Фәридә Кудашева
Фәридә Яһүд кызы Кудашева (баш. Фәриҙә Йәһүт ҡыҙы Ҡудашева; тат. Фәридә Яһүд кызы Кудашева; 15 декабрь 1920, Келәш, Ар авыл советы[d] — 9 октябрь 2010, Уфа, Башкортстан, Россия) — СССР һәм Россия эстрада җырчысы. РСФСРның атказанган артисты (1972), Башкорт АССРның халык артисты (1968), Татарстан АССРның халык артисты (1990). Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты (1996)[1].
Тәрҗемәи хәле
Фәридә Кудашева 1920 елның 15 декабрендә Башкорт АССРның Чишмә районы Келәш авылында туа[1].
1939 елда Уфа театр-сәнгать училищесының театр бүлеген тәмамлый[2]. 1939—1941 елларда — Дүртөйле колхоз-совхоз театры артисты; 1944—1947 елларда — Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт академия драма театры артисты.
1948—1956 елларда — Башкортстан радиокомитеты солисты[3].
1941—1944 һәм 1956—1978 елларда — Башкорт дәүләт филармониясенең эстрада солисты[4], Т. Кәримов, Б. Гайсин белән бер ансамбльдә чыгыш ясый. Җырчының репертуарында авторлык эстрада, башкорт һәм татар халык җырлары бар.
Үзенең музыкаль коллективы составында ул СССР территориясендә һәм аның чикләреннән тыш актив гастрольләрдә йөри. Концертлар Мәскәүдә, Татарстан территориясендә, Казакъ ССРда, Себер шәһәрләрендә, Урта Азия республикаларында, Кавказда, Балтыйк буенда, шулай ук Финляндиядә уза[5].
2010 елның 9 октябрендә 90 нчы яшендә вафат була[1]. Уфа мөселман зиратында җирләнгән[6].
Иҗаты
Фәридә Кудашева — XX гасырның икенче яртысы башкорт һәм татар эстрадасы вәкиле. Аның музыкаль репертуарының нигезен башкорт һәм татар халык җырлары, шулай ук авторлык эстрада композицияләре тәшкил итә[3]. Җырчы репертуарына 700 дән артык татар һәм башкорт халык җыры, шулай ук ике республика композиторларының әсәрләре кергән. Фәридә Кудашева чыгышларының язмалары «Мелодия» Бөтенсоюз грамьязмалар фирмасы грампластинкаларында бастырылган.
Җырчы Хөсәен Әхмәтов исемендәге Башкорт дәүләт филармониясендә музыкантлар Таһир Кәримов һәм Бәхти Гайсин белән ансамбльдә чыгыш ясый[4]. Дистә еллар дәвамында башкаручының иҗаты Башкортстанда да, Татарстанда да популяр була[5].
Бүләкләре, мактаулы исемнәре
- «Хезмәттәге казанышлар өчен» медале (1955);
- Башкорт АССРның атказанган артисты (1956);
- Башкорт АССРның халык артисты (1968);
- РСФСРның атказанган артисты (1972);
- «Владимир Ильич Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан» медале (1970);
- «Хезмәт ветераны» медале (1984);
- СССР Мәдәният министрлыгының «Бик яхшы эш өчен» күкрәк билгесе (1989);
- Татарстан АССРның халык артисты (1990);
- Халыклар Дуслыгы ордены (1991);
- «1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Җиңүгә 50 ел» юбилей медале (1995);
- Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе (1996);
- Уфаның мактаулы гражданины (1995)[6];
- Башкортстан Республикасының һәм Татарстан Республикасының мактау грамоталары[3].
Исемен мәңгеләштерү
- Җырчының исеме Уфада һәм Татарстан Республикасының Иске Айван авылы урамнарына бирелә[7].
- Башкорт һәм татар җырларын башкаручыларның «Дуслык моңы» халыкара бәйгесе Фәридә Кудашева исеме белән аталган[5].
- 2015 елның 14 декабрендә Уфада Октябрь революциясе урамында мемориаль такта ачыла[8].
- Фәридә Кудашева һәм Бәхти Гайсин иҗатына багышланган «Ике аккош» музыка бәйге-фестивале үткәрелә[9][10].
- 2025 елда Келәш авылында артистның тууына 105 ел тулу уңаеннан аның шәхси әйберләре күргәзмәсе ачыла[11][12].
Гаиләсе
Ире — Бәхти Гайсин, композитор, баянчы[10].
Искәрмәләр
- ↑ 1 2 3 Җырчы Фәридә Кудашева вафат булды. Башинформ (9 октябрь 2010). Мөрәҗәгать итү датасы: 24 май 2024.
- ↑ Башкортстанда Фәридә Кудашева истәлегенә багышланган чаралар үткәрелә. Башинформ (18 ноябрь 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 24 май 2024.
- ↑ 1 2 3 Башкортстанда Фәридә Кудашева истәлегенә багышлап музыка һәм традицияләр бәйрәме узды. Родник плюс (14 ноябрь 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 24 май 2024.
- ↑ 1 2 Ф. Кудашева исемендәге башкорт һәм татар җырларын башкаручыларның «Дуслык моңы» XVII Халыкара конкурсы нигезләмәсе. Республика халык иҗаты үзәге. Мөрәҗәгать итү датасы: 24 май 2024.
- ↑ 1 2 3 Нефтекамада «Дуслык моңы» фестиваленең гала-концерты узды. Казан гәзите (16 ноябрь 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 24 май 2024.
- ↑ 1 2 Уфада Фәридә Кудашевага мемориаль такта ачтылар. Башинформ (14 декабрь 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 24 май 2024.
- ↑ Фәридә Кудашева урамы, Иске Әйвән авылы. ФИАС. Мөрәҗәгать итү датасы: 16 июнь 2026.
- ↑ Уфада Фәридә Кудашеваның истәлеген мәңгеләштерделәр. Bash.News (14 декабрь 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 16 июнь 2026.
- ↑ «Ике аккош» республика конкурсы. Кләш СМБ. Мөрәҗәгать итү датасы: 16 июнь 2026.
- ↑ 1 2 «Ике аккош» республика конкурсы. Культура.РФ. Мөрәҗәгать итү датасы: 16 июнь 2026.
- ↑ Башкортстанда Фәридә Кудашева истәлегенә багышланган чаралар үткәрелә. Башинформ (18 ноябрь 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 16 июнь 2026.
- ↑ Фәридә Кудашеваның шәхси әйберләре күргәзмәсе. Кләш авыл күпфункцияле клубы. Мөрәҗәгать итү датасы: 16 июнь 2026.
Әдәбият
- Башкорт энциклопедиясе. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2005—2011. — Т. 3.
