Төмән

РУВИКИ — интернет-энциклопедия мәгълүматы
Төмән
рус. Тюмень
Байрак[d]
Flag of Tyumen (Tyumen oblast).pngCoat of Arms of Tyumen (Tyumen oblast) (2005).png
Монда җирләнгәннәр төркеме [d]
Сәгать поясы UTC+05:00
Кардәш шәһәр Дацин[d][4][2]
Почта индексы 625000
Административ үзәк булып тора Обско-Иртышская областьГородской округ город ТюменьТөмән губернасы[d]
Рәсми веб-сайт tyumen-city.ru(рус.)
Дәүләт Flag of Russia.svg Россия
Сурәт
Хөкүмәт башлыгы Руслан Николаевич Кухарук[d]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 102 метр
Халык саны 744 554 (2017)[6]
Бүләкләр
Октябрь Инкыйлабы ордены
Административ-территориаль берәмлек Городской округ город Тюмень[d][5]
Мәйдан 698,48 км²
Нигезләнү датасы 1586
Кышкы күренеше
Рәсми тел рус теле
Объектның күренешләре өчен төркем Q104630877?
Шәрәфле ватандашлар төркеме [d]
Җирле телефон коды 3452
Commons-logo.svg Төмән РУВИКИ.Медиада

Төмән (Чыңгы-Тура шәһәренә нигез сала, XVI гасырда кала - Мөхәммәд Тайбуга үз ирәген Кашлык - Себер каласына күчерә. 1585 елда рус илбасары Ермак Чыңгы Тура- Төмәнне яндырып басып ала һәм 1586 елда рус ныгытмасына нигез сала.

20 гасырда борынгы татар шәһәре Чыңгы Тура урынында "Төмән" дигән стадион төзелгән, нәтиҗәдә мәдәни катлам кайтусыз югалган.

Халык саны — 581 758 кеше, буйсындырылган торак пунктлары белән — 604 665 кеше.[7]

2021 елның 21 маеннанХезмәт даны шәһәре.[8]

2022 елда Төзелеш министрлыгы яңа шәһәр цифрлаштыру индексының яңартылган рейтингын бастырды. Тюмен 250 меңнән миллионга кадәр кеше яшәгән иң яхшы өч шәһәргә керде[9]

География

Көнбатыш Себердә, Түре елгасы (Тубыл кушылдыгы) буенда урнашкан. Пристань, Свердловск тимер юлының төене, «Рощино» халыкара аэропорты бар. Мәскәүгә хәтле 1725 км. Халык исәбе 581 758 кеше (2010).

Төмәннән эре шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)
Туринск ~ 178 км
Ирбет ~ 182 км
Ханты-Мансийск ~ 672 км
Тәүде ~ 136 км
Тубыл ~ 246 км
Тугылым ~ 63 км
Екатеринбург ~ 328 км
Мәскәү ~ 2121 км
Җилләр розасы
Омск ~ 632 км
Новосибирск ~ 1300 км
Чиләбе ~ 410 км Корган ~ 203 км Яулытора ~ 203 км

Сәгать поясы

Екатеринбург вакыты

Төмән Екатеринбург вакыты (Yekaterinburg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

Климат

Төмән климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Абсолют максимум, °C 4,0 8,6 17,2 30,7 34,9 36,2 37,5 37,4 31,2 24,1 12,8 6,0 37,5
Уртача максимум, °C −10,8 −8,1 −0,1 9,2 17,5 23,2 24,3 21,2 14,7 7,3 −3,6 −9,2 7,1
Уртача температура, °C −14,7 −13,1 −5,2 4,0 11,2 17,1 18,8 15,8 9,8 3,1 −6,6 −13,1 2,2
Уртача минимум, °C −18,9 −17,8 −10,3 −1,1 5,5 11,3 13,6 11,1 5,5 −0,3 −10,2 −16,6 −2,4
Абсолют минимум, °C −46 −43 −37,8 −23,9 −9 −2,8 2,8 −0,1 −7 −26,1 −37,5 −46,1 −46,1
Явым-төшем нормасы, мм 24 14 16 23 45 55 87 60 56 39 33 26 478

