга нигез салучы. Фәлсәфә һәм икътисад өлкәсенә карый торган фәнни хезмәтләре бар.

В. Ленин җитәкчелегендәге Бөек Октябрь инкыйлабы нәтиҗәсендә:

  • Россия беренче Бөтендөнья сугышыннан чыга (Солых декреты);
  • алпавыт җирләре фәкыйрь крестьяннарга бүлеп бирелә (Җир декреты);
  • зур ширкәтләр милләтләштерелә;
  • дин дәүләттән аерыла;
  • ил патша хакимияте бурычларын түләүдән баш тарта;
  • милләтләрнең үзбилгеләнү сәясәте үткәрелә башлый (Польша, Балтыйк илләре, Финляндия, Молдавия, Төркия, Кытайның Манҗуриясе, Монголия, АТССР һ.б.);
  • сәнәгый электрлаштыру эшләре тормышка ашырыла (ГОЭЛРО планы);
  • дөнья тарихында иң зур күләмле Наданлыкны бетерү сәясәте үткәрелә;
  • бөтен милләтләрнең хокуклары тигез дип игълан ителә;
  • дөнья тарихында беренче тапкыр хатын-кызларга сайлау хокукы бирелә;
  • В. Ленин башлаган Яңа Икътисади Сәясәт вакытында икътисадый үсеш кайбер елларда 30 процентка җитә;

Тәрҗемәи хәле

Атасы — күренекле мәгърифәтче Илья Ульянов, Сембер губернасы дәүләт мәктәпләре буенча баш инспектор. Улы Сембер гимназиясендә укый.

1887 елда Казан университетының юридик факультетына укырга керә. Биредә үзенең революцион эшчәнлеген башлый. Шул ук елны студентлар арасында фетнәдә катнашканлыктан, университеттан куыла. Мәхкәмә аны хөкем итеп Казан өязендәге Апакай авылына «сөрген»гә җибәрә.

Володя Ульянов — студент (1887)

Плеханов әсәрләрен өйрәнә башлый.

1891 елда Петербург университетының Юридик Факультетында экстерн рәвешендә имтихан тапшыра, 1891-1896 елларда Самар белән Петербург шәһәрләрендә мәхкәмәдәге присяжный вәкил ярдәмчесе вазифасын башкара.

1895 елда Санкт-Петербургда Эшчеләр сыйныфын азат итү өчен көрәш берлеген (рус. Союз борьбы за освобождение рабочего класса) оештыруда катнаша.

1897 елда Енисей губернасына 3 еллык сөргенгә җибәрелә. Шушенское авылында яши.

1900 елдан эмиграциядә; Г. В. Плеханов һ.б. белән берлектә «Искра» гәзитен нәшер итә. РСДРПның II корылтаеннан башлап (1903), Ленин бәлшәвикләр фиркасен җитәкли. Эмиграциядә чакта яшерен фиркане саклап калу һәм ныгыту белән шөгыльләнә.

1912 елның 5 маенда Санкт-Петербургда бәлшәвикләрнең хакимиятләр рөхсәте белән чыккан «Правда» гәзите чыга. Ленин гәзитнең мөхәррияте белән канәгать булмый (мөхәррире И. Сталин була). Ленин көн саен диярлек төрле киңәшләр, күрсәтмәләр, хаталар төзәтеп хатлар җибәрә. Ике ел эчендә аның авторлыгында 270 мәкалә чыга.

1917 елгы Февраль Инкыйлабыннан соң Петроградка кайта, Октябрь Кораллы инкыйлабына җитәкчелек итә. Советларның II Бөтенрусия корылтаенда (1917, октябрь) ХКС рәисе итеп сайлана. Бер үк вакытта 1918 елдан соң Эшче-Игенче Саклау Шурасы (1919 елдан Хезмәт һәм Саклау Шурасы (Советы) рәисе; БҮБК һәм СССР ҮБК әгъзасы.

1922 елның декабреннән, авыруы кәчәеп китү сәбәпле, сәяси эшчәнлектән беркадәр читләшә. Ленин вафатыннан соң СССРда Ленин тәгълиматы Сталин аңлатмасында канунлаштырыла.

1922 елның 24 декабрендә һәм яңа елның 4 гыйнварда ул Х ВКП(б) Корылтаена хат яза. Аңарда ул фирка белән итүгә дәгъва иткән һәм үзенә алмашка киләчәк бәлшәвик сәясәтчеләргә тәнкыйди сыйфатлама бирә. Соңыннан бу хат «Ленин васыяте» исемен алган.

