Ринат Мөхәммәдиев

Ринат Мөхәммәдиев 1948 елның 10 декабрендә Татарстан АССРның Кече Кирмән авылында (хәзерге Татарстан Республикасы Мамадыш районы) күмәк хуҗалык хезмәткәре гаиләсендә туа.

1966 елда урта мәктәпне тәмамлап, Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты факультетына укырга керә. Югары уку йортын 1971 елда тәмамлаганнан соң, Казан телевидениесенә эшкә урнаша, анда яшьләр тапшырулары бүлегенең мөхәррире булып эшли.

1973—1976 елларда Казан дәүләт университетының журналистика кафедрасында аспирантурада укый. Аспирантурада укуын өзеп, 1977 елда Татарстан АССР Язучылар берлегенең «Казан утлары» журналы редакциясенә эшкә урнаша, бераздан баш мөхәррир урынбасары вазифасына, 1981 елда журналның баш мөхәррире итеп билгеләнә. 1979 елда Мәскәү университетында диссертация яклый һәм филология фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсен ала.

1979 елда ССРБ Язучылар берлегенә кабул ителә.

1980 елда Татарстан китап нәшриятына эшкә күчә, аның парткомы җитәкчесе була, 1986 елда әлеге нәшриятны җитәкли һәм бу вазифаны 1989 елга кадәр башкара.

1989 елда Татарстан АССР Язучылар берлеге идарәсе рәисе була һәм бу вазифаны 1999 елга кадәр саклап кала. 1990 елда РСФСР Югары Советы каршындагы мәдәният һәм милли мәсьәләләр буенча даими комиссияне җитәкли, Югары Совет таратылганнан соң, 1993 елның ахырында бу вазифаларны башкарудан туктый.

1995—1999 елларда Татарстан Дәүләт Советы депутаты булып эшли.

2000 елда Мәскәүгә күчеп китә, Мәскәүдәге Халыкара язучылар берлекләре берләшмәсе рәисе урынбасары вазифасын башкара. 2005 елдан «Татарский мир» (Татар дөньясы) газетының баш мөхәррире һәм Мәскәүдәге «Заман» нәшрият йорты директоры булып тора^[1].

2022 елда махсус хәрби операцияне хуплап чыга^[2].

Ринат Мөхәммәдиев прозаик буларак кына түгел, әдәбият белгече буларак та билгеле. Иҗат юлын ул тәнкыйтьче буларак башлый, «Янмасак без…» (1980), «Татар әдәби тәнкыйте формалашу проблемалары» (1982) һәм «Вакыт сынавы» (1983) хезмәтләрен бастырып чыгара^[3].

Аның беренче лирик повесте — «Беренче умырзая» (1983, русча тәрҗемәсе — 1987) аңа шунда ук танылу китерә. Киләсе хезмәте «Гыйлемханга ядкарь» (1986) повесте була, аның буенча 1995 елда шул исемдәге фильм төшерелә.

1989 елда үзенең беренче романын — «Арысланнар һәм канарейкалар, яки Мафиянең гөнаһсыз уеннары» исемле иҗтимагый-психологик әсәрен яза (рус теленә 1992 елда тәрҗемә ителә), дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе М. Солтангалиев турындагы «Сират күпере» (1992, русча тәрҗемәсе — 1996) документаль романы аның чираттагы әсәре була. Бу әсәр өчен язучы 1993 елда Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты исеменә лаек була^[4]. Аннары «Ак кыялар» (1995) повесте һәм шул ук елда язылган «Утлы таба өстендә» (рус теленә 2002 елда «Крушение. Хроника бешеных дней» исеме астында тәрҗемә ителгән) документаль повесте басыла. Соңрак язылган әсәрләре: «Җир кендеге» (2003, русча тәрҗемәсе — 2007), «Кош булып очасым килә» (2007, русча тәрҗемәсе — 2008) романнары.

«Сират күпере» романы уникаль документларга нигезләнгән, М. Солтангалиев турындагы документаль бәян булып тора. Әсәр төрек, гарәп, кытай һәм башка телләргә тәрҗемә ителгән^[4].

Романнары

• «Арысланнар һәм канарейкалар, яки Мафиянең гөнаһсыз уеннары» (1989)^[3];
• «Сират күпере» (1992);
• «Җир кендеге» (2003);
• «Кош булып очасым килә» (2007);
• «Күзачкысыз буран» (2016)^[5];
• «Нигә саргая ак кәгазь…» (2019)^[6].

Повестьләре

• «Беренче умырзая» (1983)^[3];
• «Ак кыялар» (1985)^[7];
• «Гыйлемханга ядкарь» (1986);
• «Утлы таба өстендә» / «Һәлакәт» (1995)^[3].

Җыентыклары

• «Юлда булу яхшырак…» (2018)^[7].

• Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре (2010) — мәдәният, матбугат, телерадиотапшырулар өлкәсендәге зур казанышлары һәм күпьеллык нәтиҗәле иҗади эшчәнлеге өчен^[8];
• Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (1986)^[9].
• Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе (1993) — «Сират күпере» романы өчен^[10];
• Татарстан Язучылар берлегенең Шәриф Камал исемендәге әдәби премиясе (1982)^[7]. (Төгәлләштерү: чыганакта Ш. Маннур диелгән, ләкин биографик белешмәләрдә еш кына Шәриф Камал йә Шәйхи Маннур. Текст нигезендә: Ш. Маннур исемендәге әдәби премия (1982));
• Азия һәм Африка илләре язучылары ассоциациясенең «Лотос» халыкара премиясе^[7];
• А. Платонов исемендәге премия (1995)^[7];
• Төркия Республикасының әдәбият һәм сәнгать өлкәсендәге халыкара премиясе^[7];
• Әдәбият һәм сәнгать өлкәсендә М. А. Шолохов исемендәге халыкара премия (2002) — «Һәлакәт» документаль-нәфис повесте өчен^[7];
• Бөтендөнья татар конгрессының «Татар халкы алдындагы олы хезмәтләре өчен» медале (2018)^[11].

• Өйләнгән. Өч кызы бар: Алсу, Чулпан һәм Зөләйха.