Халык

1840[10] 1856[11] 1897[12] 1913[11] 1926[11] 1931[11] 1939[11] 1959[13] 1970[14] 1979[15] 1989[16] 2002[17] 2010[18]
9 632 ~11 200 29 500 ~39 200 ~50 300 ~58 000 ~79 200 150 195 268 526 358 992 476 869 510 710 581 758

Милли состав (2002): руслар — 83,1%, татарлар — 5,6%, украиннар — 2,0%.[19]

Эчке бүленеш

  • Үзәк районы
  • Ленин районы
  • Калинин районы
  • Көнчыгыш районы

Икътисад

Машина төзелеше һәм металл эшкәртү (суднолар, приборлар, станоклар ясау, «Нефтемаш» һ.б.), агач эшкәртү, җиңел, азык-төлек сәнәгате үскән. Төмәнне нефтьүткәргечләр кисеп үтә.

Фән һәм мәгариф

Төмән өлкәсендә нефть һәм газ яткылыклары фәнни оешмаларының үсешенә булышлык ясады. 1990 еллар башында югары уку йортлар һәм гыйльми-тикшеренү институты хезмәткәрләре саны 11,5 мең кешене, ягъни булган кала халкының 10 процентын тәшкил иткән.

Фәнни-тикшеренү һәм проект институтлары: Криосфера институты һәм Төньяктагы җирләрен үзләштерерү проблемалары институты. Гамәли нефть һәм газ комплексына ихтыяҗ юнәлтелә. Алар арасында "Сургутнефть" (Төмән бүлекчәсе), «Газпром проектирование» ҖЧҖнең Төмән бүлекчәсе, Гипротюменнефтегаз, Синицин, Төмәннефтегеофизика (компания "Интеграл"), "Нефтепроект", СибНАЦ, Синететика (ГМС Группасы) лидерлар булып тора.

Белем бирү учреждениеләре:

  1. Россия Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе (РАНХиГС) филиалы.
  2. Төмән индустриаль университеты
  3. Төмән университеты
  4. Урал дәүләт тимер юллары университетының Төмән филиалы
  5. Төмән дәүләт аграр университеты
  6. Төмән дәүләт медицина университеты

Шәхесләр

Искәрмәләр

  1. https://www.celle.de/Celle-entdecken/Partnerstädte/Tjumen-Russland-.php?object=tx,2727.5&ModID=7&FID=2092.184.1&NavID=2727.396&La=1
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/druzhit-gorodami-kak-tyumen-podderzhivaet-svyaz-s-pobratimami_326953/
  3. https://city-brest.gov.by/ru/pobratim-ru/
  4. http://hlj.sina.com.cn/news/b/2018-06-20/detail-ihefphqk1691433.shtml
  5. 5,0 5,1 ОКТМО
  6. http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar
  7. архив күчермәсе, archived from the original on 2011-06-27, retrieved 2013-02-23 
  8. Указ Президента Российской Федерации от 20.05.2021 № 304 «О присвоении почетного звания Российской Федерации „Город трудовой доблести“». Дата обращения: 21 май 2021. Архивировано 21 май 2021 года.
  9. https://vladtime.ru/computers/750487
  10. Статистические таблицы о состоянии городов Российской империи, 1840
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 http://www.mojgorod.ru/tjumensk_obl/tjumen/
  12. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1583
  13. 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  14. 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  15. 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  16. 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  17. 2002 елгы Бөтенроссия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  18. Чыганакка җибәрү хатасы: Неверный тег <ref>; для сносок gks.ru не указан текст
  19. 2002 ел сан алу базасы, archived from the original on 2017-11-11, retrieved 2013-09-16