Хөсәен Әхмәтов исемендәге Башкорт дәүләт филармониясе

Филармония Башкорт АССРы Халык Комиссарлары Советының 1939 елның 20 гыйнварындагы карары нигезендә ачыла. Филармония БАССР халкының сәхнә, музыка, хореография сәнгатенә ихтыяҗын канәгатьләндерү максаты белә төзелә. Филармониянең эшчәлеге рус һәм Европа музыка һәм әдәби классикасын сәхнәләштерү, Башкортстан халыклары музыкасын, халык сәнгатен үстерүгә юнәлтелә^[1].

Башкорт дәүләт филармониясенең 1930—1940 нчы елларда аякка басуы Диана Нурмөхәмәтова, Хәбир Галимов, Бану Вәлиева, Габдрахман Хәбибуллин исемнәре белән тыгыз бәйләнгән. Филармрниядә Фәридә Кудашева, Мәгъфирә Галиева, Бәхти Гайсин, Илфак Смаков, Сөләйман Абдуллин, Рамазан Янбәков кебек эстрада йолдызлары чыгыш ясый. Шулай ук төрле ансамбльләр иҗаты үсеш ала — Башкорт дәүләт халык биюләре ансамбле (сәнгать җитәкчесе — Фәйзи Гаскәров), музыкаль-әдәби лекторий, хор һәм курайчылар ансамбле, ике оркестр, оперетта һәм эстрада-цирк бригадасы барлыкка килә^[2].

1948 елда Концерт залы (хәзерге Кече зал) ачыла, анда 1986 елда «Sauer» немец фирмасының органы куела^[2].

1970 елда филармониядә яңа иҗади коллектив — Дәүләт хор капелласы (сәнгать җитәкчесе — Таһир Сәйфуллин) —эшли башлый. Соңыннан бу капелла «академик» дип атала башлый. Филармониядә Святослав Рихтер, Даниил Шафран, Андрей Корсаков, Бородин исемендәге квартет, Олег Янченко, Наум Латинский, Татьяна Гринденко кебек танылган башкаручылар чыгыш ясый^[1].

1984 елда Башкорт дәүләт филармониясенең Зур залы ачыла^[2].

1985—1987 елларда Башкорт филармониясендә РФ атказанган артисты Илсөяр Галиева эшли.

1980 нче елларда саксофонист Марат Юлдыбаев җитәкчелегендәге «Дуслар» («Дустар») коллективы чыгыш ясый, филармониядә джаз чоры була. Алга таба Уфа джазы Олег Киреев тырышлыгы белән үсә. 1998 елда филармониядә Георгий Маркоров (аннан соң Олег Касыймов) җитәкчелегендә Башкорт дәүләт филармониясенең эстрада-джаз оркестры эшли башлый^[2].

1995 елда Сибайда, 1998 елда Нефтекама шәһәрендә Башкорт филармониясе филиаллары ачыла^[3].

Филармония сәхнәсендә җырчылар Флүрә Килдиярова, Идрис Газиев, Нәзифә Кадыйрова, Вахит Хызыров, Фәдис Ганиев, Римма Амангильдина, Лилия Ишемьярова, Вәкил Җәләлетдинов (аккомпаниатор Рөстәм Кудашев белән), курайчы Азат Аеткулов, органчы Владислав Мортазин, нәфис сүз остасы Лилия Фатыйхова концертлар бирә. Башкорт музыка мәдәнияте «Ядкәр», «Каравансарай», «Далан», «Ихлас» эстрада төркемнәре тарафыннан пропагандалана. Поэмалар белән Әнисә Яхина чыгыш ясый^[1].

Зур зал сәхнәсендә төрле музыкаль вакыйгалар — Халыкара камера һәм симфоник музыка фестивале, «Алсу пантера» («Розовая пантера») Халыкара джаз фестивале үткәрелә. Россия Милли филармония оркестры, «Мәскәү виртуозлары» («Виртуозы Москвы») Дәүләт камера оркестры, «Яңа Россия» («Новая Россия») Дәүләт симфоник оркестры, «Мәскәү солистлары» («Солисты Москвы») камера оркестры, солистлар Дмитрий Хворостовский, Денис Мацуев, Граф Муржа даими чыгыш ясыйлар^[1].

Башкорт дәүләт филармониясе бинасы архитектура комплексы булып тора һәм Уфаның архитектура истәлекле урыннарына керә. Бинада ике концерт залы бар: 300 урынлык Кече (Органлы) зал (архитекторы Александр Фаворский) һәм 633 урынлык Зур зал.

Башта Гоголь урамы, 58 (элеккеге Ханыковская, 54) адресы буенча филармония бинасы урынында XIX гасыр ахырында салынган агач синагога урнашкан була^[4]. XX гасырның 1915 елына таш синагога төзелә (архитекторы Буждан). Аның архитектурасында неоклассицизм, модерн һәм неорус стиле элементлары берләшкән. Синагога 1930 елда ябыла, бина НКВДга тапшырыла, үзгәртеп корыла һәм киңәйтелә. Анда Уфа НКВДсы җитәкчеләренең берсе М. С. Погребинский исемендәге клуб урнаштырыла^[5].

1939 елда үзгәртеп корылган бинада Рус драма театры уранаша. Сугыштан соң Кече зал төзелә. Театр Ленин мәйданындагы яңа бинага күчкәч, монда Башкорт дәүләт филармониясе урнаша.

Директор — Сәетов Алмаз Расих улы  [рус.] (тат.^[8].