Иосиф Сталинны ул гомумән югары урыннарга куярга кушмаган. Ул аны кабаланучан һәм үз әйләнә-тирәсе белән туктаусыз идарә итәргә мавыгучы бер бюрократ итеп сурәтли. Сталин алга сөргән Татарстан АССР шикелле милли автономияләрнең Советлар Берлегенә РСФСР «арадашчылыгы» белән керүен ул тулысынча хаксызга чыгара. Ленин бу башлангычны Сталинның «милли бәлшәвик»ләргә (республикалардагы коммунистларга) карата җыелган ачуы һәм үч алу нияте белән аңлата.[13]

Ләкин, XI Корылтай (апрель, 1923) Ленинның сүзен аяк астына салып, ВКП(б) беренче секретаре, димәк, ил җитәкчесе итеп Сталинны сайлый.

1924 елның 21 гыйнварында көчле авырудан үлә. Кызыл мәйдандагы Ленин төрбәсендә күмелгән.

Unterschrift Lenins.svg

Сугыш вакытында, 1941–1944 елларда Ленинның җәсәде Мәскәүдә, мавзолейда түгел, Төмәндә сакланган[14]. 1945 елның апрелендә Мәскәүгә кайтарылган.

Ульянов-Ленин вә Татарстан Автономиясе

ТАССРны оештыруда хәлиткеч роль уйный: Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасын төзү турындагы декретка(үле сылтама) кул куя (1920, 27 май).

Төп хезмәтләре

  • Ни нәрсә ул "халык дуслары" һәм алар социал-демократларга каршы ничек сугыша? (Что такое "друзья народа" и как они воюют против социал-демократов?), (1894),
  • Россиядә капитализм үсеше (Развитие капитализма в России, (1899),
  • «Нишләргә?» (Что делать?), (1902) һ.б.
  • «Алга бер адым, ике адым элек (безнең партиядәге Кризис)» («Шаг вперёд, два шага назад (Кризис в нашей партии)»), (1904)
  • "эпириокритицизм. Критик язмалар турында бер реакцион фәлсәфә» («Материализм и эмпириокритицизм. Критические заметки об одной реакционной философии»), (1909) - Ленинның гносеология буенча төп хезмәте.
  • "Марксизмның өч чыганагы һәм өч состав өлеше» («Три исто́чника и три составны́х ча́сти маркси́зма»), (1913)
  • "Милли мәсьәлә буенча критик язмалар" ("Критические заметки по национальному вопросу"), (1913)
  • "Милләтләрның үзбилгеләнү хокукы турында» («О праве наций на самоопределение»), (1914)
  • “Русларның милли горурлыгы турында” (“О национальной гордости великороссов”), (1914)
  • "Дәүләт һәм инкыйлаб. Марксизмның дәүләт турында тәгълимат һәм инкыйлабта пролетариат бурычлары». («Государство и революция. Учение марксизма о государстве и задачи пролетариата в революции»), (1917)
  • «Съездга хат» («Письмо к съезду»), (1922) «Ленинның васыятьнамә» кебек да билгеле

Күптомлы сайланма әсәрләре (1-45 томнар, 1954-1973) Татарстан китап нәшриятында татар телендә нәшер ителә.

Истәлек

Ленин хөрмәтенә меңнәрчә торак пунктлар (мәсәлән, Ленинград, Ульяновск, Лениногорск), урамнар (мәсәлән, Казанның Вахитов районында Ленин һәм Ульянов-Ленин урамнары) һәм бер астероид аталган.

Искәрмәләр

  1. марксизм-ленинизм
  2. Ленин Владимир Ильич // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  3. Vladimir Lenin // Encyclopædia Britannica (ингл.)
  4. Deutsche Nationalbibliothek, Staatsbibliothek zu Berlin, Bayerische Staatsbibliothek, Österreichische Nationalbibliothek Record #118640402 // Gemeinsame Normdatei (нем.) — 2012—2016.
  5. 5,0 5,1 Чешская национальная авторитетная база данных
  6. Record #7393146 // VIAF(неопр.) — Дублин (Огайо): OCLC, 2003.
  7. BeWeB
  8. Service R. Lenin (ингл.): A Biography — 2000.
  9. Vladimir Iljitš Uljanov // Eesti biograafiline andmebaas ISIK (эст.)
  10. Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
  11. P. Vi. Lenin, Vladimir Ilich (ингл.) // The Enciclopædia Britannica — 12 — London, New York City: 1922. — Vol. XXXI English History to Oyama, Iwao.
  12. performing-arts.ch / за ред. Швейцарский архив исполнительских искусств
  13. Политические руководители Советского государства в 1922 — начале 1923 гг.
  14. Рәшит Минһаҗ. Локман Закиров: «Мин – очраклы кеше». «Ватаным Татарстан», 09.02.2018

Чыганаклар

Сылтамалар

Шулай ук карагыз