Сарапул

РУВИКИ — интернет-энциклопедия мәгълүматы
Сарапул
Flag of Sarapul.svg
Sarapul COA (Vyatka Governorate) (1781).svg
Ил Россия
Җөмһүрият Удмуртия
Координатлар 56°28'N, 53°48'E
Эчке бүленеш юк
Башлык Наумов Анатолий
Беренче телгә алу 1621
Халык саны 101 930 кеше
Сәгать кушагы UTC+4
Телефон коды 34147
почта индекслары 427960 - 427980
Рәсми сайт adm-sarapul.ru

СарапулУдмуртиянең көньяк-көнчыгышында урнашкан шәһәр, 1991 елга кадәр Сарапул районның административ үзәге.

География

Сарапул Чулман елгасы буенда, Ижаудан 66 километрга көньяк-көнчыгышрак урнаша.

Сарапулдан башка шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)
Ижау ~ 62 км
Киров ~ 477 км
Воткинск ~ 81 км Пермь ~ 303 км
Можга ~ 124 км
Җилләр розасы
Яңавыл ~ 106 км
Яр Чаллы ~ 213 км
Казан ~ 407 км
Ырынбур ~ 776 км Камбарка ~ 29 км
Уфа ~ 420 км

Климат

Бу төбәктә климат уртача континенталь. Уртача еллык температура — +3,4 °C, һава дымлылыгы — 69,7 %.

Сарапулның климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Уртача максимум, °C −7,9 −7,3 −1,1 7,9 16,9 22,5 24,1 20,6 14,5 6,2 −2,8 −7,5 7,2
Уртача температура, °C −11,4 −11,2 −5,8 3,7 12,3 17,9 19,7 16,7 11,1 3,6 −5,5 −10,7 3,4
Уртача минимум, °C −15,2 −15,3 −10,5 −0,9 6,8 12,4 14,4 12,2 7,5 0,9 −8,5 −14,3 −0,9
Чыганак: Метеоданные

Этимология

Сарапул исем чыгышның ике версия бар:

Тарих

Сарапул елгасы - 1596 елда, ә Вознесенское авылы 1621 елда беренче тапкыр телгә ала («село Вознесенское, что на Сарапуле»чиркәү бар. Кайбер биналарны әсирлеккә эләккән француз солдатлары төзегән.

1923—1934 елларда Сарапул округы Урал өлкәсенең үзәге булган. 1934— 937 елларда Киров крае (өлкәсе) составында булган. 1937 елда Удмурт АССР составына кертелгән.

1981 елда шәһәрнең 12 нче мәктәбендә, ССРБ тарихында беренче тапкыр буларак, заложниклар алу булды. Заложникларны азат итү операциясендә ССРБ Дәүләт иминлеге комитетының "Альфа" бүлекчәсеннән гаскәриләр катнашты.[2]

Симониха ШТБ-се кертелә.

Халык

1840[3] 1897[4] 1926[5] 1939[5] 1959[5] 1970[6] 1979[7] 1989[8] 2002[9] 2010[10]
5 205 20 550 ~25 000 ~42 200 68 741 97 020 106 649 110 381 103 141 101 381

Милли состав

Милләт 2002[11] 2010[12]
руслар 82,4% 84,2%
татарлар 9,2% 9,0%
арлар 3,4% 3,1%

Мәгариф

32 балалар бакчасы, 11 мәктәп, 2 лицей, 2 башлангыч мәктәп, 2 коррекция мәктәбе, прогимназия, мәктәп-интернат.

Сарапул азык-төлек сәнәгате техникумы, педагогия колледжы, 4 ПТУ. Удмурт дәүләт университетының филиалы бар.

Массакүләм мәгълүмат чаралары

Газеталар, интернет-басмалар

  • «Красное Прикамье» (1919 елдан бастырып чыгарыла)
  • Sarapul.Ru сайты (2002 елдан бастырып чыгарыла)
  • Заводская литражка (2007 елдан бастырып чыгарыла)
  • «Фортуна» газетасы
  • «СОВЕТник» газетасы
  • «Сарапул» газетасы

Телеканаллар

  • Первый канал
  • Россия 1 + гтрк Удмуртия
  • ТНТ + 5 океан
  • Рен + Центр-Сарапул
  • Пятый + Моя Удмуртия
  • ТВЦ + ТВС
  • Перец
  • НТВ

Радио

  • Европа плюс (98,9 МГц и 106,5 МГц)
  • Радио Моя Удмуртия (99,4 МГц)
  • Русское Радио (100,3 МГц)
  • DFM (101,6 МГц)
  • Ретро FM (102,1 МГц и 107,1 МГц)
  • Авторадио-Сарапул (104,0 МГц)
  • Юмор ФМ (106,3 МГц)

Интернет-провайдерлар

  • РостКом
  • Ростелеком Волга
  • Девятый узел
  • Ойл-Телеком
  • MTC
  • МегаФон
  • Скай Линк
  • Билайн
  • Теле2

Сарапул белән бәйле шәхесләр

Татарлар

Фотогалерея

Искәрмәләр

  1. Справочник по административно-территориальному делению Удмуртии. Ижевск. 1995 год. Стр.176. ISBN 5-7659-0425-4
  2. http://www.agentura.ru/dossier/russia/fsb/structure/specnaz/
  3. Статистические таблицы о состоянии городов Российской империи, 1840
  4. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=10
  5. 5,0 5,1 5,2 http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php
  6. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg2.php
  7. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php
  8. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php
  9. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg2.php
  10. Чыганакка җибәрү хатасы: Неверный тег <ref>; для сносок gks.ru не указан текст
  11. 2002 ел сан алу базасы, archived from the original on 2015-09-15, retrieved 2014-02-19 
  12. 2010 ел сан алу базасы, archived from the original on 2018-03-27, retrieved 2014-02-19